Sağlıkta erişimin engelleri: Görme engelliler hastanelerde neler yaşıyor?

Dr. Mustafa Öztürk

Türkiye, sessiz bir nüfus kriziyle karşı karşıya. Her 10 kişiden biri yaşlı ve yaşlanan nüfusun ihtiyaçları ile engelli grupların sağlık hizmetlerine erişim sıkıntıları birleştiğinde, kapsayıcı ve sürdürülebilir politikaların önemi artıyor.

Görme engelli fertler, Türkiye’de sağlık hizmetlerine erişimde hâlâ ciddi zorluklarla karşılaşıyor. Sakarya’da yaptığımız bir araştırma, hastanelerdeki fizikî ve bilişsel engellerin, görme engellilerin bağımsız ve eşit şekilde sağlık hizmetlerinden faydalanmasını nasıl engellediğini ortaya koydu.

Çalışmaya katılan görme engelli kişiler ve dernek yöneticileri, hastanelerde yön bulmayı kolaylaştıracak kılavuz yolların ve Braille alfabeli bilgilendirme panolarının eksikliğinin günlük hayatlarını ciddi şekilde zorlaştırdığını ifade ediyor. Katılımcılardan biri “Hastanede hangi kapının hangi bölüme açıldığını bilmek bazen imkânsız hâle geliyor. Yanımda biri olmadan işimi halletmem neredeyse imkânsız” diyor.

Sesli rehberlik sistemleri ve dijital sağlık uygulamalarına erişimde yaşanan problemler, bilişsel erişimdeki engelleri artırıyor. Mobil randevu sistemleri veya online hasta bilgilendirme platformları görme engelliler için büyük bir engel oluşturuyor.

SAĞLIK PERSONELİ EĞİTİMSİZ, HASTALAR YALNIZ

Araştırma, sağlık personelinin görme engelli bireylerle etkili iletişim kurma konusunda yeterli bilgi ve farkındalığa sahip olmadığını da ortaya koydu. Hastalar, yönlendirme ve bilgilendirme konusunda çoğu zaman yeterli destek alamıyor.

“Hastane çalışanları iyi niyetli ama çoğu zaman nasıl yardımcı olacağını bilmiyor. Bir doktorun veya hemşirenin basit yönlendirmesi bile işleri kolaylaştırıyor” diyen katılımcılar, sağlık çalışanlarına yönelik eğitim ve farkındalık programlarının önemini vurguluyor.

DİJİTAL SAĞLIK UYGULAMALARI ERİŞİLEBİLİR DEĞİL

Son yıllarda sağlık hizmetlerinde dijitalleşme süreci hız kazandı. Randevu sistemleri, tıbbi kayıtlar ve bilgilendirme platformları online ortama taşındı. Ancak bu teknolojik dönüşüm, görme engelliler için eşit erişim sağlamıyor.

Katılımcılar, MHRS ve benzeri dijital randevu sistemlerinde ekran okuyucularla uyumsuzluk yaşadıklarını, online formları doldurmanın veya bilgiye erişmenin çoğu zaman imkânsız hâle geldiğini ifade ediyor. Bu durum, sağlık hizmetlerine bağımsız erişimi ciddi şekilde sınırlıyor.

REFAKATÇİ BAĞIMLILIĞI, ÖZGÜRLÜĞÜ KISITLIYOR

Görme engelli bireylerin büyük çoğunluğu, hastaneye refakatçi olmadan gitmenin pratikte mümkün olmadığını belirtiyor. Bu durum, bireysel bağımsızlık ve özerklik duygusunu olumsuz etkiliyor.

“Yanımda biri olmadan doktora gitmek neredeyse imkânsız. Refakatçim yoksa işimi halledemiyorum” diyen katılımcılar, hastanelerde bağımsız hareketi destekleyen uygulamaların önemine dikkat çekiyor.

OLUMLU ÖRNEKLER VAR AMA YETERLİ DEĞİL

Az sayıda olmakla birlikte, özel bazı hastanelerde görme engellilere yönelik özel desteklerin sağlandığı örnekler bulunuyor. Bu uygulamalar, hastalar tarafından müspet karşılanıyor ve iyi bir model olarak gösteriliyor.

Bunlar arasında, sesli yönlendirme sistemleri, çalışanların bilinçli yönlendirmesi ve bazı dijital uygulamaların ekran okuyucu ile uyumlu hâle getirilmesi yer alıyor. Ancak bu tür uygulamalar hâlâ yaygın değil.

NEDEN ACİL TEDBİR ALINMALI?

Türkiye, sessiz bir demografik krizle karşı karşıya. Her 10 kişiden biri yaşlı ve yaşlanan nüfusun ihtiyaçları ile kırılgan grupların sağlık hizmetlerine erişim engelleri birleştiğinde, kapsayıcı ve sürdürülebilir politikaların önemi artıyor.

Sağlık hizmetlerinde erişim problemleri sadece görme engelliler için değil, toplumun tamamı için kritik bir mesele. Eşit ve kapsayıcı bir sağlık sistemi, bireysel hakları güvence altına almakla kalmaz, aynı zamanda sağlık sisteminin sürdürülebilirliğini de güçlendirir.

ÇÖZÜM ÖNERİLERİ: YAPILABİLECEKLER

Araştırma, erişilebilir sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi için şu adımları öne çıkarıyor:

Sürekli rehber yollar, Braille ve dokunsal işaretlemeler yaygınlaştırılmalı, erişilebilir asansör ve tuvalet tasarımları önceliklendirilmelidir.

Sesli rehberlik sistemleri ve ekran okuyucu uyumlu dijital sağlık uygulamaları yaygınlaştırılmalıdır.

Görme engellilerle iletişim ve yönlendirme konusunda düzenli eğitim ve farkındalık programları uygulanmalıdır.

Görme engellilerin bağımsız hareket etmesini destekleyecek uygulamalar hayata geçirilmelidir.

Yaşlı nüfus ve engelliler için sağlık hizmetleri erişilebilir, eşit ve sürdürülebilir hâle getirilmeli, uluslararası iyi örnekler ve mahallî ihtiyaçlar birlikte değerlendirilmelidir.

ERİŞİLEBİLİR SAĞLIK, TOPLUMSAL HAK

Sağlık hizmetlerine erişim, sadece bireysel bir hak değil, sosyal bir sorumluluktur. Görme engellilerin bağımsız ve güvenli bir şekilde sağlık hizmetlerinden faydalanabilmesi için yapılacak düzenlemeler, hem bireysel hakları güvence altına alacak hem de sağlık sistemini daha eşitlikçi ve sürdürülebilir hâle getirecektir.

Türkiye’de kapsayıcı sağlık politikalarının geliştirilmesi, birçok grup için de hayati önem taşıyor. Görme engellilerin sesinin duyulması ve eşit erişim hakkının sağlanması, toplumun tüm kesimlerinin yararınadır.