Antibiyotik direnci alarm veriyor: 100 yıl öncesine dönebiliriz

Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. İsmail Balık, antibiyotik direncine karşı uyararak "Gereksiz ve yanlış antibiyotik kullanımı bakterilere karşı elimizdeki silahları tüketiyor. Yakında yüzde yüz başarılı tedavi ettiğimiz basit enfeksiyonlardan ölümler meydana gelebilir." dedi

ZİYNETİ KOCABIYIK

Antibiyotik direncine bağlı olarak dünyada her yıl yaklaşık 700 bin kişi hayatını kaybediyor. Gereksiz ve yanlış antibiyotik kullanımının ilaçları bakteriler karşısında etkisiz hâle getirdiğini hatırlatan İlaç Bilincini Geliştirme ve Akılcı İlaç Derneği Başkanı Prof. Dr. İsmail Balık, gerekli tedbirler alınmazsa tıp dünyasının çok yakın bir gelecekte henüz antibiyotiklerin keşfedilmediği 100 yıl önceki ‘karanlık çağa’ döneceğini söyledi. Antibiyotik direncinin dünyanın başında gittikçe büyüyen bir dert olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Balık “Toplumun farkında olmadığı bu sessiz tehlike aslında Covid’den daha tehlikeli. Antibiyotik direnci bugüne kadar koronavirüsten daha fazla ölüme sebep oldu ve olmaya devam ediyor. Bakterilere karşı elimizdeki silahlar azalıyor. Yıllardır yeni antibiyotikler geliştirilemiyor. Antibiyotik direncini çözmek Covid’e aşı geliştirmekten çok daha zor” dedi.

Türkiye'de en fazla antibiyotik Şanlıurfa'da reçeteleniyor

DSÖ ÇALIŞMA BAŞLATTI
Dünya Sağlık Örgütünün antibiyotiklerin doğru kullanımı ve antimikrobiyal direncin azaltılması konusunda harekete geçtiğini belirten Prof. Dr. Balık “DSÖ, bu konu ile ilgili bütün ülkeleri iş birliğine çağırdı ve direnci durdurmak için farkındalığı artırma, antibiyotiklerin dikkatli kullanılması ile ilgili çalışmalar yapılmasını istedi. Çünkü tedbir alınmazsa yüzde yüz tedavi edebildiğimiz çok basit enfeksiyonlardan bile ölümler başlayabilir. Mesela tüberküloz, bel soğukluğu, çok sık görülen kalp zarı iltihabında kullanılan bazı antibiyotiklere karşı direnç gelişti. Artık bu hastalıkları tedavi ederken zorlanabiliyoruz” diye açıkladı.

AVRUPA’DA DİRENÇ ŞAMPİYONUYUZ
Salık Bakanlığının antibiyotiklerin reçete ile verilmesi kararının antibiyotik kullanım oranlarını düşürdüğünü ancak hâlâ direnç konusunda Avrupa şampiyonu olduğumuzu hatırlatan Prof. Dr. Balık “Bir 10 sene öncesine göre daha iyi durumda olmamıza rağmen hâlâ antibiyotiklerin akılcı olmayan kullanımına baktığımızda Avrupa’daki ve dünyadaki en kötü örneklerden bir tanesiyiz” diye anlattı.

ANTİBİYOTİĞİ LEBLEBİ GİBİ TÜKETİYORUZ
Antibiyotiklerin çok da masum ilaçlar olmadığını hatırlatan Prof. Dr. Balık “Yan etkileri diğer ilaçlar gibi hemen ortaya çıkmadığı için vatandaş, antibiyotiği leblebi gibi tüketiyor. Gereksiz antibiyotik kullanımı sebebiyle gelişen direnç, bakterilere karşı hem kişinin kendisini hem de yakınlarını savunmasız bırakıyor. Gereksiz ve bilinçsiz antibiyotik kullanımının karaciğer ve böbrek yetmezliği gibi çok ciddi yan etkileri olduğunu bilmeleri gerekiyor” diye konuştu.

