Linke Tıkla, Türkiye Gazetesi'ni Google Favorilerine Ekle!
2026 Nobel Tıp Ödülü sahiplerini buldu! Beyni ışıkla kontrol eden keşif tarihe geçecek
2026 Nobel Tıp Ödülü sahiplerini buldu! Beyni ışıkla kontrol eden keşif tarihe geçecek
2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, "ışıkla kontrol edilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleri" nedeniyle Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel’e verildi.
Dünyanın merakla beklediği 2026 Nobel Ödülleri'nde ilk kazananlar belli oldu. İsveç'teki Karolinska Enstitüsü, 2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nün Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel'e verildiğini açıkladı.
Üç bilim insanı, sinir hücrelerinin ışıkla kontrol edilmesini sağlayan ve beynin hafıza, duygu ve davranışları nasıl oluşturduğunu araştırmanın önünü açan "optogenetik" alanındaki keşifleriyle Nobel'e uzandı.
2026 Nobel Tıp Ödülü sahiplerini buldu! Beyni ışıkla kontrol eden keşif tarihe geçecek
Peki bilim dünyasının en önemli ödüllerinden birini getiren keşif tam olarak ne anlama geliyor?
Karl Deisseroth
BEYNİN HÜCRELERİ IŞIKLA AÇILIP KAPATILABİLİYOR
Optogenetiği basit şekilde beynin belirli hücreleri için geliştirilen bir "ışık anahtarı" gibi düşünmek mümkün. Yöntemde bazı sinir hücreleri ışığa duyarlı hale getiriliyor. Ardından çok hassas ışık darbeleri kullanılarak hedeflenen sinir hücreleri etkinleştirilebiliyor veya susturulabiliyor.
Böylece araştırmacılar milyonlarca hücrenin bulunduğu beyinde belirli bir sinir hücresi grubunun ne yaptığını çok daha hassas biçimde inceleyebiliyor.
Belirli hücreler ışıkla etkinleştirildiğinde bir davranışın ortaya çıkıp çıkmadığı veya hücreler susturulduğunda davranışın değişip değişmediği gözlemlenebiliyor.
Nobel Meclisi, optogenetiğin sinir hücrelerinin yaşayan beyinde "anı, duygu ve davranışları nasıl şekillendirdiğini" göstermeyi mümkün kılan bir yöntem olduğunu açıkladı.
Peter Hegemann
HER ŞEY IŞIĞA DUYARLI PROTEİNLERLE BAŞLADI
Keşfin temelinde doğada bulunan ışığa duyarlı proteinler yer alıyor.
Peter Hegemann ve Georg Nagel'in çalışmalarında, tek hücreli alglerde bulunan ve ışığa tepki veren "kanalrodopsin" proteinleri önemli rol oynadı.
Söz konusu proteinler ışık aldığında hücre zarındaki iyon geçişini değiştirebiliyor. Başka bir ifadeyle ışık, hücrenin faaliyetini etkileyen biyolojik bir anahtar görevi görebiliyor.
Karl Deisseroth ve çalışma arkadaşları, sonraki araştırmalarında bu mekanizmayı kullanarak sinir hücrelerinin ışıkla kontrol edilebileceğini gösterdi.
Araştırmacılar, beynin tamamını etkilemeden belirli sinir hücrelerini ışıkla harekete geçirip susturarak bu hücrelerin görevlerini inceleme imkanı elde etti.
Georg NAGEL
BEYNİN KARMAŞIK DEVRELERİNİ ÇÖZMENİN YOLUNU AÇTI
Optogenetik, beynin karmaşık sinir ağlarında hangi hücrelerin hangi işlevlerde rol oynadığını araştırmayı kolaylaştırıyor.
İnsan beyninde milyarlarca sinir hücresi bulunuyor ve farklı hücre grupları birbirleriyle karmaşık ağlar kuruyor. Bir davranışın, duygunun veya hareketin hangi sinir devresinden kaynaklandığını anlamak bu nedenle oldukça güç olabiliyor.
Optogenetik sayesinde bilim insanları belirli hücre gruplarını çok yüksek hassasiyetle kontrol ederek bunların beyin ve davranış üzerindeki etkisini inceleyebiliyor.
Yöntem böylece hafıza ve duygulardan hareket ve davranışlara kadar beynin işleyişinin araştırılmasında önemli araçlardan biri haline geldi.
Araştırmalar aynı zamanda Parkinson, epilepsi ve bazı psikiyatrik hastalıklar gibi beyin hastalıklarının altında yatan sinir devrelerinin daha iyi anlaşılması için de yeni yollar açtı. Ancak optogenetiğin bugün için esas gücü bir araştırma yöntemi olması; yöntemin doğrudan her beyin hastalığını tedavi eden bir teknoloji olduğu anlamına gelmiyor.
ÜÇ BİLİM İNSANINA 12 MİLYON KRON
2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nün toplam para ödülü 12 milyon İsveç kronu olarak açıklandı.
Nobel ödülleri geleneksel olarak Alfred Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta düzenlenecek törenle sahiplerine takdim edilecek.
Tıp ödülüyle başlayan 2026 Nobel haftasında salı günü Fizik, çarşamba günü Kimya, perşembe günü Edebiyat ve cuma günü Nobel Barış Ödülü'nün sahipleri açıklanacak. Ekonomi ödülü ise 12 Ekim'de duyurulacak.
