Türkler ve kuşlar
KUŞ uzmanı Mehmet Karabolat''tan öğrendiğimize göre Türkler; ta Göktürkler''den Selçuklu''ya ve Osmanlı''ya kadar yırtıcı kuşlara hayrandı ve onlardan sâde avlanırken değil, savaş oyunlarında, savaşlarda da yararlanıyordu.
Bu kuşlar barış zamanlarında sürek avlarının vazgeçilmez kahramanı idi. Sırf bu yüzden Padişah''a yakın "Doğancılar" sınıfı kurulmuştu ki, bir yırtıcı kuş yakalanıp "Doğancılar"a teslim edilene kadar özenle yetiştirilip programlanıyordu.
* * *
1568 yılındaki bir Tahrir Defteri''nden öğreniyoruz; Çemişkezek''te tam 17 adet yırtıcı kuş yuvası vardır, korumaya alınmıştır.
Kozan''a dair Tahrir Defterinde (1572) o civarda 7 yuva tespit edildiği ve bu yuvaların korunması için sorumlu "Kayacılar"ın gönderildiği yazılı.
* * *
Dikkat! Bir yuvaya 4, 7 yuvaya 28 kayacı tayin ediliyor. Bu kayacılar rastgele adamlar değil, yörelerinde çok usta ve fevkalâde bilgili olarak tanınıyorlar. Hepsi de maaşlı.
Kânunî döneminde sadece Adana Kadirli''de 45 kuş yuvasına hizmet veriliyor. Bu 45 yuvanın 31''i Şahin, 7''si Atmaca, 4''ü Küçük Doğan, 3''ü de Karadoğan''lara ait.
* * *
Ülkemizdeki yırtıcı kuşlar daha o yıllarda 7 gruba ayrılmış. Belge olsun diye aktarıyorum:
ÇAYLAKLAR: Karaçaylak, Kızılçaylak, Beyazçaylak.
ATMACALAR: Küçük atmaca, Büyük atmaca, Yoz atmaca.
ŞAHİNLER: Yerli şahin, Paçalı şahin, Kızıl şahin, Arı şahini.
KARTALLAR: Balık kartalı, Deniz kartalı, Kaya kartalı, Şah kartalı, Büyük bağıran, Küçük bağıran, Bozkır kartalı, Cüce kartal, Atmaca kartal, Yılan kartalı.
DELİCELER: Saz delicesi, Ekin delicesi, Bozkır delicesi, Çayır delicesi.
AKBABALAR: Mısır akbabası, Sakallı, Esmer akbaba, Kızıl akbaba.
DOĞANGİLLER: Yerli doğan, Uludoğan, Bıyıklı doğan, Karadoğan, Delice doğan, Güvercin doğan, Aladoğan, Küçük kerkenez, Yerli kerkenez.
* * *
Bir ata 40 çeşit isim biçen dedelerimiz; yırtıcı kuşlara da bir o kadar ad koymuş, onları korumuş, beslemiş ve nesillerini muhafaza etmiştir.
Büyük milletler bu türlü inanılmaz zenginliklerin de sahibi. Bu zenginliği ve erişilmez yüksekliği kaç millette görebiliriz söyler misiniz?
* * *
Evet efendim... Geçmişimiz bir tür insaflar, güzellikler, seviyeler de tarihidir. Dağdaki aç kurtları doyuran bir kültür, yırtıcı kuşlara bile insanca davranmış.
Yıkım ekibi, merhaba!
