Zaman daha da hızlanmış gibi.
Ahmet Hamdi Tanpınar’ın ‘Ne içindeyim zamanın ne de büsbütün dışında’ dizelerinde söylediği gibi zamanla ilginç bir münasebetimiz var. Zaman, hayatın kadranıdır. Bilen için de esasında kâinat defterini okumaktır, sorumluluktur.
Modern çağın kesintisiz hız ve bildirim baskısı, bireyin kendi iç sesinden uzaklaşmasına ve dikkat dağınıklığına yol açıyor. Zaman geçerken bizi de götürüyor sanki. Ömür defterinden yapraklar bir bir düşerken ruhumuz erbabı da fıtratımızın taraçalarında tükeniyor, bitap düşüyor.
Öyle ki tasavvuftaki "İbnü’l-vakt" (vaktin oğlu olmak) kavramı, geçmişin pişmanlıkları ve geleceğin kaygılarından sıyrılarak yalnızca anın hakkını verme ve iyi bir kul olma noktasında önemli bir panzehir sunar ki bu da özellikle modern insan için hayati anlamda önemlidir lakin modern insan şimdilerde bu kavramdan fersah fersah uzaktadır.
Öte yandan bir de ‘hodkam’ kavramı vardır. O da rüzgârın gücüne göre yön değiştiren, menfaatine ve zamana göre ilkesini, duruşunu değiştiren oportünist yani faydacı, fırsatçı ve menfaatçi kimseler için kullanılır. Bu kavram tam da bu günün insanını tarif ediyor!
Galiba devir tam da oportünizm devri!
Sabah gözümüzü açtığımız an elimizin telefona gitmesi artık sıradan bir alışkanlık değil, neredeyse hayatta kalma refleksi gibi işliyor. Henüz yüzümüzü bile yıkamadan dünyanın öbür ucundaki bir krize öfkeleniyor, hiç tanımadığımız hayatların vitrinlerine bakıp kendi hayatımızı eksik buluyor ve günün ilk beş dakikasında zihnimizi başkalarının gürültüsüyle dolduruyoruz. Her şeye, herkese yetişmeye çalışırken en çok kendimize geç kalıyoruz.
Modern çağ, bize hızı tartışılmaz bir erdem gibi sundu. Daha hızlı iletişim, daha hızlı tüketim, daha hızlı kararlar... Oysa fizik kuralı burada da işliyor: Hız arttıkça sürtünme ve derinlik azalıyor. Artık bir fikrin üzerinde günlerce kafa yormaya, bir kitabın satır aralarında kaybolmaya ya da bir dostla sadece susarak bile anlaşabilmeye tahammülümüz yok!
Hayatın tamamı "özet" geçiliyor, duygular bile sahte ve ikiyüzlü. Birkaç harflik kısaltmalarla hatır soruyor, tek bir simgeyle sevgimizi, üzüntümüzü ya da desteğimizi ifade edip bir sonraki ekrana kaydırıyoruz. Yani güçlü esen her rüzgâr, her güncel konu yönümüzü anında değiştiriyor!
Peki, bu bitmek bilmeyen koşuşturmacanın sonunda nereye varmayı hedefliyoruz?
Mesele takvimlerin daralması ya da zamanın yetmemesi değil. Mesele dikkatimizin ve ruhumuzun paramparça olması sorunudur. Zihnimiz, aynı anda onlarca sekmenin açık olduğu ve her birinden farklı bir sesin yükseldiği yorgun bir tarayıcıya dönüştü. Sürekli bir bildirim ışığı, sürekli bir "şimdi ve hemen" baskısı bizi esir almış durumda.
Bu sahte aciliyet hissi, bizi gerçekten önemli olan şeylerden uzaklaştırıyor.
Usta şair Behçet Necatigil, "Sevgilerde" şiirinde modern insanın telaşını ve ertelediği hayatı ne güzel özetlemiş:
Siz geniş zamanlar umuyordunuz,
Çirkindi dar vakitlerde bir sevgiyi söylemek.
Yılların telâşlarda bu kadar çabuk,
Geçeceği aklınıza gelmezdi...
Necatigil'in dizelerindeki o telaş bugün ekranlarımızın içine hapsolmuş durumda. Hepimiz daha sakin "geniş zamanlar" umarak bugünü harcıyoruz. Oysa insan ruhu mekanik bir hızla değil, sabırla büyür. Bir kahvenin soğumasını beklemeden yudumladığımız, yanımızdakinin gözünün içine bakmak yerine bildirimlere sığındığımız bu çağda, gizli bahçemizdeki bütün çiçekleri soldurduk neredeyse.
Belki de bugün yapabileceğimiz en cesurca eylem, bilerek ve isteyerek yavaşlamaktır. Günün belli bir saatinde dış dünyanın kapısını kapatıp fıtratımızın iç sesini duymaya çekilmek, akıl ve ruh sağlığımız için bir zorunluluktur. Bunun en güzel yolu yüce Allah’ın huzuruna varmaktır. Günde 5 vakit, ruhumuz erbabını alıp o kapıya yönelmek bize farklı bir zaman algısı da oluşturacak ve o hâl üzre "Ebü’l vakt" yani (vaktin babası) olma kapısı aralanacaktır.
Hasılı, zaman zaten kendi ritminde akıp gidiyor. Bize düşen, o akıntıda sürüklenen bir yaprak olmak değil, "vaktim olmadı" pişmanlığına düşmeden durup nefes alabilen bir yolcu, hakikati kavramış iyi bir kul kalabilmektir.


