Parasız ticaret

Birbiriyle savaş halindeki iki kabile, bir yandan da ilk ticari işlemi gerçekleştirdi farkında olmadan. Sınırı belirleyen noktada büyük bir kaya vardı. Kabilelerden biri, elindeki yiyecekleri bu kayanın üstüne koyuyor; avlanmayı bilen diğer kabile üyeleri de onlar geri çekilince, yiyecekleri aldıkları kayanın üzerine, avladıkları hayvanları bırakıyordu.

Zaman; ticaretin şeklini de, araçları da değiştirdi tabii. İşin içine ''bedel'' girdi. Kimi inekle, atla, tuzla, çiviyle, kakaoyla ödedi aldığı malın karşılığını. Sonra bunların yerini altın ve gümüş aldı. O da her yerde bulunamayınca değerli kağıtlardan yapılan paralar kullanılmaya başlandı. Ve 1792''de Amerikan Doları''yla tanıştı insanoğlu. (Ve onu, bir daha unutması mümkün olmadı!) Önceleri paranın değerini ülkelerin altın, değerli maden rezervleri belirlerken; sonra ekonomik, politik ve askeri güç değerli kıldı parayı. Ve paranın her zaman güçlünün yanında olduğu görününce yeni ekonomi "barter" doğdu. Diğer adıyla parasız ticaret. İnsanoğlu, ataları gibi ürettiği mal ve hizmetlerinin karşılığında ihtiyaç duyduğu mal ve hizmeti almaya başladı. İşte gittikçe büyüyen ''yeni ekonomi'' bu haftaki konumuz. Konuğumuz da sektörün öncü kuruluşu Türk Barter''ın kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Sırrı Şimşek. ''Parasız Ticaret Barter'' adlı kitabıyla barter konusunda ilk yayınlanmış esere de imza atan Şimşek; Türk Barter''ın 2005''deki hedefinin 500 milyon YTL ciro olduğunu söylüyor.

''Her sektörde yapılabilir'' * "Barter, herkesin kullandığı bir sistem" demek yanlış olmaz herhalde. Komşular arasında bile zaman zaman uygulanıyor. Peki bu kadar iç içe olduğumuz bir işlem neden yabancı geliyor insanlara? -Aslında bütün ekonomik sistemleri incelediğinizde temelinin çok basit olduğunu görüyorsunuz. Türkiye''de bunlar daha karmaşık, anlaşılmaz hale getirilerek rantlar sağlanmaya çalışılıyor. Mesela bankacılık sisteminin temeli çok basit, ama iş adamlarının çoğuna sorun, oran hesaplamasını bilmez. Gider kredi alır, banka ne gönderirse öder. Leasing faaliyetleri Avrupa''da bankacılık sektörünün çok önünde, bizde ise banka kredilerinin farklı bir kolu olarak uygulanıyor. Biz yanlış anlaşılmaması için ''barter''ı basit biçimde anlatmaya çalışıyoruz. Barter sisteminde üreticisi olduğunuz mal ve hizmetler çeklere veya barter kartlara yükleniyor. Takası herkes biliyor, ama barter çok istasyonlu bir takas sistemi.

''Herkes amacına ulaşır'' * Nedir barter sisteminin artıları? Neden bildik uygulamalar değil de, bu yeni ekonomiyi kullansın insanlar? -Şirketlerin; atıl kapasitelerini değerlendirmek, stoklarını eritmek, nakit sıkıntısı olmadan ticaret yapabilmek, işletme giderlerini azaltmak için kullanabilecekleri ve karşılığını ürünle ödeyebilecekleri bir sistem. Bir medya kuruluşunu düşünün. Yüzde yüz doluluk oranıyla mı reklam alıyor? Hayır. Diğer yanda da bir ayakkabı şirketi düşünün. Stokları, atıl kapasitesi var; maddi nedenlerle reklam yapamıyor. Gazeteye ''reklam karşılığı 1 milyon ayakkabı vereceğim'' derse gazete ne yapsın o ayakkabıları, kabul etmeyecek. Oysa onun da reklam gelirine ihtiyacı var. Barter şirketi araya girince ayakkabı şirketinin reklamının yayınlanmasını sağlıyor, şirket ödemesini barter çekiyle sisteme yapıyor ve medya kuruluşu bu çekle Türk Barter''daki diğer üyelerden gerçek ihtiyaçlarını alacağını biliyor. Barter şirketi o ayakkabıları ihtiyacı olan bir başka şirkete satmış oluyor. Ayakkabı sahibi firma böylece hem elindeki ürünü satıyor, hem reklamı yayınlanıyor, reklamı olunca satışları artıyor. Medya kuruluşu da reklam ihtiyacını karşılıyor. Biz burada sistemi hareketlendirmiş oluyoruz.

