İstanbul''dan X rumuzlu okuyucumuzun soruları şöyle: S.1- Kamulaştırma kararı Anayasa''ya aykırı değil mi? Mülkiyet hakkına tecavüz değil mi? Cevap: Türkiye Cumhuriyeti 1982 Anayasası''nın 35. maddesi "Mülkiyet Hakkı" kenar başlığını taşımakta ve şu düzenlemeyi yapmaktadır: "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." Bu açık düzenleme ile mülkiyet hakkı bütün vatandaşlara tanınmış olmakla birlikte buna kamu yararı şeklinde bir sınırlandırma getirilmiştir. Kamu yararı kavramı tanımlanmadığı gibi, tanımlanması da güçtür. Öte yandan, kamu yararı kavramının muğlaklığı nedeniyle yapılan bir kısım kamulaştırma çalışmalarında, kamu yararının olmadığı yani, idari kararın maksat bakımından sakıncalı olduğu mahkeme kararıyla da sabit olabilmektedir. Öte yandan yine 1982 Anayasanın 46. maddesi "Kamulaştırma" kenar başlığını taşımakta olup, şöyledir: "Devlet ve kamu tüzel kişileri kamu yararının gerektirdiği hallerde, karşılıklarını peşin ödemek şartıyla özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir..."
Bu açık düzenleme ile de sabit olduğu üzere, Anayasa bizzat kamulaştırmanın nasıl olması gerektiğini düzenlemiştir. Kanuni düzenlemeler olmadığı sürece kamulaştırma yapılamayacağını hüküm altına almış ve ancak kamulaştırma işlemlerinde de bedelin mutlaka ödenmesi gerekeceğini vurgulamıştır. Burada ödenmesi gereken bedelin ne olacağı noktasında uygulamada tartışmalar yaşanmaktadır. Bunun için, prensip itibariyle tanınan mülkiyet hakkının sınırlanması ve bir anlamda kaldırılması niteliğinde olan kamulaştırma işleminde vatandaşın maddi yönden tatmin edilmesi ve taşınmazın bedelinin tam olarak ödenmesi de esastır.
Kamulaştırma kararını kim verir? S.2- Kamulaştırma kararını vermeye kimler yetkilidir? Cevap: Gerek 1982 Anayasası''nda ve gerekse Kamulaştırma Kanunu''nda kimlerin kamulaştırma yapabileceği açık olarak düzenlenmiş bulunmaktadır. Buna göre, kamulaştırma işleminde bulunmaya genel anlamda kamu kurum ve kuruluşları ile devlet yetkilidir. Burada Belediyelerin, Vilayetlerin, Bakanlıkların, KİT''lerin yetkili olduğunu görmekteyiz. Bunlarla ilgili hangi kurulların yetkili olduğu yine Kamulaştırma Kanunu''nda tek tek sayma yöntemiyle belirlenmiş ve onay makamları da düzenlenmiştir. Kamulaştırma kararları devlet malı üzerinde olmaz. Kamulaştırma kararları özel mülkiyet üzerinde olur. Kamulaştırma kararları yalnız taşınmaz mallar üzerinde olur. Menkul mallar ve haklar üzerinde olmaz. Kamulaştırma kararlarının oluşturulabilmesi için mutlaka Kamulaştırma Kanunu''nda belirlenen usul ve esaslara uyulması gerekmektedir.
