İngiliz Ombudsman müessesesi (2)

Sağlığa özel ombudsman PCA Parlamentoya incelediği ve halk bakımından özel önem taşıdığı kanaatinde olduğu hususlarda üç özel rapor vermiştir. Bunlardan bir tanesi Londra havaalanındaki uçakların gürültü derecesi, ikincisi II. Dünya Savaşında bir Alman Temerküz kampı kurbanlarına tazminat ödenmesi, üçüncüsü de bir sanat müzayedesinin yönetimi ile ilgilidir. Bu üç rapordan sadece ikincisinde bir hükümet dairesinin kötü yönetimde bulunduğu daha sonraki incelemelerde tesbit edilmiştir. PCA''nın tahkikatlarıyla ortaya çıkan kötü yönetimler meselâ emeklilik işleminin haksız yere yapılmaması sebebiyle ilgili bakanlığın ödemeye mahkûm olması, aslında mahkum olmamış bir kimsenin hapiste yatmış bir kimse olarak belirlenip Bakanlıkça haksız muameleye maruz tutulması sebebiyle ödemeler yapılması suretiyle halledilmiştir. İngiltere''de ayrıca milli sağlık sigortası üyelerinin şikayetlerini dinlemek üzere bir sağlık ombudsmanı da tayin edilmiştir. Başlangıçta yetkileri sağlık alanını içermeyen PCA Sir Alan Marre, aynı zamanda ayrı bir tayinle sağlık ombudsmanı da olmuştur. Yukarıda PCA''nın başlangıçtaki yetkileri arasında hastaneleri incelemenin olmadığını belirtmiştik. Bu eksiklik bilahare giderilmiştir. PCA buna göre hastanelerdeki ziyaret saatlerini, gıdayı, bekleme sürelerini, hastane personelinin tersliklerini, tesbit edebilir. Özel kişiler tarafından hükümet dairelerinin kötü yönetimi sebebiyle adaletsizliğe duçar oldukları şikayetleri PCA (İngiliz Parlamento Komiseri) tarafından tamamen incelenip yayınlanabilir. Bu müessese, devletler hukukundaki tahkikat komisyonlarına benzemektedir. Bilindiği üzere tahkikat komisyonları iki ülke arasındaki ihtilaflı olayı inceleyip bulgularını yayınlarlar. PCA, İngiltere parlamentosunun bir memuru olmakla beraber, tamamen hükümetten bağımsızdır. PCA''nın kişiyi kötü yönetime karşı koruması, tahkikatlar, idari veya adalet mahkemelerinde dava açmaya tahrik şeklinde olmakla beraber parlamento üyelerini de kendi bölge seçmenlerinin hükümetçe adaletsizliğe uğramamasını sağlamaya yardım etmektedir. İngiltere''deki PCA başka ülkelerdeki ombudsmanlara nazaran daha değişiklik arzetmektedir. Gerek PCA makamı ve gerekse diğer ülkelerdeki ombudsmanlık makamları kişiyi himaye etmek maksadıyla kurulduklarından benzerlik arzederler. Fakat PCA, ombudsmandan İngiliz parlamentosuyla olan özel ilişkisi dolayısıyla farklılık arzeder. Kraliçe tarafından tayin edilen PCA''nın yetkileri kendisine Parlamento tarafından verilir, görevinin gayri siyasi mahiyeti itibariyle maaşı ve diğer masrafları merkezi masrafların ödendiği Conculudide Fund''tan ödenir. PCA, ancak parlamentonun aldığı bir kararla görevinden azledilebilir ve ancak bir parlamento üyesi tarafından kendisine bildirilen şikayetleri inceler. Bu bakımdan parlamento halkın şikayetlerini hükümet nezdinde belirtmek hususunda en önemli kaynak kalmaktadır. Buna karşılık İsandinav ülkelerinde Finlandiya''da Yeni Zelanda''da ombudsman Parlamentoya sonunda sorumlu olmakla beraber inceleyeceği şikayetleri kendi tayin eden bağımsız bir tahkikçidir. Genel olarak bu şikayetlerin çok olduğu zannedilmemelidir. Elimizdeki 16 Şubat 1975 tarihli İngiliz The Times Gazetesinin verdiği habere göre 1972 yılında İngiliz PCA Sir Alan Marre 575 şikayet almıştır. PCA''ya göre ombudsman makamının kurulduğu 1967''den beri ilk kez önceki yıldan daha fazla şikayet yapılmıştır. Habere göre Parlamentoya Sir Alan tarafından bir gün evvel takdim edilen raporda 1972''de 729 şikayet incelenmiş, bunların 156''sı daha evvelki yılda incelenmesi tamamlanmamış şikayetlermiş, 318 şikayet ise ombudsmanın yetkisi dışında bulunmuştur. 17 şikayet kısmi bir incelemeden sonra terkedilmiş, Sir Alan 261 şikayetin incelemesini tamamlayarak sonuçları şikayetleri kendisine aksettiren milletvekillerine bildirmiştir. Sir Alan on bakanlıkta halkın lehine değişen 19 idari tatbikatı göstermekte ve bunların şikayetler sonucunda düzeldiğini belirtmektedir. PCA hemen bütün bakanlıklardaki kötü muameleleri inceleyebilir. Bunlar Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı, Savunma Bakanlığı vs. gibi yerlerdir. Mahalli makamlar ve mahallen yönetilen hastane idareleri ve haklarındaki şikayet özel mevzuata göre incelenen polis, PCA''nın araştırmasına dahil değildir. PCA devletin güvenliği ile ilgili milli ve kamu menfaati ağır basan şikayetleri diğer ülkelerle olan ilişkilere mütedair şikayetleri inceleyemez. Devam edecek