* Peki isteyen her firma Türk Barter''a üye olabilir mi? Belli bir büyüklük, ya da başka bir şart var mı? -Barter ortak pazarı dediğimiz bir havuz sistemimiz var ve bu havuza üye kazandırıyoruz. 2000''den fazla üyemiz var. Üye olmak isteyen şirketin müracaatına bakıyoruz, barter sistemine ihtiyacı varsa; yani üretimi, stokları, atıl kapasitesi varsa; işi büyütmek istiyorsa ve daha önce barter ortak pazarına üye olmuş şirketlerle iş yapma şansı varsa üyeliğini onaylıyoruz. Başlangıçta ekonomideki tüm şirketlerin istifade etmesini düşünmüştük, ama Türk Barter''da daha kurumsal şirketlerin çalışmalarını hedeflemeye başladık. Büyük şirketlerle küçük şirketleri karşılaştırmanın bir takım mahsurları olmaya başladı. Barter Kart A.Ş. diye ikinci bir şirket kurduk. Böylece daha proje yaklaşımlı, daha büyük işlemlerde hizmet vermeye başladık.

''Avantajları bilinmiyor'' * Bu üyeliğin bir firmaya maliyeti nedir? -Kurulduğundan beri hep ABD Doları''yla çalıştı Türk Barter. Halbuki yurt dışında barter işlemleri ülkenin kendi sınırları içinde ulusal para birimiyle, uluslararası işlemlerde dolar bazında yapılır. Biz enflasyon nedeniyle bunu yapamadık. "YTL''yi destekliyoruz" kampanyasıyla birlikte 1 Ocak 2005''den beri, isteyen üyelerimize YTL ile işlem yapabileceğini duyurduk. Hesapların yüzde 70''i YTL''ye geçmiş durumda. Eskiden üyelik bedeli bin dolardı, bunu 1000 YTL''de tuttuk yıllık. Bunun haricinde üyelerimiz her işlemde, yüzde beş komisyon ödüyorlar. Üye olan bir şirket sisteme satış yaptığında herhangi bir aracıya komisyon ödemiyor. Bayilik olsa yüzde 15 bayilik iskontoları veriliyor, reklam ve diğer giderlerle karşılaşılıyor. Türk Barter, üyelerine sıfır faizle 12 aylık kredi açıyor. Mal veya hizmet alıp borçlanan firma, borcunu oniki aylık sürede ödüyor. Düşünün; 100 bin dolarlık bir satış yaptınız. Alacak garantörünüz Türk Barter, herhangi bir problemde. İnsanlar takası biliyor ama ''barter''ın bu avantajlarını bilmiyor. Halbuki tamamen finansal bir sistem olarak düşünmek lazım. * Uygun tarafları karşı karşıya mı getirmiş oluyorsunuz? -Rastgele değil, "Siz hangi mal ve hizmetleri para ödeyerek satın alıyorsunuz?" diyerek proje hazırlıyoruz.

* Sadece ülkemizle sınırlı kalan bir çalışma mı bu bu?

-On yıldır Dünya Barter Birliği üyesiyiz ve aynı zamanda Dünya Barter Birliğinin Avrupa''dan sorumlu yönetim kurulu üyesiyim. Şu anda Türk Barter''a üye şirketler Avrupa''daki şirketlerle de çalışma şansına sahip. Türkiye''deki şirketin garantörlüğünü Türk Barter, yurt dışındaki şirketinkini de oradaki barter şirketi üstleniyor. Sporcular da alınabiliyor * Türk Barter Galatasaray basketbol takımının sponsoru. Peki transfer bedelleri de barter ile karşılanabilir mi?

-Biz her sektöre özel projeler hazırladık. Barter-spor dediğimiz projemiz özellikle maddi sıkıntı içerisindeki kulüplerin barter sistemiyle desteklenmesi için. Kulüpler sponsorluk ihtiyaçları için firmalara gittiklerinde bir bedel almaları pek mümkün olmuyor. Barter ile sponsorluk daha kolay. Diyelim ki; bir sponsorla anlaştık ve bir bedel oluştu. Üye olan firma sponsorluk bedelini kendi ürettiği mal ve hizmetle ödemiş oluyor. Kulüp de alacağını; oyuncuların transfer bedelinin ödenmesinde, deplasmanlardaki konaklamalarda kullanabilir. Galatasaray''da yaptığımız çalışmayla örnek olmaya çalıştık. Türk Barter Galatasaray basketbol takımının sponsoru oldu, bunun karşılığında oyunculara kendi ihtiyaçlarını karşılayacak mallar verdik, kulübün konaklama, kamp gibi ihtiyaçlarını karşılamış olduk.

