Tiyatro kokan filmler: Perde içinde perde

“Yedinci Sanat” sinema, hep kadim tiyatro mirasından ilham aldı ama minnet duygusuyla ona saygı duruşunda bulunmayı da bildi. Tiyatroya dair filmlerle, beyazperdenin içerisinde, kırmızı perdeler açıldı; kulislere dalındı, oyuncuların dünyalarına girildi. Madem yarın Dünya Tiyatro Günü; gelin, o filmleri hatırlayalım...

MURAT ÖZTEKİN

KULİS ÇOK KARANLIK
Yönetmenliğini Alejandro G. Inarritu’nun yaptığı “Birdman veya (Cahilliğin Umulmayan Erdemi)” filmi, süper kahraman rolüyle meşhur olup sonra gözden düşen bir aktörün, bir tiyatro oyunuyla yükselme çabasını merkezine alıyor. Eser, tiyatro oyunlarının sancılı doğuşlarını tasvir ettiği gibi, sahne arkasının hırsla kararmış dünyasını da aydınlatıyor. Dört Oscar’lı aykırı filmin sıra dışı bir anlatım tekniği var...

TİYATRO CEPHESİ
Nazilerin Polonya’yı işgal ettiği II. Dünya Savaşı günlerinde geçen “Olmak ya da Olmamak” (1942) ise sanatın cepheye sürüldüğü bir film... Ernst Lubitsch imzalı eser, bir Nazi casusuna karşı harekete geçen Polonyalı tiyatro grubunun hikâyesini merkezine alıyor. Totaliter bir dünyada sanat yapmanın zorluklarını ortaya koyan eser; politik hicivle gerilimin ustalıkla harmanladığı bir klasik...

KÖTÜNÜN YÜKSELİŞİ
Mel Brooks’un “Yapımcılar”ı (1968) ise zamanla kültleşen tiyatro filmlerinden. Batmak üzere olan bir tiyatro yapımcısı, mali hile için seyredilmeyecek bir oyun ortaya koymak ister. Kötü bir senaryoyu, kötü bir ekiple sahneler ama oyun hiç beklenmedik şekilde popüler olur... Brooks’un eseri; karikatürize, sulu ama unutulmaz bir komedi...

“ROMEO VE JULIET” BÖYLE DOĞDU
William Shakespeare, tiyatro filmlerine konu olmasaydı bir şeyler eksik kalırdı. John Madden’in “Âşık Shakespeare”i (1998) de meşhur yazarın, üretme krizlerine girdiği bir dönemde, Viola isimli bir kadınla tanışıp dünyasının değişmesini mevzu ediniyor. Seyirciyi “Romeo ve Juliet”in doğuşuna şahit eden eser, canlı bir romantik komedi. Film, zamanında 7 Oscar alıp herkesi şaşkına çevirmişti...

KURŞUNLARA GELESİN...
Aykırı yönetmen Woody Allen’ın da tiyatro üzerine bir filmi var: “Broadway Üzerinde Kurşunlar”... 1920’lerin sonunun ABD’sinde geçen filmde, zor günler yaşayan bir yazarın, oyununun sahneye konması için bir mafya babasından yardım almasına odaklanılıyor. Nostalji düşkünü Allen’ın “ters” bakışlarıyla dolu olan eser, sanat dünyasına dair ciddi eleştiriler getiriyor.

VE DİĞERLERİ
Macar yönetmen István Szabó’nun Nazilere boyun eğen bir tiyatro oyuncusu merkezine koyduğu “Mephisto”, hakikat ile hayali aykırı fikirlerle birleştiren Petr Zelenka’nın“Karamazovi”, Paolo ve Vittorio Taviani’nin “Sezar Ölmeli”, Ariane Mnouchkine’in meşhur yazarın hayatına odaklanan “Moliere” ve Joseph Mankiewicz”in Perde Açılıyor”u tiyatroya dair öne çıkan filmler arasında yer alıyor.

YERLİLER GELENEKSEL
Türk sinemasında da tiyatro dünyasına temas eden filmler var. Tabii bazıları geleneksel tiyatroya dair… Yönetmen Pelin Esmer, “Kraliçe Lear” filminde, Mersinli tiyatrocu beş köylü kadının çıktığı 30 günlük turneyi işliyor. Dokümanter filmin feminizm dozu yüksek. Sinan Çetin’in “Komiser Şekspir”i ise kızının tiyatro tutkusu için karakolu sahneye çeviren bir komiseri anlatıyor. Derviş Zaim de “Gölgeler ve Suretler” filminde geleneksel Türk tiyatrosundan ilham alan, çarpıcı bir hikâye anlatıyor. Ezel Akay’ın “Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü?” filmi yine geleneksel tiyatroya dair yerli filmlerden…