KÖYLÜ-ŞEHİRLİ- AMERİKALI

Doğan Cüceloğlu, Amerika''da 25 yıl kalmış bir insan olarak şöyle bir gözlem yapmış: "Amerika''da hiç eğitim görmemiş bir insanla aynı odada kalmaktan korkarım. Beş dolar için gırtlağını kesebilir. Eğitim orada gerçekten bir fark oluşturuyor. Eğitim düzeyi yükseldikçe, uygar, olgun, sorumluluk sahibi, verdiği sözü tutan, kişisel bütünlüğü olan bir insan olma yolunda ilerliyor. İstisnalar kesinlikle olabilir ama genellikle böyle. Türkiye''ye gelip baktığımda iki faktör görüyorum. Şehirleşme ve eğitim. Türkiye''de şehirleşmiş ve eğitim görmüş insandan korkuyorum. Kesinlikle insafsız, kendinden ve kendi yakınlarının çıkarından başka bir şey düşünmüyor. Bu son derece kuvvetli bir duygu bende. İliğini sömürür bitirir, hiç acıma duygusu yoktur.

Ama şehirleşmemiş, okumamış, saf köylü olarak kalmışsa onda değerler bilinci çok yüksektir. Sanki eğitilmiş Amerikalı. Burada çok önemli bir gözlem var. Bunun üzerine düşünmek lazım. Benim analığım yörüktü. Annem öldükten sonra babam yeniden evlendi. Biz ona anne demedik, Ayşe teyze dedik. Ben daha on yaşındayım, sapanla vicik dediğimiz küçücük bir kuşu vurmaya çalışıyorum. "Vurma oğlum" dedi.

Ben, sen ne bilirsin Yörük karısı tavrı içinde, "Ne var parmak gibi küpküçücük kuş" dedim. Analığımın cevabı: "Yavrum! Canın küçüğü büyüğü olur mu? Allah her birine bir can vermiş. Vurma yavrum günah." dedi.

Şu derinliğe bakın. Okuma yazması yok bu kadının. Yıllar sonra bunun anlamını anladım. Anladığım zaman ağlamaya başladım. Konferanstayım, böyle gözyaşı dökerek ağlıyorum. Yanımdaki Amerikalı kadın, ne oluyor bu adama diye meraklanmaya başladı. Ne oluyor dedi. O kadar mutluydum ki, "çok mutluyum" dedim ağlayarak. Kendi kendime "Ya Rabbi! Çok şükür. Sağken bunun farkına vardım. Canın büyük küçüğü olur mu? Allah hepsine can vermiş. Şu bilinci görüyor musunuz? Nereden geliyor bu? Bu, tasavvuf kültüründen geliyor. Bu yayılmış. Eğer şehirleşme ve eğitim ele geçirmemişse, hâlâ bu mayamızda var."

İSTİKBAL Öğretmen ödev vermiş:

"İstikbal göklerdedir" özdeyişini (vecize) açıklayan bir kompozisyon yazın. Düşünün, aradan geçmiş 35 yıl, aynı ödevi ben de yapmıştım. Benden bir önceki nesil de yapmıştır. Ondan bir önceki nesil de yapmıştır. Konu hep aynı: İstikbal göklerdedir. .... İmkan olsa, çeşitli okullardan..ama hep aynı sınıflardan 1950''lerde, 60''larda, 70, 80, 90 ve 2000''lerde yazılan kompozisyonları toplar tasnif eder mukayese ederdim. 950''de 6. sınıfa giden çocuk ne yazmış, 80''de giden ne yazmış. Müfredat değişse bile bu alışkanlıklarımız, korkularımız, üslubumuz, tedirginliğimiz 25-30 sene devam eder. Ben olsam çocuklara, en sevdiğiniz bilgisayar oyununu anlatın, derdim. Bir iki örnek okutup annenizi anlatın, babanızı anlatın, derdim. Mahallenizin bakkalını anlatın, derdim. Bisiklet tamircisini anlatın, derdim. Bilgisayara yahut bisiklete kavuştuğunuz ilk günü anlatın derdim. Nihayetinde 100 kişi içinde bu işe yatkın olan bir iki kişi olur, onları bulur, diğerlerini rencide etmeden onları teşvik ederdim. 11 yaşındaki çocuk, "Yeni nesil sizin eseriniz olacaktır" sözünü niye açıklamak zorunda olsun. Faydası ne?