25 yıl sonra Vietnam yenilgisi

Vietnam, güney memleketi demektir. Çin Hindi yarımadasının doğusunda bulunan ve kuzeyde Çin, batıda Laos ve Kamboçya, doğuda Çin denizi ve güneyde Siam Körfezi ile çevrili olan Vietnam, geleneksel olarak üçe ayrılır. Tonkin (Baç Ky); Annam (Trung Ky) ve Koşinşin (Nam Ky). Dağlar Vietnam arazisinin yarısından fazlasını kapsar. Vietnam büyük bir "S" harfi şeklindedir.

Ovalar Vietnam yüzeyinin beşte birinden biraz azını teşkil eder, tahminen 75.000 km2. Vietnam tropikal bir ülkedir. Burada bol pirinç ve kauçuk yetişir. Vietnam, uzun bir süre Çin etkisi altında kalmıştır. Burada ilk bağımsız devlet M.Ö. 208 yılında Nam-Viet ismi altında kurulmuş ve M.Ö. 111''de ülke Han sülalesinden Çinli imparator Wu-ti tarafından Çin imparatorluğuna katılmıştır. Memlekette derhal Çinlileştirilmeye girişilmiştir. Taoizm ve Konfüçyüslük ülkeye girdiği gibi Çin alfabesi kullanılmaya başlanmıştır. M.S. ikinci yüzyıl sonlarında Budizm de Çin''den gelmiştir. Vietnamlılar Çinliler''e karşı birçok sefer ayaklanmışlardır. Bunların önemlilerinden biri de Tung kızkardeşlerin yönettikleri M.S. 43 yılındaki ayaklanmadır. Çin''de Tang sülalesinin yıkılmasından yararlanan Vietnamlılar (907) Ngo Quyen''in önderliğinde ayaklandılar ve 939''da Çin egemenliğini yıktılar. Bağımsızlığı 19. yüzyılın sonlarına doğru kaybetti. Thiau Tri (1841-1847) ve Tu Duc (1848-1889) tarafından yürütülen Hıristiyanlık aleyhine politika, Fransa''ya beklediği müdahale fırsatını verdi. Misyonerleri koruma bahanesi ile stratejik yerleri, sonra da bütün ülkeyi işgal ediverdi. Fransız amiralleri 1859''da Saygon''u, 1859-67 arasında Koşinşin''i işgal ettiler. Vietnam sözcüğü 1884''te haritadan silindi. Milattan önceden beri Viet olarak bilinen bölgeye 1802''den beri Vietnam denilmekteydi. İkinci Dünya Savaşı''nda Vietnam, Japonya tarafından işgal edildi. Japonya''nın yenilgisinden sonra Fransa buralarda tekrar egemenliğin tesisi için uğraştı. (Bu konuda geniş bilgi için bakınız; Yılmaz Altuğ, Vietnam, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Yayını no: 562, İstanbul 1998 (s.9-19). 1954 Mayısında Fransız Ordusu General Giap komutasındaki Vietnam gerilla kuvvetleri tarafından kati olarak yenildi. Fransa Çin Hindi''nde sekiz yılda 34.798''i muharip olmak üzere 55.000 insan kaybetti. Fransa, Vietnam''ın elindeki ölüleri için ölü başına 1200 frank ödeyerek onları geri aldı. 34.798 isim şimdi bir duvara nakşedilmiştir. Fransa''nın yerini daha sonra ABD almış, o da 58.000 ölü ve 2500 kayıp verince 29 Nisan 1975''te Vietnam''dan çekilmiştir. Vietnam sömürge durumundan kurtulmak için 20''nci yüzyılda Fransa, ABD, Kamboçya ve Çin''le savaşmıştır. Bunlar arasında en uzun savaşı ABD''ye karşı yapmış ve ABD, 29 Nisan 1975''te Saygon''daki (bugünkü ismi Ho Şi Min) Büyükelçiliğini boşaltarak, tarihindeki ilk yenilgiyi alarak Vietnam''dan ayrılmıştır. Halen bazı ilginç tesadüfler bu yenilgiyi ABD''lilere hatırlatmaktadır. Hank Meijers adlı bir Amerikalı 1994 Ekim''inde ticari ilişkiler kurmak için Ho Şi Min''e gitmiş ve halen terkedilmiş ve duvarlarını yabani otlar bürümüş, yıkılmayı bekleyen eski Amerikan elçiliği yakınında 18 basamaklı bir madeni merdiven görmüştür. Bu merdivenle yüzlerce Vietnamlı ABD elçiliğinin damına çıkarak burada bekleyen ABD helikopterlerine, hürriyete kavuşmak için binmişlerdi. Hank bunu Gerald R. Ford Faundation''un satın alıp ABD''ye getirmesini istemiş fakat vakıf yönetim kurulundaki eski ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger bu fikre "Korkunç bir fikir! Niçin ziyaretçilere Amerikan tarihinin bu berbat kısmını hatırlatalım" diye karşı çıkmıştır. Adına Gerald R. Ford Foundation adlı vakıf kurulmuş olan eski Cumhurbaşkanı Ford, Dışişleri Bakanı''na "Hatırlayacaksın, ben Oval Ofis''te oturup kıtalarımızın Vietnam''dan tekmelenerek atıldıklarını TV''den seyrediyordum. Fakat bu tarihimizin bir parçasıdır onu unutamayız" diye cevap vermiş ve yönetim kurulu, merdivenin getirilmesine karar vermiş ve ABD''ye getirilmiştir. Başkan Ford, "Bazıları bu merdiveni her zaman askeri yenilginin bir sembolü olarak göreceklerdir. Mamafih benim için bu merdiven insanoğlunun hür olmak için ölmez arzusunun bir sembolüdür" diye olayı yorumlamıştır. ABD 130.000''den fazla Vietnamlı mülteci kabul etmiş ve Vietnamlılar ABD''deki mültecilerin en geniş beşinci grubunu teşkil etmişler.