Uluğ Türkistan

Julia Roberts''in Tatlı Bela''sını keyifle izledim On Sineması''nda. Amerika''da bir fabrika atıklarının çevreyi ve insanları zehirleyerek öldürmesi üzerine kazanılan tazminatı anlatıyor. O acıya rağmen insanların yüzü gülmeye başlıyor, yetkililer tedbir alıyor ilerisi için.

Ankara Türkocağı Başkanı Prof. Muammer Nalbant ve arkadaşlarına teşekkürler. Şehadetinin 3. yılında büyük Türk kumandanı Afganistan''ın milli kahramanı Azad Beg Kerimi''yi başkentte anması bir vefadan öte, ölmekle fikirlerin ve mücadelenin kaybolmadığının tesciliydi.

Keşke Azad Beg''in de draması yapılsa, sinemalarda vizyona girse. Beyazperde ve ekran dili bir başka. Edebi sanatlar vurucu ve kalıcı.

Azad Beg 15 kişilik bir helikopterde uçarken, Tahran Radyosu''nun haberine göre; düşüyor. Azad Beg, yardımcısı ve koruması ölüyor, ötekilerin burnu bile kanamıyor!?..

Günümüze ulaşan arka plân ilginç; keşke araştırılsa ve gerçek ortaya çıksa Azad Beg ve arkadaşlarında darp izleri var. Helikopterde öldürülüyor? Yere inince de helikopter yakılarak kaza süsü veriliyor.

Peki bu katliamın arkasında kim var?

Afganistan iç mücadelesindeki taraflar. Mesela İran, Taliban ve bu vahşet örgütünü destekleyen dost ve kardeş Pakistan, bunun da arkasında olan ABD. İddialar böyle. Afganistan''daki iç etnik gruplar da söz konusu. Ama ne olursa olsun Azad Beg batı dili, vurgusu, senaryosuyla sinemaya aktarılmalı.

Ankara''da yağmur başkentin peşini bırakmıyor. Ancak kültür etkinlikleri buna rağmen yoğun. Bu toplantıya olan ilgi de böyleydi. Yahya Akengin beni TTK salonundaki "Türk Dil Bayramı" etkinliklerine davet etti. Gittim DTCF bitişiğindeki salona hiçbir hareketlilik yoktu. TDK salonunda yapılıyor ihtimali ile buraya geldiğimde Azad Beg toplantısıyla karşılaştım. İyi ki de gelmişim.

Doçent Dr. Mehmet Şahingöz''e göre Azad Beg''in sülalesi gönlünde "Uluğ Türkistan" yatan bir Türk ailesi. Babası da hayatını bu yolda feda etmiş bir mücahid. Kardeşleri de öyle. Bölgede kabilecilik bile değil ailecilik hep birinci. Dolayısıyla istikrar sağlanamıyor. His önde, hatta inançlar bile bu duygunun gerisinde. Çünkü hepsi aynı dine mensup anlayışları ise farklı!

Türkiye de bunu bilmediği için bölgede ağırlığını hissettiremiyor. Ankara''nın bir bilgi merkezi de yok. Kafkasya''da da aynı sorunu yaşıyoruz. Afganistan''da Poştun, Türk (Özbek), Tacik ve Hazarlar yaşıyor. Bunlar üzerinde sosyolojik bir inceleme eksik.

Yıllardır süren çatışmalar dolayısıyla oluşan kamplar da ayrı. Türk kampına ilk giden, Türkocağı yetkilileri olmuş. Büyükelçimiz''e sormuşlar buradan haberi bile yokmuş. Buna rağmen Abdürreşit Dostum hareketiyle neredeyse kuzeyde bir Türk devleti kuruluyormuş. Mücadeleyi yürüten komutanların iç mücadelesi neticesi bölge Taliban''a geçmiş. Aşur Pehlivan, Mevlana Kuddüs gibi kahramanlar Ruslarla mücadele sırasında değil de iç mücadelede şehit oldular. Bu oran % 60''a varıyor.

Azad Beg her şeyin farkındaydı. Bugün en fazla orduya Özbekistan 10 bin kişiyle sahip, bölgede. Fakat Azad Beg 120 bin kişilik ordu kurmuştu. Bir ayağı da sürekli Ankara''da, gözleri Türkiye''deydi. Rahmetli Özal çok önem veriyordu bu ilişkilere. Aynı Atatürk gibi. Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak''tan özel ilgisini istiyor ve emir veriyordu Afganistan için. Büyükelçi Memduh Şevket Esendal rahmetli de gereken her şeyi yapıyordu. Rıza Pekin Paşa bölgeden ülkemize 10 gün içinde gelen minik öğrenciydi o günlerde. (1930''lu yıllar)

Oysa şimdi? Prof. Orhan Kavuncu dostum anlattı. "Afganistan''daki Türk komutanlar temas yapıyor. Azad Beg''i Dışişleri''ne götürdüm. İngilizce konuşuyordu. Müsteşar yardımcımız bana demez mi "Azad Beg''e güvenilir mi?" Kızardım. Zannediyordu ki İngilizce konuştuğu için Türkçe bilmiyordu?"

Afganistan Büyükelçisi Murat Argun''un anlattıkları daha da ilginç. Cumhuriyet''in ilk yıllarında Atatürk, Afganistan Büyükelçisine "Afganlıların Türk olduğunu" söylüyor, diplomat da sürekli rapor ediyormuş. Onca yazışmadan sonra karşılaşmışlar. Mustafa Kemal Paşa Büyükelçiye yine "Afganlılar''ın tümü Türk" demiş. Bu defa Afgan Büyükelçisi de Gazi Paşa''ya (kendi tabiri) "Türkiye''nin de tümü Afganlı" deyiverince ortalık hoş olmuş. Gerçekten Karluk ve Kıpçak''lar Peştuca konuşuyorlar ama Türkler. Afganistan''da Ortaasya Türk Cumhuriyetleri''nden daha fazla sayıda Türk var. İşte bunun için de Afganistan İstiklali sırasında Rus işgaline karşı çok sayıda Türkiye''den giden genç insanlarımız şehit oldu. Kan çekiyor.

Afganistan''ı yeniden okumanın, incelemenin, dramasını çekmenin vakti henüz geçmedi. Azad Beg''e rahmet ve fatiha. Mücadelesi ise sürüyor: Uluğ Türkistan.