Hedef 500 milyon YTL * Dünyada barter ticaretinin kullanımıyla, Türkiye''deki uygulamaları karşılaştırırsak durum nedir? -Barter özellikle ABD''de 1960''lardan beri uygulanan bir sistem. Ülkelerin kendi aralarında yapmış olduğu işlemleri bunun dışında tutuyoruz. Mesela ABD Suudi Arabistan''a her tür malı petrol karşılığında satabiliyor. Bu noktada Türkiye''nin de yapması gerekenler var. Türkiye kesinlikle doğal gazı barter ile almalı. Cari açığımız var çünkü. Aldığımız malın da bedelinin ödenmesi gerekiyor. Mesela Türkmenistan''a Türkiye''den almak istediği mal ve hizmeti sorup bunlara karşılık gaz almalıyız. Bu noktada hükümetin özel anlaşmalar yapması lazım. Firmaların kendi aralarındaki takasların bir kaydı yok, ama Dünya Barter Birliği çatısı altındaki ticaret hacmi 200 milyar dolar. Türkiye''de barter sisteminin lokomotifliğini Türk Barter yapmış oldu. İnşaat sektöründe pek çok işlem takas yoluyla yapılır, ama bunun kaydını tutmak mümkün değil. Bizim 2003 yılında 101 milyon dolarlık ticaret hacmimiz vardı, 2004''de bu 153 milyon dolara ulaştı. Ve 2005 yılı için hedefimiz 500 milyon YTL.

Barter şirketlerini topluyoruz Türk Barter Yönetim Kurulu Başkanı M. Sırrı Şimşek; "Biz on yıldan fazladır barter şirketini anlatmaya çalışıyoruz. Büyük şirketler barter sektörüne adım atmış olsunlar, biz de Türk Barter''ın ayrıcalıklarını anlatalım" dedi. Dünya Barter Birliği''nin Yönetim Kurulu toplantısının da 6-7 Nisanda İstanbul''da yapılacağını söyleyen Şimşek; "Zirvenin amacı, barter şirketlerinin tamamının bir çatı altında toplanması ve barter ticaretinin güçlendirilmesi" dedi.

KOBİ''lere göre sistem YKM''nin temizlik ve güvenlik hizmetlerini barter ile aldığını belirten Şimşek; "Karşılığında satılabilecek mal alıyor, ödemeyi YKM çekleriyle yapıyor. YKM çeklerini üye olan firmalara dağıttığımızda; o da gerektiğinde personeline dağıtabiliyor, böylece maaş giderlerini barter ile karşılamış oluyor. Sigorta şirketleriyle de çalışıyoruz. Mesela Pera Palas sigorta poliçelerini barterla karşılıyor, karşılığını da konaklama hizmetiyle ödemiş oluyor. Böylece firmalar nakit para vererek karşılayacakları hizmet ya da malları ürünle alarak işlerini büyütebiliyorlar. Bu açıdan KOBİ''ler için en elverişli finans modeli" diye konuştu. Şimşek; şöyle devam etti: "Mesela Aras Kargo; reklam ajansını, kampanyalarını barterdan kullandı, karşılığında sistemdeki bütün üye şirketlerin kargo taşımacılığını üstlendi. Ve bu dönemde

büyük atılım gerçekleştirdi. Geçen sene İTÜ''nün isim bedelini Aras Kargo''ya sattık ve takımın ismi Aras İTÜ oldu. Aras Kargo ödemesini barter sistemiyle yaptı. Harun Erdenay Ülker''den İTÜ''ye transferinde, İTÜ transfer bedelini barter çekiyle yapmış oldu ve Harun''un bir alacağı doğdu. Harun da Çekmeköy''den iki daireyle transfer bedelini aldı. Bu pek çok kulübe uyarlanabilir. Fenerbahçe, Beşiktaş, Galatasaray ve Ankaragücü üyemiz. Kulüplerin iki-üç takım çıkaracak oyuncusu var. Büyük kulüplerin pahalı fiyatlarla aldıkları sporcuları Anadolu kulübüne satma şansı yok. Kendi aralarında takas yapmaya çalışıyorlar ama bir-iki kişiyi geçmiyor. Oysa barter sistemini kullansalar sanal anlamda bu oyuncular havuzda birikecek ve üye olan bir kulüp alabilecek. Bunu yaygınlaştırmak için Futbol Federasyonu''na projemizi sunduk."