Gagavuzya’da neler oluyor?
Küçük bir ülkenin daha küçük olan özerk bölgesi, Gagavuzya!
Moldova’nın güneyinde Karadeniz’e yakın küçük bir bölge Gagavuzya. Başkenti Komrat olan bu özerk devlet, yaklaşık 150 bin nüfusa ev sahipliği yapıyor. Gagavuz Türkleri de dilimizle, soyumuzla ve tarihimizle aynı yolculuğun içinde olmuş bir topluluk ve Türk dünyasının da çok önemli bir parçası…
Onlar için “Türk” kelimesi, öncelikle bir kimlik ifadesidir. 1994 yılında Moldova içinde özerklik statüsü kazanan Gagavuzya, kimliğini ve kültürünü koruma amacıyla önemli bir model olarak kabul görmüştü. Ancak bugün bu statünün geleceği, Moldova’daki siyasi ve jeopolitik gelişmelerle yakından ilgili hâle gelmiş durumda. Moldova Cumhurbaşkanı Maia Sandu’nun, hipotetik bir referandumda Romanya ile birleşmeyi destekleyeceğini belirtmesi, Komrat’ta çok ciddi bir endişeye sebep oldu...
Gagavuz yetkililer, böyle bir gelişmenin özerklik statülerini etkileyebileceğini ve kendi geleceklerini belirleme hakkını gündeme getirebileceğini ifade ediyorlar. Bu açıklamalar, bölgedeki hassas dengeleri bir kez daha ön plana çıkardı. Gagavuzya, coğrafi konumu nedeniyle Avrupa Birliği’nin genişleme süreci ile Rusya’nın bölgesel etkileri arasında çok özel bir konumda bulunuyor. Öyle ki 2024 AB referandumunda Gagavuzya’da “hayır” oyu oranı oldukça yüksek çıktı! Halk, genellikle nötr bir Moldova’yı ve kendi özerk statülerinin korunmasını tercih ediyor. Bu durum, bölgenin hem Batı hem de Doğu ile ilişkilerinde hassas bir denge arayışını yansıtıyor.
Şu günlerde Gagavuzya'da muhtemel bir genel seçimden söz ediliyor. Gagavuzya Halk Meclisi, 21 Haziran 2026’yı işaret etse de merkezî yönetimle yasalar konusunda uyum sağlanamaması nedeniyle süreç hâlâ büyük belirsizlik taşıyor. Öte yandan seçilmiş Başkan Evgenia Gutsul, 2025’te Rusya kaynaklı fonları yasa dışı finanse etmek suçlamasıyla 7 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Ve temyiz süreci hâlâ devam ediyor.
Söz konusu Başkan Evgenia Gutsul’un tutuklanma olayı aslında aydınlatılmaya muhtaçtır. Karanlık ve gizemli bir hadise gibi gündeme gelip hızla gündemden düşse de bu tutuklamanın gerçek nedeni hakkında çok az bilgiye sahip olduğumuzu belirtelim.
Nitekim, Gagavuzya Halk Meclisi, Cumhurbaşkanı Evgenia Gutsul’a verilen bu cezayı tanımadığını belirtmiştir. Bu kabil gelişmeler Moldova ve Gagavuzya arasında var olan sosyal ve siyasi gerilimi her geçen gün artırmaktadır.
Peki Gagavuz Türkleri ne istiyor? Talepleri oldukça açık aslında. Pek tabii özerklik statülerinin anayasal güvence altına alınmasını, kendi seçim ve yerel yönetim düzenlemelerini uygulayabilmelerini, dil ve kültür haklarının korunmasını ve ekonomik kalkınma tasarruflarının desteklenmesini istiyorlar.
Sorun şu ki Moldova, yönünü Avrupa Birliğine çevirirken Gagavuzya Rusya Federasyonu’nu tercih ediyor. Gagavuzların Rusya’ya olan yakın duruşları, ideolojik bir tercih olmaktan ziyade, kimliklerini ve özerkliklerini koruma refleksi olarak da okunabilir. Özellikle Moldova’nın statüsünde muhtemel bir değişiklik durumunda, özerkliklerinin geleceği konusunda ciddi endişe duyuyorlar.
Türkiye, bu konuda dengeli bir tutum izliyor. Resmî olarak Moldova’nın toprak bütünlüğünü desteklerken, Gagavuz soydaşlarımızın kültürel ve dilsel haklarının korunmasına da büyük önem veriyor. Ankara’da Gagavuzya ile eğitim, kültür ve TİKA projeleri çerçevesinde iş birlikleri sürüyor.
Türk dünyasının Batı'daki bu en küçük parçası, sadece bir coğrafi nokta değildir hiç kuşkusuz. Türk tarihinin, Türk milletinin ve Türk dış siyasetinin de bir emanetidir. Duru Türkçeleriyle, Türkiye sevgileriyle, kültürel ve sosyal benzerlikleriyle size Türkiye’de imiş gibi hissettiren bu minik ülke kendini yalnız hissetmemelidir...
Hasılı, Gagavuzya’daki gelişmeler, Türk dünyası için de büyük anlam taşımaktadır. Sorunların diyalog ve karşılıklı anlayış yoluyla çözülmesi hem Moldova’nın istikrarı hem de bölgedeki barış için en yapıcı yol olacaktır. Komrat’taki soydaşlarımızın meşru taleplerini dikkate almak ve barışçıl çözümlere katkı sunmak, Türkiye’nin bölgesel sorumluluğunun da bir parçasıdır.
Gagavuzya, her anlamda dikkatle takip edilmelidir...
