Hakemler de insandır

İstanbul''dan ATB rumuzlu okuyucumuzun soruları şöyle: 1- Ticari bir sözleşme yaptık. Bu sözleşmeye hakem şartını koyabilir miyiz? C-1: Ticari sözleşmelerde prensip olarak hakem şartını koyabilirsiniz. Bu hüküm değişik şekillerde yazılabilir. Buna birkaç misal verebiliriz: a- Bu sözleşmeden doğabilecek ihtilafların hakemde çözüleceğini taraflar kabul eder. b- Bu sözleşmeden doğabilecek ihtilafların çözümü, İstanbul Ticaret Odası Hakem Kurulu olacaktır. c- Bu sözleşmeden doğabilecek ihtilaflar hakemde çözülür. Taraflardan biri kendi hakemini seçer, diğer tarafa kendi hakemini seçmesi için 7 günlük süre tanır. Bu süre içinde diğer taraf da kendi hakemini seçer ise, iki hakem bir araya gelerek tarafsız olan üçüncü hakemi seçer. Böylece oluşan hakem kurulu, altı aylık süre içinde ihtilafı çözümler. Taraflar, ihtilafın çözümünde Türkiye Cumhuriyeti maddi hukuk kurallarını ve usul hukukunu uygular.

2- Milletlerarası sözleşmelerde de hakem şartı konulabilir mi? C-2: Milletlerarası sözleşmelerde de hakem şartı konulabilir. Bu sözleşmelerde en önemli nokta, hakem kurullarının seçimidir. Mesela Lozan Hakem Kurulu gibi. Bu kurulun hangi devletin tâbiiyetinde bir karar oluşturacağının tesbiti de çok mühimdir. Bunun için, bu kurulun hangi maddi ve usul hukuku kurallarını uygulayacağını da belirtmek gerekir. 3- Hakemler ihtiyatî tedbir ve ihtiyatî haciz kararı verebilir mi? C-3: Hakemler ihtiyatî tedbir ve ihtiyatî haciz kararı veremezler. Ancak, hakemde görülen davalarda HUMK 103. ve devamı maddelerinin şartları oluştuğu takdirde, mahkemelere müracaat ile ihtiyatî tedbir kararı alınabilir. 4- Hakem kararları temyiz edilebilir mi? Tashihî karara gidilebilir mi? C-4: Hakem kararları temyiz edilebilir. Bunun için, hakem kararının mahkemeler tarafından tasdiki gerekir. Tasdik edilen bu karar, taraflara tebliğ edilir. Tebliğden itibaren 15 günlük kanuni süre içinde temyiz edilme imkanı vardır. Ancak, hakem kararları aleyhine tashihi karara gidilemez. Bu konu, HUMK''da düzenlenmemiş olup, Yargıtay içtihatları ile sabittir. 5- Hakem kararları hangi sebeplerden dolayı temyiz edilebilir? C-5: Hakem kararlarının temyiz sebepleri sınırlıdır. Süresi içinde karara bağlanmamış olmaması, talep edilen bir konuda karar verilmemiş olması, talebin aşılması gibi. Ancak, Yargıtay, temyiz sebeplerini genişletmekte ve bir kısım doktrin ile Yargıtay ve yabancı kaynaklar maddi hukuk kuralları açısından da temyiz sebebi olarak faydalanılması gerektiğini savunmaktadır. Biz de aynı görüşü mütalaa ediyoruz. Aksi takdirde, hakemlerin de insan olduğunu ve yanılabilecekleri olgusunu atladığımız gibi, hak kaybına da sebebiyet vermiş oluruz. 6- Hakem kararları ne zaman icraya konulabilir? C-6: Hakem kararları kesinleşmeden icraya konulamaz. Bunun için, kesinleşmelerini beklemek gerekir. 7- Hakem seçimine ilişkin mahkeme kararları temyiz edilebilir mi? C-7: Hakem seçimine ilişkin mahkeme kararları temyiz edilebilir. Ticaret erbabının hakem yolunu seçmesinde en büyük engellerden birisi de budur. Zira, hakem yolunun pratikliğini bu hüküm ortadan kaldırmaktadır.