Öğretmenlik mesleğinde büyük reform: Millî Eğitim Akademisi ile ne hedefleniyor?
Prof. Dr. Mustafa Şeker
Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde kurulan Millî Eğitim Akademisi ile reform niteliğinde adımlar atılmaktadır. Bu konuda ülkemizde, geceli gündüzlü çalışan, dünyadaki emsallerini de göz önünde bulundurarak en mükemmel öğretmen yetiştirme programlarını hayata geçirme kararlılığı gösteren, hakkaniyet ölçüsünde hedefine odaklanmış bir eğitim yönetim anlayışı vardır.
Tarih boyunca en çok değer verilen konulardan biri de öğretim olmuştur. Bu mevzuda daha çok eğitimi verenin mahareti üzerinde durulmuş, sinerji ne kadar yüksek olursa üçüncü kişilerin istifadesinin de o kadar artacağı kabul edilmiştir. Bu sebeple “muallimlik” kültürümüzde hep baş tacı edilmiş, alanla verenin niteliği de muvaffakiyetin anahtarı olarak görülmüştür.
İnsanlığın ilk zamanlarında olduğu gibi bugün de kıymeti hiçbir zaman yok sayılamayan öğretmenlerin kalitesi, toplumun kalitesi olarak görülmüş, modern dünyanın değişen şartları çerçevesinde bu değerin geri planlara düşmemesi için hep bir arayış süregelmiştir. Öğretmenin yetişmesi hususunda en ideal yöntemler araştırılmaya devam edilmekte, toplumun ihtiyaç duyduğu insan modeli konusunda da hep en mükemmele ulaşmak ana gaye olarak görülmektedir. Aynı zamanda öğretmenlik mesleğinin hak ettiği değere ulaşması için de kafa yormaya devam edilmektedir.
Bu çerçevede son olarak Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde kurulan Millî Eğitim Akademisi ile reform niteliğinde adımlar atılmaktadır. Bu konuda ülkemizde, geceli gündüzlü çalışan, dünyadaki emsallerini de göz önünde bulundurarak en mükemmel öğretmen yetiştirme programlarını hayata geçirme kararlılığı gösteren, hakkaniyet ölçüsünde hedefine odaklanmış bir eğitim yönetim anlayışı vardır.
Millî Eğitim Akademileri son zamanlarda tartışmaya açılmaktadır. Bu da bilimin sürekli değişen ve kendini yenileyen özelliğiyle çelişmektedir. Buna göre Millî Eğitim Akademisi ile ne yapılmaya çalışıldığını, şu ana kadar hangi adımların atıldığını ve hedefin ne olduğunu anlatmaya çalışalım.
DÜNYADA AKADEMİ UYGULAMALARI
Öğretmen akademileri hakkında dünyada durum kısaca şu şekildedir: Fransa, Singapur, Almanya, İngiltere ve İtalya’da öğretmen akademisi ya da enstitüleri gibi kuruluşlar mevcut olup eğitim bakanlıkları ile koordineli biçimde bu kuruluşlarca öğretmen eğitimi verilmektedir.
Öğretmen akademisi ya da enstitüleri gibi kuruluşlar, bulundukları ülkelerde hizmet öncesi olduğu kadar hizmet içinde, öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin mesleki gelişimlerinin sağlanmasında da yürütücü konumdadır.
Öğretmen akademisi ya da enstitüleri gibi kuruluşlarca ülke genelinde öğretmen eğitimi ve istihdamına yönelik süreçlerin merkezî düzeyde yönetimini ve koordinasyonu sağlanmakta olup bu kuruluşların bölgesel yapılanmaları da bulunabilmektedir.
Fransa: Öğretmen Yetiştirme Enstitüleri (Institut Universitaire de Formation des Maitres–IUFM) kurulmuş, 2005 yılında üniversite bünyesine alınmıştır. Bu kurumlar, öğrencilerini en az üç yıllık bir lisans eğitimi sonrası almaktadır. Hizmet öncesi verilen yüksek lisans programları bu kurumların denetiminde verilmektedir.
Singapur: Öğretmen adayları ortaöğretim okullarının mezuniyet sınıflarının en başarılı üçte birlik diliminde yer alan öğrenciler arasından okul müdürlerinin de içinde olduğu bir jüri tarafından seçilmektedir. Eğitime seçilen adaylar Nanyang Teknoloji Üniversitesi bünyesindeki Ulusal Eğitim Enstitüsü’ndeki eğitimleri boyunca maddi destek de almaktadır.
Almanya: "Lehrerakademie” veya “Lehrerbildungsanstalt” olarak adlandırılan öğretmen akademileri, öğretmenlerin mesleki eğitimi ve gelişimi için önemli bir rol oynamaktadır. Bazı eyaletlerde öğretmen akademileri üniversitelere bağlı olarak işlev görürken, diğer eyaletlerde ayrı bir idari yapılanma olarak faaliyet gösterebilmektedir.
