Geçtiğimiz yüzyıl

Geçtiğimiz 20. yüzyılın başı ile sonu arasında bambaşka bir dünya oluştu. Nüfus dörde katlandı: 1900''de 1,5 ve 2000''de 6 milyar. Bağımsız devlet sayısı da dört mislini buldu: 1900''de 52 ve 2000''de 200 devlet. Şehirleşme inanılmaz boyutlara ulaştı. Zira 1900''de dünyada nüfusu 100.000''i geçen sadece 288 şehir vardı (bu 288''den yalnız 4''ü 2 milyonun, 13''ü 1 milyonun, 30''u yarım milyonun üzerinde idi).

1900''de tren, vapur, metro, telefon, telgraf, fotoğraf mevcuttu. Sessiz sinema, elektrik, röntgen, ses kaydı, otomobil, denizaltı, yazı ve dikiş makinesi başlamıştı. Uçak, radyo, TV, faks, tank meçhuldü.

Şiir, musiki, edebiyat, felsefe, tefekkür, estetik, san''at ve ilim dorukta idi. Dehâlar sıralanıyordu. Nezaket, terbiye, ahlâk yüksek düzeyde idi. Oy, işçi, kadın hakları için mücadele ediliyordu.

İhtiyaçlar bugünki kadar çeşitli değildi. İnsanlar, daha az bir gelirle, daha mütevazı şartlarda, fakat huzur içinde yaşıyorlardı.

1900 insanına ister Londra, Paris, Petersburg''da, ister Berlin, Viyana, İstanbul''da, tarihin asla şahid olmadığı en büyük felâkete 15 yıldan az kaldığını söyleseniz, kimse inanmazdı. Gururunun zirvesindeki Avrupa medeniyetinin intihara kalkışacağı, Jules Verne''in bilim-kurgularında bile tasavvur dışı idi.

19. asrın tatlı bir uzantısı hâlinde yaşanırken 1914''te felâket patladı. 1918''de sona erdiği zaman artık dünya, eski dünya değildi. Gerçek 20. yüzyıl başlıyordu.

1989''da Berlin Duvarı yıkıldı. 1991''de Sovyetler Birliği dağıldı. 20. yüzyılın şartları sona erdi. 21. yüzyıl kendini gösterdi. İnsanlıkta huzurlu, korkusuz, müreffeh bir dünya için yeniden ümitler yeşerdi.

Bu ümitlerin gene hayal kırıklığı ile sonuçlanacağı gibi bir ihtimali ima etmiyorum. Zira böylesine kötümser senaryo için ciddi bir emare görünmüyor.

Ama girdiğimiz 21. asırda, 6 milyar insanın önemli bir bölümünün, çağın nimetlerinden uzak kalacağı söylenebilir. Zengin demokrasiler ve demokrasi oluşturmakta yeteneksiz yoksul ülkeler, insanlığı gene ikiye bölecek. Belki ara şartlarda yaşıyan ülkeler olacak.

Zengin demokrasi âlemine katılamayıp yoksul, kapalı devletler kategorisinden çıkamayanlar için yeni yüzyıl, hiç de müsamahalı davranmayacaktır.