COVID ANTİBİYOTİK KULLANIMINI ARTIRDI
Pandemi döneminde ayakta tedavi olan hastalarda kullanılan antibiyotik oranının düştüğünü buna karşılık yatan hastalarda çok yükseldiğini belirten Prof. Dr. Balık, bu durumun özellikle soğuk algınlığı şeklindeki enfeksiyonlarda kullanılan antibiyotiklerin gereksiz yazıldığı gerçeğini ortaya çıkardığını belirterek “Geçtiğimiz yıl grip ve soğuk algınlığı az görüldüğü için daha önceki yıllarda bu alanda kullanılan antibiyotiklerin çok az yazıldığını gördük. Bu da hekim arkadaşlarımızın çoğunluğu virüslere bağlı gelişen üst solunum yolu enfeksiyonlarında kullanılan antibiyotikleri gereksiz ve fazla miktarda yazdığını gösteriyor. Antibiyotiklerin virüslere etkili olmadığını unutmamalıyız! Daha önceki istatistiklere göre Türkiye’de bu alanda gelişen antibiyotik direncinin son derece yüksek olması da bu görüşü doğruluyor” dedi.

COVID DÖNEMİNDE ARTIŞ
Covid döneminde yatan hastalarda kullanılan antibiyotik oranlarında ise aşırı artış olduğuna da dikkat çeken Prof. Dr. Balık “Zatürre gelişimine bağlı olarak meslektaşlarımız, bakteriyel enfeksiyon gelişme riskine karşı yatan hastalara yoğun olarak antibiyotik verdiler. Yapılan çalışmalar Covid’li hastalarda antibiyotik kullanma ihtiyacının yüzde 3,5 olduğunu göstermesine rağmen yatan hastaların yüzde 70’inde antibiyotik tedavisi yapıldığını gördük. Bu da ileriye dönük antibiyotik direncini olumsuz etkileyecek” dedi.

BAZI ANTİBİYOTİKLER ETKİNLİĞİNİ KAYBETTİ
Akılcı olmayan antibiyotik kullanımı yüzünden bazı antibiyotiklerin artık tedavide işe yaramaz hâle geldiğini söyleyen Marmara Üniversitesi Tıbbi Farmakoloji ABD Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ahmet Akıcı “Bazı antibiyotikler %1’den %80’e kadar değişen oranlarda etkinliğini kaybetti. İşe yaramayan antibiyotikleri artık kullanamıyoruz” dedi. Türkiye’de antibiyotik kullanma oranlarının düştüğünü belirten Prof. Dr. Akıcı, 2010’da reçetelerde antibiyotik bulunma oranının %35 olduğunu yakın dönemde bu oranın %25’lere kadar düştüğünü ifade ederek “Bu sevindirici bir gelişme ancak hâlâ istediğimiz noktada değiliz. Gereksiz ve bilinçsiz antibiyotik kullanımının en yüksek olduğu alanlardan biri de hayvancılık. Bu alandaki kullanım da direnci artırıyor” dedi.

EN ÇOK KULLANAN ŞEHİR: ŞANLIURFA
Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunca hazırlanan çalışmaya göre, aile hekimlerince en fazla antibiyotik reçetelemesinin yapıldığı iller Şanlıurfa (%37,6), Adana (%35,7), Hatay (%33,5), Mardin (%33,2) ve Diyarbakır (%32,6) oldu. En az ise, Artvin (%16,3), Ardahan (%16,4), Edirne (%16,9) ve %17 oranlarıyla Zonguldak ile Rize şeklinde sıralandı. Türkiye genelinde 2011'de 1.000 kişi başına 42,28 birim olan antibiyotik tüketimi, 2020'de 24,39 birime geriledi. Hekimlerin antibiyotik reçetelemesi 2 yaş altına yüzde 7'den yüzde 3'e, 2-11 yaş grubunda yüzde 24,4'ten yüzde 18'e, 12-18 yaş grubunda ise yüzde 10,8'den yüzde 6,9'a geriledi.