İtalya: Öğretmenlerin yetiştirilmesinden mesleki gelişimlerine kadar bütün süreçlerden İtalyan Eğitim Bakanlığı'na bağlı olarak faaliyet gösteren bağımsız bir kuruluş olan İtalyan Öğretmen Yetiştirme ve Gelişim Ajansı (Agenzia Nazionale per lo Sviluppo dell'Autonomia Scolastica-ASA) sorumludur. Ajansın öğretmen yetiştirme programları, devlet sınavları, istihdam süreçleri, mesleki gelişim, öğretmen performans değerlendirmesi süreçlerini yürütür. 20'den fazla bölge müdürlüğü ile ülke çapında hizmet verir. İtalya'da merkezi bir yapı altında bütün öğretmen yetiştirme süreçleri tek elden yönetilmektedir.
İngiltere: Öğretmen Yetiştirme Kurumu (Teacher Training Agency-TTA), Eğitim Bakanlığına bağlı bağımsız bir kurumdur. Öğretmenlerin mesleki gelişimlerini desteklemek, eğitim kalitesini artırmak maksadıyla bölgesel öğretmen akademileri de mevcuttur.
TÜRKİYE’DE AKADEMİ FİKRİ NASIL VE NE ZAMAN ORTAYA ÇIKMIŞTIR?
Türkiye’de sayısı 1 milyonun üzerinde olan eğitim personelinin, eğitim kurumlarının ve öğretmenlik mesleğinin kendine has özellikleri sebebiyle görev, çalışma, hizmet öncesi eğitim, mesleki gelişim, kariyer gibi çok boyutlu süreçlerinin sistem bütünlüğü içerisinde birbiriyle ilişkili biçimde düzenlenmesi Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin en önemli yapı taşlarından biridir. (TBMM Tutanak Hizmetleri Başkanlığı, 2024)
Millî Eğitim Akademisi’nin kökleri aslında eskiye dayanmaktadır. 385 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin (3.11.1989), 21’inci maddesinde “Millî Eğitim Akademisi”ne yer verilmiştir. 30.4.1992 tarihli ve 3797 Sayılı Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanunun 55’inci maddesinde “Millî Eğitim Akademisi”, Millî Eğitim Bakanlığının bağlı kuruluşu olarak yer almıştır.
XIV. Millî Eğitim Şûrası (1993), XV. Millî Eğitim Şûrası (1996), XVI. Millî Eğitim Şûrası (1999), XVII. Millî Eğitim Şûrası (2006), XIX. Millî Eğitim Şûrası (2014) ve en son düzenlenen XX. Millî Eğitim Şûrası (2021) kararlarında Millî Eğitim Akademisi’nin kurulması talebi yer almıştır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu bütün kamu çalışanlarına yönelik düzenlemeler içermekte olup öğretmenlik mesleğine yönelik müstakil bir düzenleme ihtiyacı bulunmakta idi.
Anayasa Mahkemesi 7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanununun bazı hükümlerini 13/7/2023 tarihli Kararı ile iptal etmiş, bu çerçevede yeni bir kanun ihtiyacı doğmuştu. 18.10.2024 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan 7528 Sayılı “Öğretmenlik Mesleği Kanunu” ile Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü lağvedilerek yerine 01.01.2025 tarihinde "Millî Eğitim Akademisi" kurulmuştur. Artık öğretmen istihdamı, 10 Ekim 2024'te TBMM Genel Kurulunda kabul edilen Öğretmenlik Mesleği Kanunu kapsamında kurulan Milli Eğitim Akademisi üzerinden yapılacaktır.
MİLLÎ EĞİTİM AKADEMİSİ HAKKINDA KAFALARA TAKILAN SORULAR VE CEVAPLARI İSE ŞU ŞEKİLDEDİR?
- Akademiye girişler nasıl olacaktır?
Millî Eğitim Akademisi hazırlık eğitimine kabul Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı tarafından yapılan Millî Eğitim Bakanlığı Akademi Giriş Sınavı (MEB-AGS) sonuçları doğrultusunda yapılacaktır.
- Millî Eğitim Akademisi’nde hazırlık eğitimi nasıl gerçekleştirilecek?
Hazırlık eğitimi öğretmenlik mesleğinin gerektirdiği bilgi, beceri, tutum ve değerleri içeren öğretmenlik mesleği yeterlikleri çerçevesinde belirlenen teorik ve uygulamalı derslerden oluşmaktadır. Hazırlık eğitiminin süresi dört dönemdir.
- Millî Eğitim Akademisi’nde hazırlık eğitiminde ölçme ve değerlendirme süreçleri nasıl olacak?
