Türk sinemasındaki telif meselesi sürüyor: Yeşilçam bitti davası bitmedi
Türk sinemasındaki telif meselesi sürüyor: Yeşilçam bitti davası bitmedi
Türk sinemasının tecrübeli oyuncuları ve vârisleri “telif” hakkı ihlali sebebiyle, Yeşilçam döneminin yapım şirketlerine dava açıyor. Telif hukuku profesörü Mustafa Ateş, mevcut hukuka göre oyuncuların ellerinin güçlü olduğunu söylüyor. Yeşilçam’ın tarihini anlatan Savaş Arslan ise o devirde zihinlerde telif düşüncesinin bulunmadığını ifade ediyor.
Ediz Hun, geçtiğimiz günlerde “Yeşilçam artık bitti” sözleriyle gündeme gelmişti. Evet, Yeşilçam sona erdi ama o devrin sancıları bitmedi. Nitekim son yıllarda Yeşilçam’da rol almış birçok oyuncu ve aileleri, dönemin meşhur film şirketlerine peş peşe telif davaları açıyor. Bunun son örneği Cüneyt Arkın’ın ailesinin açtığı dava oldu.
“Bu davalar bir para koparma meselesi mi yoksa kaybedilmiş hakların tazmini mi?” sorusu akıllara geliyor.
Davaların özünde ise eski sözleşmeler yatıyor. Oyuncular, Yeşilçam filmleri çekilirken sözleşmelerin sinema salonları için yapıldığını, dolayısıyla eserlerin TV’de ve internette gösterilirken izin alınması gerektiğini savunuyor. Yapımcılar ise “Filmin sahibi oyuncu değil, prodüktördür. Bütün yatırımı biz yaptık. Eserin hakları bizim” görüşünü dile getiriyor.
Tarihçi Engin Deniz Akarlı son yolculuğuna uğurlandı
KANUN GERİYE İŞLETİLDİ
Ancak 1995’te Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda oyuncular “icracı sanatçı” olarak tanımlandı ve kendilerine bazı bağlantılı haklar verildi. 2001’deki değişiklikle ise söz konusu kanun geriye doğru işletildi.
Yeşilçam aktörleri ve vârisleri de bundan yola çıkarak, eserlerin yeni mecralarda ve dijital ortamlardaki yayınlarında hak iddia etti.
Türk sinemasındaki telif meselesi sürüyor: Yeşilçam bitti davası bitmedi
İLK DAVA KEMAL SUNAL’IN
İlk olarak Kemal Sunal’ın vârisleri 2006’da yapımcı Şerafettin Gür’e karşı telif davası için harekete geçti. Bu davayı kazanan aile, daha sonra üç ayrı yapım şirketindeki 45 film için dava açtı. Kemal Sunal’ın ailesi nihayetinde Yargıtay’dan “emsal” sayılabilecek bir karar çıkmasını sağladı.
Sinema Oyuncuları Meslek Birliği (BİROY) üzerinden Halil Ergün, Tarık Akan, Nur Sürer ve daha birçok oyuncu yapım şirketleriyle davalık oldu.
Türk sinemasındaki telif meselesi sürüyor: Yeşilçam bitti davası bitmedi
Münir Özkul’un kızı Güner Özkul, babasının filmlerinin izinsiz yayımlandığı gerekçesiyle birden fazla hukuki süreç başlattı. Müjde Ar da benzeri bir hukuki teşebbüste bulundu ve davalardan birini kazandı. Kadir İnanır ise bu sene içerisinde Arzu Film ve Topkapı Film’e karşı telif davasını kazandı; filmlerin YouTube’da seyredilmesinin önü kapandı. Son olarak Cüneyt Arkın’ın vârisleri altı yapım şirketine dava açtı.
Türk sinemasındaki telif meselesi sürüyor: Yeşilçam bitti davası bitmedi
KANUN MADDESİ AÇIK
Türkiye gazetesine açıklama yapan telif hukuku profesörü Mustafa Ateş, yapımcıların “eserin hakları bizim” savunmalarının mevcut hukuka göre geçerli olmadığını kaydederek bu hususta kanun maddelerinin açık olduğunu söylüyor.
Netflix'ten yeni hamle! Türk dizi ve filmlerine 10 milyar TL’lik yatırım
Yargıtay’ın bu hususta 2023’te verdiği kararın mühim olduğunu belirten Prof. Ateş sözlerine şöyle devam ediyor:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun Kemal Sunal’la ilgili davada verdiği karar her ne kadar içtihadı birleştirme olmadığı için bağlayıcı değilse de bundan sonraki davalar için yol gösterici olacaktır. Yargıtay, 1995 öncesinde yapılan Yeşilçam oyuncu sözleşmelerinin geleceğe dönük haklarının devredilemeyeceğini söyledi. Bu yüzden bu tür davalarda oyuncuların elleri güçlü. Kanun, doğmamış haklar ve eser koruma süresi hakkında çok açık hükümler içeriyor.
Türk sinemasındaki telif meselesi sürüyor: Yeşilçam bitti davası bitmedi
O DEVİRDE ANLAYIŞ FARKLIYDI
Türk sineması tarihine dair araştırmaları olan Prof. Savaş Arslan ise Yeşilçam’ın kendi geliştirdiği bir ekonomik sistem olduğunu kaydederek “O dönemde film satılmadan kimseye para ödenmiyordu. Bu yüzden bono veriliyordu. Bunu da tefeciye kırdırıyordunuz. Büyük prodüktörler ödemelerini sistemli yapıyordu” şeklinde konuşuyor.
“Ancak esas mesele bir filmin ne olduğuna dair algı bugünden çok farklıydı” diyor ve sözlerine şöyle devam ediyor:
Türk sinemasındaki telif meselesi sürüyor: Yeşilçam bitti davası bitmedi
Filmin telif hakkı vardır diye bir düşünce zihinlerde yoktu. Çünkü ilk yıllarda TV ve video kaset yaygınlaşmadığı için filmlerin bir ömrü olduğu bile düşünülmüyordu. Yapımın belirli sayıda kopyası çıkarılıyor, bölgelere dağıtılıyor ve sinema salonlarında her şey tamamlanıyordu. Hatta bazıları filmlerini muhafaza etmek için bile çaba göstermiyordu. Filmin ikincil satış hakkı diye bir şey yoktu. Bu yüzden oyuncu sözleşmeleri bu şekilde yapılıyor; herkes işini bitiriyor, başka işe geçiyordu.
Türk sinemasındaki telif meselesi sürüyor: Yeşilçam bitti davası bitmedi
ARTIK "CELEBRİTY'LER" TELİF ALABİLİYOR!
Günümüzde ise oyuncuların çoğu rol aldıkları filmlerdeki haklarını süresiz ve sınırsız şekilde yapımcıya devrediyor. Böylece oyuncu yeni satışlarda hak iddia edemiyor.
Ancak “celebrity” olarak anılan bazı isimlerin yurt dışı satışlardan yüzde 10’a kadar hak almak üzere anlaşma yaptıkları ifade ediliyor.
