Toraks Derneği’nden kritik uyarı: 2040 tütün yasağı tartışmasında 'model ülke' tuzağına dikkat!
Toraks Derneği’nden kritik uyarı: 2040 tütün yasağı tartışmasında model ülke tuzağına dikkat!
Türkiye’de 2040 yılında tütün satışını sonlandırmayı ve 1 Ocak 2015 sonrası doğanlara ömür boyu satış yasağı getirmeyi öngören taslak iddiaları tartışılırken, Türk Toraks Derneği’nden çok önemli bir uyarı geldi. Örnek gösterilen ülkelerin tek bir yasak maddesiyle değil, tüm politikalarıyla incelenmesi gerektiğini vurgulayan Dernek, "Tütün kontrolünün amacı bir nikotin bağımlılığını başkasıyla değiştirmek değil, bağımlılığı tümden önlemektir" mesajını verdi.
Henüz resmi bir bilgi bulunmamasına rağmen kamuoyunda sıkça tartışılan yeni tütün düzenlemesi için Yeni Zelanda, İrlanda, Birleşik Krallık, Japonya ve Filipinler gibi ülkeler model olarak gösteriliyor. Ancak Türk Toraks Derneği, bu ülkelerin yalnızca "vitrindeki" tek bir yasakla öne çıkarılmasının, düzenlemeleri başarılı ya da başarısız kılan asıl koşulların gözden kaçırılmasına yol açtığına dikkat çekti.
YENİ ZELANDA: YÜRÜRLÜĞE GİRMEDEN İPTAL EDİLDİ
"Dünyanın ilk kuşak yasağı" diye anılan Yeni Zelanda’da bu adımın; satış noktalarının azaltılması ve nikotin düzeyinin düşürülmesiyle birlikte bir bütünün parçası olduğu hatırlatıldı. Ancak paketin tamamının 2024 yılında yürürlüğe bile girmeden kaldırıldığına işaret eden Dernek, Yeni Zelanda'nın bir başarıdan ziyade sağlık politikalarının siyasi değişimlere karşı ne kadar kırılgan olduğunu gösterdiğini vurguladı.
İRLANDA: LOBİ FAALİYETLERİ HEDEFİ KİLİTLEDİ
TORAKS Derneği’nin açıklamasında sigara içme oranını 2025’e kadar yüzde 5’in altına indirmeyi hedefleyen İrlanda’da oranın son 5 yıldır yüzde 17-18 bandında takılı kaldığı belirtildi. Ülkede 2016-2024 yılları arasında kayda geçen 511 lobicilik faaliyetinin yüzde 71,4'ünün (365 bildirim) tütün ve elektronik sigara endüstrisi ile perakendecilerden geldiğine dikkat çekilerek, güçlü bir mevzuatın bile endüstri müdahalesine karşı korunmadığında hedefe ulaşamayacağı kaydedildi.
BİRLEŞİK KRALLIK: SİGARANIN YERİNİ ELEKTRONİK SİGARA ALDI
2009 ve sonrası doğanlara 1 Ocak 2027’de sigara satış yasağı getirmeye hazırlanan Birleşik Krallık’ta ise bambaşka bir tehlikeye dikkat çekildi. İngiltere’de sigara içme oranı yüzde 8,7’ye gerilerken, yetişkinlerde elektronik sigara kullanımının yüzde 9,9’a (yaklaşık 5,4 milyon kişi) ulaşarak klasik sigarayı geçtiği belirtildi. Hiç sigara içmemiş 1,1 milyon kişinin de elektronik sigara kullandığı vurgulanırken, yeni nesil yasağın elektronik sigarayı yasaklamamasının nikotin bağımlılığını ortadan kaldırmadığı ifade edildi.
Toraks Derneği’nden kritik uyarı: 2040 tütün yasağı tartışmasında model ülke tuzağına dikkat!
JAPONYA MODELİ: SAĞLIK DEĞİL MALİ GELİR ÖNCELİKLİ
Yine açıklamada, kimlikle yaş doğrulama sistemiyle bilinen Japonya’da işyerleri, restoran ve toplu taşımada tütün kullanımının tam yasak kapsamında olmadığı, düz paket uygulamasının bulunmadığı belirtildi. Devletin Japan Tobacco ile sermaye bağı bulunduğu ve temel yasanın Maliye Bakanlığı'na bağlı olarak geliri öncelediği vurgulanırken, 2026'nın ilk çeyreğinde ülkede ısıtılmış tütün satışlarının ilk defa sigarayı geçtiği aktarıldı. Endüstri müdahalesi endeksinde 86 puanla en kötü durumda olan Japonya'nın Türkiye için model olamayacağı kesin bir dille ifade edildi.
FİLİPİNLER: VERGİ BAŞARISINI GEVŞEME BOZDU
2013’teki vergi reformuyla yetişkinlerde tütün kullanımını yüzde 29,7’den yüzde 19,5’e düşüren Filipinler’in ise 2022’de elektronik sigara kurallarını gevşeterek büyük bir hata yaptığı belirtildi. Alım yaşının 21’den 18’e indirilmesi ve aromalı satışa izin verilmesinin, zaten 13-15 yaş grubunda yüzde 14,1 olan elektronik sigara kullanımını daha da körüklediğine dikkat çekildi.
TÜRKİYE İÇİN ENDÜSTRİ MÜDAHALESİ UYARISI
Türkiye’de elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünlerinin ithalat ve satışının halihazırda yasak olduğunu hatırlatan Türk Toraks Derneği, bu ürünlerin serbest olduğu ülkelerin hatalarının tekrarlanmaması gerektiğini vurguladı. Tütün endüstrisinin politikalara müdahalesini ölçen küresel endekste Türkiye’nin 77 puanla Japonya’ya (86) yakın, İngiltere (45) ve Yeni Zelanda'dan (61) ise kötü bir konumda olduğuna işaret edilerek; başarıyı manşetlere taşınan yasakların değil, etkin uygulama ve endüstri baskısına karşı kurumsal bağımsızlığın getireceği ifade edildi.
