Ki­min a­yı­bı

Sa­na­yi si­te­le­rin­de eli yü­zü düz­gün es­naf lo­kan­ta­la­rı var..

Sa­la­ta­sıy­la ana ye­me­ğiy­le, ya­nın­da zey­tin­yağ­lı­sıy­la yi­yip içip çı­kın­ca siz­den is­te­dik­le­ri pa­ra 13 li­ra, bi­le­me­din 15 li­ra. Adam­la­rın bir de dü­ze­ni var: 11''de açar­lar, 15''te ka­pa­tır­lar. Pa­ra da ka­za­nır­lar. Ki­mi üç ne­sil­dir ay­nı işi ya­pı­yor, ki­min­de ikin­ci ne­sil iş­ba­şın­da. Yol üze­rin­de adı azı­cık du­yul­muş iş­kem­be­ci­ler­de çor­ba 10 li­ra­dan baş­lı­yor. 15 li­ra­ya sa­tan yer­ler var. Ma­zi­le­ri­ne ba­kı­yo­ruz en kı­dem­li­si 2 se­ne­lik.. Et lo­kan­ta­sı ola­rak anı­lan yer­ler­den ise du­ru­mu­na gö­re adam ba­şı­na 40 ila 70 li­ra­ya çı­kı­lı­yor. 150-200 li­ra he­sap öde­nen ab­sürt yer­ler var ki, ko­nu­muz de­ğil. Edir­ne''de 2 li­ra­ya, Er­zin­can''da 1.5 li­ra­ya içe­bil­di­ği­miz çor­ba­yı İs­tan­bul''da 6, 8, 15 li­ra­ya içi­yor­sak açık­la­ma­sı­nı na­sıl ya­pı­yo­ruz? Ki­ray­la, per­so­nel ma­li­ye­ti ile açık­la­ya­bi­li­yor mu­yuz. Ara­da­ki fark 3 kat, dört kat eder, di­ye­bi­li­yor mu­yuz. ... Bu­gün Ame­ri­ka''nın yüz­de dok­sa­nın­da kah­ve­yi 1 do­la­ra içe­bi­lir­si­niz. İs­tan­bul''da ay­nı kah­ve­yi ay­nı ser­vis­le 1 do­la­ra içe­cek yer bu­la­maz­sı­nız. Bu far­kın se­be­bi ne? Ma­li­yet mi, gör­gü­süz­lük mü? Dün bir ar­ka­da­şım, "ge­çen ay kurs için Dal­las''tay­dım" de­di; "her ak­şam Fi­lis­tin­li­nin lo­kan­ta­sı­na ta­kıl­mak­tan sı­kıl­dım..Açık bü­fe bü­yük­çe bir lo­kan­ta­ya git­tim, bel­ki 80 çe­şit ye­mek var­dı..Ye­dim iç­tim..6 do­lar he­sap ge­lin­ce şa­şır­dım. ''Bir yan­lış­lık ol­ma­sın'' de­dim..He­sa­bı alan es­pri­li bir adam­dı..6''nın ya­nı­na sı­fır ko­yup 60 do­lar yap­tı. 100 do­lar uzat­tım, 94 do­lar ver­di..''Siz 6 do­la­ra şa­şır­dı­nız ama Ame­ri­ka­lı­lar bu­nu bi­le çok bu­lu­yor'' de­di."

.... Es­ki­den böy­le dü­şün­mez­dim. Ta­lep var­sa, o adam o ürü­nü o fi­ya­ta sa­ta­bi­li­yor­sa he­lal ol­sun der­dim. Açık­la­mam da şöy­le olur­du: İşi­ne gel­me­yen git­me­sin. Şim­di bi­raz fark­lı dü­şü­nü­yo­rum. Yi­ne pres­tij yer­le­ri ol­sun, yi­ne sı­nır­lı sa­yı­da in­sa­nın gi­de­ce­ği yer­ler ol­sun..Ama ek­se­ri­ye­tin git­ti­ği yer­ler­de he­sap ki­tap ya­pıl­sın. Bu­nu kim ya­pa­cak..Biz ya­pa­ca­ğız. Dün ya­pa­mı­yor­duk bu­gün ya­pa­ca­ğız.

İs­te­me­sek de ya­pa­ca­ğız. Kriz­le­rin se­vim­li iki yö­nün­den bi­ri de bu. .... İl­ber Or­tay­lı, top­lum­da­ki gör­gü­süz­lü­ğü, he­sap­sız ki­tap­sız har­ca­ma ve gös­te­riş me­ra­kı­nın se­be­bi­ni re­fe­rans yok­lu­ğu­na bağ­la­mış­tı. İs­te­yen işin bu de­rin yö­nü­ne de ka­fa yo­rar. Ben şim­di­lik pra­tik he­sap ya­pıl­ma­sın­dan ya­na­yım. Üç beş se­ne son­ra har­ca­ma alış­kan­lık­la­rı­mı­zın de­ği­şe­ce­ği­ne ina­nı­yor, se­vi­ni­yo­rum.