Engelli kişiler ve spor
Spor; sağlıklı veya hasta, hemen herkes için önemlidir. Spor kişiye disiplin, yarışma ruhu ve dostluk aşılar. Düzenli yapılan spor fiziksel gücü ve dayanıklılığı arttırır. Sosyal kaynaşma, psikolojik destek ve kendini iyi hissetmek gibi katkıları da vardır. Dolayısı ile sporun engelli kişiler için ne derece önemli olduğunu anlamak kolaydır. Engelli kişiler genellikle spora ilgi duyarlar. Sporla fiziksel güç ve dayanıklılık kazanırlar. Son zamanlarda engellilerin spora katılımlarını arttırmak için tıp çevreleri, spor organizasyonları ve devlet destekte bulunmaktadır. Normal sporları yapamayacak kadar engelli kişiler için bazı özel spor aktiviteleri geliştirilmiştir. Eğer yeterli önlem alınırsa ve gerekli tavsiyelerde bulunulursa engelliler de normal spor yapanlar gibi tüm aktivitelere katılabilirler. Özel geliştirilmiş ekipman ve antrenman programları ile engelli kişiler çok rahat spor yapabilirler. Bir çok gelişmiş ülkede engelliler spor yapmaları için teşvik edilmekte ve spor yapmalarına engel olan çevresel yapılar ortadan kaldırılmaktadır. Sporun engelli kişiler için farklı yönleri vardır: Eğlencelidir, yarışmacı ve sosyal ilişkileri arttırcıdır. Hepsinden önemlisi tedavi edici yönlerinin olmasıdır.
Fiziksel Engellilik Engelli kişiler tüm spor dallarına katılabilir ancak mevcut problemlerin farkında olmaları ve tavsiyelere uymaları gerekir. Engelli kişilerin çok az modifikasyonla yani onlara uygun biçimde değiştirilmiş şekilde yapabilecekleri spor vardır. Bazıları için ise spor tamamen değiştirilir veya özel olarak spor şekilleri geliştirilir. Elbette engellilik hali şiddetlendikçe yapabileceği spor sayısı da sınırlanır. Balık avlama, uçurtma uçurma veya gözlem gibi aktiviteler çok az fiziksel zorluk getirir. Ama tekerlekli iskemle basketbolu, binicilik, yelken gibi sporlar her 2 kolda belirgin güç ve koordinasyon olmasını gerektirir. Kano,sörf gibi hayati tehlikeler olabilecek sporlar tavsiye edilmez. Fiziksel engellikle birlikte öğrenme güçlüğü olan kişilerde ise diğerlerine göre daha fazla denetim gerekir. Ayrıca engellilik durumu her zaman statik değildir. Zaman içinde değişme gösterebilir. Dolayısı ile kişinin spor yapabilme kapasitesinin değerlendirilmesi için periyodik tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Genetik hastalığa bağlı zeka özürü olanlarda konjenital kalp hastalığı gibi fiziksel anomaliler de bulunabilir. Down Sendromlu kişilerde atlantoaksiyel eklemde instabilite olabilir. Yani boyun omurgasının en üst bölümü yeteri kadar sağlam değildir. Bu durumda boyun spor sırasında aşırı öne veya arkaya bükülünce sinir sisteminde hasar meydana gelebilir. Bir çok hastada boyun yeterince güçlü değilse boyun omurgalarına yük bindiren sporlar tavsiye edilmez.
Sporun tıbbi amaçlı kullanılması Sportif aktiviteler ile güç, koordinasyon ve dayanıklılık arttırılabilir. Bazı sporlar belirli kas grubunu çalıştırabilir. Mesela ağırlık kaldırma ve okçuluk paraplejik yani belden aşağı felçli kişilerde kol kaslarını geliştirir. Yarışmalar dikkat ve koordinasyonu arttırır. Genel olarak hareketsizliğin neden olduğu ve sık rastlanan bu kötü etkilerini spor engeller. Spora başlayacak her kişi gibi engelli kişiler de mutlaka spor aktivitelerine başlamadan önce doktor tarafından değerlendirilmelidir. Doktorun bu kişilerin kalp ve akciğer fonksiyonlarını, kas ve iskelet sisteminin çalışmasını değerlendirmesi gerekir. Çünkü bazı tıbbi durumlar kişinin belirli sporları yapmasını engelleyebilir. Mesela düşük akciğer kapasitesi, gözde retina dekolmanı veya fıtığı olan kişilerde egzersizin hiç şiddetli olmaması gerekir. Kan hastalığı olanların düşme, kanama riski olan olan sporlardan uzak durmaları gerekir. Fiziksel engelli kişinin değerlendirilmesinde kullandıkları cihazlar ve yapılacak sporun birbirleri ile etkileşimi de mutlaka incelenmelidir.
Not: Okuyucularımızın şahsi sağlık sorunlarını bu sütunda cevaplandıramağımız için üzgünüz. Sorularınıza cevap için e-mail veya açık posta adresinizle başvurunuz.
