Kaydet
|

Psikanalizin babası Sigmund Freud’un yeğeninin oğlu olan Stephen B. Randolph, 12 Mart 2000’de New York Mount Kisco’daki evinde 74 yaşında manevi bagajını toplayıp terk-i dünya eyledi. Bir Avusturya Yahudisi olan bu zat, 1930’ların başında Amerika Birleşik Devletleri’ne göç etmişti.

İkinci Dünya Savaşı ve Kore Savaşı’nda Amerikan Deniz Kuvvetleri’nde görev aldıktan sonra nükleer fizik alanında ihtisas yaptı. Bu Randolph, Netflix’in iki kurucu ortağından biri olan Marc Bernays Randolph’un babasıydı. Bu durumda Freud, Netflix’in kurucularından birinin ‘büyük büyük emmisi’ oluyor.

En az bunun kadar önemli bir diğer bilgi ise şu: Aynı kişi (Randolph), Public Relations (PR), yani halkla ilişkilerin babası olarak bilinen Edward Louis Bernays’ın da küçük yeğeni. Büyük amca Bernays, ikna psikolojisine farklı perspektiften bakan bir propaganda üstadıydı. Bu perspektifle CIA’e ilham vermekle kalmadı, onlarla iş de yaptı. 1954’te CIA tarafından planlanan Guatemala darbesinin PR altyapısını hazırlamak gibi ‘büyük işler’ de buna dâhildir.

Bu yazıda 4 Ekim 2020’de işlediğim önemli bir konunun fikri takibini yapacağım. Netflix, konuyu ilk işlediğim altı yıldan bu yana her ülkenin kültür ve sanatında sosyal medyanın belirli platformları kadar etkili hâle geldi. Peki, bu nasıl oldu? Kurucusunun büyük emmilerinden biri psikanalizin babası, diğeri de propagandanın mentoru olunca çok da şaşırmıyorsunuz, hatta “Nasıl olmasın!” diyorsunuz.

Geleneksel medyanın istisnasız her ülkede kan ağladığı, matbu gazeteciliğin ancak kalp masajı ile hayatta kaldığı, sosyal medyanın üç kalesi olan Twitter (X), Instagram ve YouTube’un sırasıyla basının haber, eğlence ve televizyon yayını fonksiyonunu ele geçirdiği zamanımızda en etkili dijital platform olan Netflix’in yapı sökümüne girişmek, anatomisini çıkarmak elzem.

‘HER EVE BİR SİNEMA’ FİKRİ NASIL OLUŞTU?

Kendilerinin böyle bir sloganı yok, ama Netflix’in kurucularının ‘Her eve bir sinema’ konseptiyle yola koyulduğunu söylemek yanlış olmaz. Netflix de, kısaltılmış bir kelime ve İngilizce’deki anlamı ‘çevrim içi sinema’.

Teknolojik atılımların hızına oranla düşündüğümüzde çevrim içi sinema fikrinin köklü bir mazisi var. Netflix, 1997’de Kaliforniya Scotts Valley’de kurulmuş bir şirket. Şirketin iki kurucusu var. Biri, Freud ve Bernays’ın ‘yarı torunu’ olan Marc Bernays Randolph, öteki Reed Hastings adlı iş adamı. Bu ikincisinin Yahudilikle ilgisi yok, ancak o da Boston sosyetesinden bir aileye mensup.

Bu ‘müthiş ikili’ tanışmadan önce kendi kurucusu olduğu şirketleri epey büyütmüşlerdi. 29 Ağustos 1997’de Netflix fikri ortaya çıktı. Bernays şirketin ilk CEO’su idi. Hastings, işin mühendislik kısmındaydı, Bernays ise girişim… Netflix’in ilk iş modeli DVD satışı ve kiralama üzerineydi. Ancak şirketin kuruluşundan yaklaşık bir yıl sonra Hastings DVD satışlarını durdurdu, posta yoluyla kiralama işine yöneldi. Daha sonra kiralama işinin internet üzerinden yapılması fikri gündeme geldi.

2007’de Netflix, video akış hizmeti aracılığıyla internet üzerinden film izleme imkânı sunmaya başladı. 2012’den sonra hem film hem de televizyon dizileri için dağıtımcı hâline geldi. 2013’te ise House of Cards adlı ilk dizisiyle içerik üretmeye de başladı. Yani göz göre göre dağıtımcının yanı sıra doğrudan yapımcı oldu. Bundan âlâ tekel mi olur!

Netflix’in yasaklandığı yerler hariç bütün dünya vatandaşlarının evindeki ekrana yansıyan dijital sinema olgusu, her bireyi, aileyi ve devleti doğrudan ilgilendiriyor. Platformun içerikleri malum. İçeriklerin, ilaçlarda yazan ‘Çocuklardan uzak tutunuz’ noktasına eriştiğini söylemek mübalağa olmaz.

Bununla birlikte Netflix’in iki kurucusundan biri olan Marc Bernays Randolph’un, yarı büyük dedesi Freud’un izinden gittiğini söylemek yanlış olur. Gelgelelim propaganda işinde epey mahir olduğu için diğer yarı dede Bernays’ın izinden gittiğini gönül rahatlığıyla söyleyebiliriz.

KÜRESEL SERMAYENİN KÜLTÜR ODAĞI

Propaganda deyince de Yahudi sermayesini ve İsrail’i hatırlamamak imkânsız. Bana göre günümüzde küresel sermayenin lehine çalıştığı tek ulus devlet, İsrail’dir. Diğer 194 dünya ulus devletinin ise aleyhine çalışıyor. Küresel sermayenin, istisnasız bütün diğer ulus devletlerin gücünü kırma stratejisi izlediğini sağır sultan bile biliyor. Netflix ise küresel sermayenin başat kültürel iktidar odaklarından biri.

Çok da kârlı bir şirket. Ama şirketin asıl amacını, tecimsel kârın ötesinde siyasi boyutlarıyla görmek zorundayız. Küreselcilerin insanı tek tipleştirme arayışının sosyal medya haricindeki ‘tapınağı’ Netflix’tir. Dolayısıyla Netflix’in başarısını, başlı başına Netflix’e yüklemek doğru olmaz. 2000’lerden itibaren yükselen küreselleşme dalgası Netflix’in başarısında kaldıraç görevi gördü. Bir başka deyişle Netflix küreselleşme sayesinde büyüdü. Dolayısıyla şimdi küreselleşmeye hizmet etmesi işten bile değil.

Netflix’in bu yeni perspektiften psiko-analizini abartılı bulanlara kendisi de bir Yahudi olan düşünür Theodor Adorno’nun, Freud ve psikanalistler için yazdığı cümleyi hatırlatırım: “Onlar sadece abartılarda haklıydı.”

Ferhat Ünlü'nün önceki yazıları...

Haber Asistanı

Son 30 günün haberleri
📰

Türkiye Gazetesi Haber Asistanına Hoş Geldiniz!

Son 30 güne ait haberleri, spor gelişmelerini veya yazar yazılarını sorgulayabilirsiniz.