Hazırlık eğitiminin sonundaki atamaya esas başarı puanı, teorik derslerin başarı notlarının aritmetik ortalamasının yüzde 40'ı, uygulamalı derslerin başarı notlarının aritmetik ortalamasının yüzde 60'ı toplanarak belirlenir. Uygulamalı değerlendirmeler ise şu şekilde yapılacak: Birinci değerlendirme puanının %20’si, ikinci değerlendirme puanının %30’u, üçüncü değerlendirme puanının %50’si alınarak uygulamalı ders başarı puanı belirlenir. Ders başarı puanı 100 üzerinden 70 ve üzerinde olanlar başarılı sayılır. Bütün bunların yanında teorik dersler için ek sınav hakkı da verilmektedir. Buna göre; ek sınavdan 60 ve üzerinde puan alanlar ilgili dersten başarılı sayılır. Ek sınavlar sonunda herhangi bir dersten başarısız olanların Akademiyle ilişiği kesilir. Teorik sınavlar ise şu şekilde yapılacaktır: Her bir teorik dersten en az iki sınav yapılır. Dersin not ortalaması 100 üzerinden 60 ve üzerinde olanlar başarılı sayılır. Teorik derslerden başarısız olanlara, başarısız oldukları her bir ders için ek bir sınav hakkı verilir.
- Millî Eğitim Akademisi’nde öğretmen adaylarının mali ve sosyal hakları nasıl sağlanacak?
Millî Eğitim Akademisinde öğretmenlik mesleğine hazırlık eğitimine alınan öğretmen adaylarının mali ve sosyal hakları düzenlenmiştir. Hazırlık eğitimine alınan öğretmen adaylarına eğitim süresi boyunca (23.310) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda ödeme yapılması öngörülmüş; bunların genel sağlık sigortası kapsamına alınması ile askerlik yükümlülüğü bulunanların eğitim süresince askerlik hizmetlerinin ertelenmesine yönelik düzenleme yapılmıştır.
- Millî Eğitim Akademisi’nde yönetici yetiştirme programları nasıl uygulanacak?
Eğitim kurumu müdürü veya müdür yardımcısı olarak ilk defa görevlendirilecek adaylar, Akademi tarafından düzenlenen yönetici yetiştirme programına alınır. Bu programa katılacak yönetici adayları yazılı ve/veya sözlü sınavlardan altmış ve üzerinde puan alanlar arasından puan üstünlüğüne göre belirlenir. Yazılı ve sözlü sınavın birlikte yapılması hâlinde başarı puanı, yazılı ve sözlü sınav puanının aritmetik ortalaması alınarak belirlenir. Yönetici yetiştirme programına alınanlardan bu program sonunda yapılan yazılı sınavda altmış ve üzerinde puan alanlar başarılı sayılır. Bunlar tercihleri de dikkate alınarak yazılı sınavda alınan puan üstünlüğüne göre vali onayı ile yönetici olarak görevlendirilir.
- Akademi’de meslekî gelişim safhaları nasıl olacak?
Bakanlıkça öğretmen ve yöneticilerin mesleki gelişimlerinde sürekliliği sağlamak üzere planlı, sürdürülebilir, izlenebilir ve mesleki uygulamalarla bütünleşik mesleki gelişim faaliyetleri düzenlenir. Bu faaliyetler, merkezî veya mahallî olarak gerçekleştirilebilir. Öğretmen ve yöneticilere yönelik düzenlenecek mesleki gelişim faaliyetleri; talep ve ihtiyaçlara, eğitim alanında yaşanan değişim ve gelişmeler ile Bakanlık politikalarına uygun olarak tespit edilir. Bakanlıkça öğretmen ve yöneticilerin kişisel ve mesleki gelişimleri için vazife yaptıkları okul türü ve kademesi ile atama alanları dikkate alınarak beşer yıllık dönemleri içeren bireysel mesleki gelişim planları hazırlanır. Mesleki gelişim faaliyetleri düzenli olarak izlenir, değerlendirilir ve değerlendirme sonuçları planlanacak mesleki gelişim faaliyetlerinde dikkate alınır.
Öğretmen istihdamında reform niteliğinde bu çalışmaların gelecekte ne gibi başarıları beraberinde getirebileceğini hep beraber göreceğiz. Ama bilinen şöyle bir hakikat var ki öğretmenlik mesleği durağan ve stabil bir meslek değildir. Öğretmenlik mesleği; hedefi gereği, dinamik bir yapıya sahip olmayı, sürekli kendini geliştirmeyi, dünya konjonktüründe ve kendi alanındaki bütün yenilikleri yakından takip etmeyi mecburi kılar. Ayrıca öğretmenlik; değişim, gelişim ve innovatif düşünmeyi, zor dünya şartlarında ayakta kalabilmeyi beceren, üretken ve global düşünebilen nesillerin yetiştirilmesini de hedefine koymuş kutsal bir meslektir.
