AGİT ve Çeçenistan

17-19 Kasım 1999 tarihleri arasında gerçekleşecek "İstanbul Zirvesi"yle AGİT''in 6. ve 20. asrın son büyük ülkelerarası toplantısında "Çeçenistan dramı"na son verilmesini temenni ederiz. 3-14 Haziran 1996 yılında Habitat-II Konferansında tecrübe kazanan Türkiye bu zirveye ev sahipliği yapacaktır. Misafirler rahat olmakla beraber toplantı civarı trafikte zorlanacaktır. Bilhassa havaalanı-Çırağan Sarayı güzergahı zaman zaman trafiğe kapanacaktır. 2500 resmi davetli, 5 bine yakın sivil kuruluş temsilcileri ve görüşmeleri takip eden 3 bine yakın gazeteci ile geniş ilgi odağı olacaktır.

AGİT; BM, Bağlantısızlar ve İslam Konferansı Teşkilatından sonra dünyanın en büyük uluslararası örgütüdür. Zirveyi ve bilhassa Clinton''ı 12 bine yakın koruma 25 bin polis ve 8 bin jandarma güvenliği sağlamak üzere koruyacaktır. Ayrıca İstanbul''da 7 hastane, bu hastanelere bağlı 323 uzman doktor, bin sağlık personeli, 92 ambulans ile 24 saat görev yapacaktır. Zirveyi, Süleyman Demirel idare edecektir. AGİT için bu kısa bilgiden sonra Çeçenistan meselesine dönelim: AGİT''in Çeçenistan''a yolladığı heyetin başkanı Kim Trovik, verdiği raporda: "Burada düşündüğümüzden de büyük bir insani felaket yaşanmaktadır. Eğer, bu mültecilere acilen barınma, gıda, ilaç ve giyecek sağlanmazsa çok ciddi sorunlarla karşılaşabiliriz..."

Bu rapora göre İnguş Cumhuriyetine sığınan yüzbinlerce mültecinin burada doğan 574 bebeğinin 23''ü sağlık ve beslenme yetersizliğinden ölmüştür. Putin''in sözcüsü Vladimir Rahmanin: "AGİT''de Çeçenistan konusunun gündemin merkezine oturtulmasına karşıyız. Ama Rusya olarak ortaklarımıza operasyon hakkında bilgi vermeye hazırız" demiştir. Rusya''da AGİT korkusunun nedeni, yaptığı soykırım ve sivil katliamdan kaynaklanmaktadır. Türkiye ise AGİT İstanbul Bildirisinde "Çeçenistan Meselesi"nin yer almasında ısrarlı. Ama AGİT Bildirileri oybirliği ile hazırlanıyor. Rusya''nın kabul edeceği bir metni hazırlamakta kolay olmayacaktır. AGİT''e göre insan hakları ihlali ve sivil katliamı hiçbir ülkenin iç meselesi görülemeyeceği gerçeğini kabul etmektedir. Kaldı ki AGİT''te insan hakları ön plandadır. AGİT 1 Ağustos 1975''te Helsinki''de 35 ülkenin katılımı ile gerçekleşti. Helsinki Nihai Senedi ile "Soğuk Savaş" dönemi yumuşamış oldu. 21 Kasım 1990 Paris''te düzenlenen zirvede 35 ülke toplandı. Bu zirvede Sovyetler Birliği ideolojik kavgaya son verdiğini ilan ederek, Sovyet imparatorluğunun bitişini haber verdi. Ayrıca bu zirve ile "Berlin Duvarı" çöktü. Duvar ile birlikte Sovyetler Birliği dağıldı. Orta Asya Cumhuriyetleri, Kafkasya ülkeleri ve Varşova Paktının Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinin bağımsızlığını ilan ettiler. 1994''te AGİK üye sayısı 54''e yükseldi. İdeolojik kavgalar yerini (insan hakları-silah tehdidinden uzaklaşma-iyi komşuluk) esasına bıraktı. Temennimiz AGİT''in İstanbul Zirvesinde Çeçenistan''a geniş yer verilsin. Nitekim AGİT İstanbul Gözden Geçirme Toplantısında Çeçenistan''ın bağımsız ülke olduğu ve uluslararası hukukta hiçbir bağımsız ülkeye böyle bir saldırı yapılamayacağı ifade edilen bildiride: " Rusya aylardan beri Çeçenistan''a saldırmaktadır. Ve bugüne kadar bir tek öldürülmüş terörist gösterememektedir. Ancak binlerce (5 bin) sivilin öldürüldüğünü görüyoruz." ifadelerine yer verildi. AGİT İstanbul Zirvesinin şu günlerinde; Rusya''da siviller ile askerler arasında görüş ayrılığı başladı. Duma''da 46 üyesi bulunan liberal muhalefetin lideri Grigori Yavlinski, Çeçenistan''daki askeri operasyonun hemen durdurulmasını ve Çeçenistan''ın yasal başkanı Aslan Mashadov ile görüşme masasına oturmasını istedi. İsvestiya Gazetesi Kremlin ile kızılordu arasındaki ihtilafı "Ateşle Oyun" olarak değerlendirdi. Rusya''nın insan hakları savunucuları Putin ve orduyu sert bir dille tenkit ettiler. ABD Başkanı Clinton Çeçenistan''a yönelik harekatı sürdüren Rus birliklerinin "Cenevre Savaş Hukuk Sözleşmesi"ni ihlal ederek, sivil halkı hedef aldığını söylemiştir. Beyaz Saray Sözcüsü Joe Lockhart: "Çeçenistan''a yönelik şiddetin tırmanmasından ve şiddete, sivillerin maruz bırakılmasından çok endişeliyiz." açıklamasını yapmıştır. ABD Dışişleri Sözsüsü Rubin: "Rus politikasının hedefini anlayabilmiş değiliz. Rus Başbakanı Çeçenistan meselesinin ancak siyasi yoldan çözülebileceğini söylemişti. Bu açıklamayı memnuniyetle karşılayan ve Moskova ile Çeçenistan''ın merşu temsilcileri arasında diyalog başlamasını istiyoruz. Rusya''nın Çeçenistan harekatı 1990''da imzalanan ve AGİT İstanbul Zirvesinde son şeklinin onaylanması planlanan AKKA''nın de geleceğini tehlikeye atıyor." demiştir.

İnşallah AGİT İstanbul Zirvesi, Rusya''nın Çeçenistan''daki katliam ve soykırımına son verir.