İşsizlik sigortası başlarken (II)

İşsizlere yapılacak yardımlar, sigortalı işsizlere yapılacak yardımlar, işsizlik ödeneği, hastalık ve analık sigortası primleri, yeni bir iş bulma ve meslek geliştirme, edindirme ve yetiştirme eğitimi olarak öngörülmüştür. Sigortalılara son çalıştıkları iş ve ücret şartlarına bir iş bulunması için çalışmalar yapılacak, bulunamaması halinde kendilerine meslek geliştirme eğitimi verilecektir. İşveren tarafından geçici görevle yurt dışına gönderilen sigortalıların hak ve yükümlülükleri de bu görevleri süresince devam edecektir. Kimlerden ne kadar prim alınacak? Sigortalıların brüt kazançlarından yüzde 2 sigortalı, yüzde 3 işveren ve yüzde 2 devlet adına kesinti yapılacak. İşverenler, yaptıkları yüzde 3 katkı nedeniyle işçi ücretlerinden herhangi bir kesinti yapamayacaklar. İşverenlerin işsizlik sigortasına ödedikleri primler kazancın tespitinde gider olarak kabul edilecek. Sigortalılarca ödenen tutarda gelir vergisi matrahından düşülecektir.

Ödenek miktarı ve süresi

İşsizlik sigortasından işsiz sigortalıya ödenecek tutar sigortalının son dört aylık ortalama kazancının yüzde ellisidir. Bu şekilde hesap edilecek olan işsizlik sigortası tutarı asgari ücretin netinden fazla olamayacaktır. Yani bugün için asgari ücret net 80 milyon 550 bin 900 lira olduğuna göre bir işçi işsiz kalmadan önce 1 milyarda ücret almış olsa 80 milyondan 550 bin 900 liradan fazla ödeme yapılmayacaktır.

Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün prim ödeyerek sürekli çalışmış olanlar son 3 yıl içinde, 600 gün sigortalı çalışıp işsizlik sigortası ödeyenlere 180 gün, 900 gün sigortalı olarak çalışıp prim ödeyenlere 240 gün, 1080 gün sigortalı olarak çalışıp prim ödeyenlere 300 gün süre ile işsizlik ödeneği verilecektir. Bu sınırlamanın kendi içinde bir takım çelişkileri veya yanlışlıkları bulunmaktadır. Bir kere sigortalı için işvereni son dört ay içinde bir gün eksik yani 119 gün prim öderse ve bu işçi son 10 yıl sürekli prim ödemiş olsa bile işsizlik ödeneğinden yararlanamayacaktır. İkinci olarak 10 yıl veya 20 yıl işsizlik sigortasına prim ödeyen bir sigortalı, üç yıl prim ödeyen sigortalı gibi en fazla 300 gün (10 ay) işsizlik ödeneği alacaktır. Üçüncü olarak, yıllarca üst düzeyden prim ödeyen bir sigortalı işsiz kaldığı zaman en fazla asgari ücretin neti kadar ödenek alabilecektir.

Asgari ücretli ne alacak? Bu gün için asgari ücretin neti (İşsizlik kesintisinden sonra) 80 milyon 550 bin 900 lira olduğu için bunu yarısı kadar yani 41 milyon aylık işsizlik ödemesi yapılacaktır. İlk işsizlik ödeneği 20 ay sonra ödenmeye başlanacağı için o günün asgari ücreti dikkate alınarak ödeme yapılacaktır.

Hak kazanma şartları İşsizlik ödeneği için belirli bir prim ödeme gün sayısının olduğunu yukarıda yazmıştık. Ancak bu prim ödemelerini yapanların her işten ayrılmaları işsizlik ödeneği almak için yeterli değildir. Ayrıca hizmet akdinin; iş yasalarında belirtilen bildirim önellerine uyularak işveren tarafından sona erdirilmesi, yine hizmet sözleşmesinin iş kanununun 16. maddesinin I, II, III bentlerine göre, basın iş yasasının 7. maddesi ile 11. maddesinin birinci fıkrasına göre ve deniz iş yasasının 14. maddesinin II ve III. bentlerine göre işçiler tarafından sona erdirilmesi, veya hizmet sözleşmesinin işveren tarafından iş yasalarının ilgili maddeleri gereği tazminat ödenerek sona erdirilmesi, süresi belirli olan hizmet sözleşmesinin bu sürenin sonunda bitmesi, işyerinin kapatılması, el değiştirmesi, işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi gibi nedenlerle sona ermesi durumunda işsizlik ödeneği verilecektir. Ödeneğin kesilmesi İşsizlik ödeneği alan kişiye son çalıştığı işe ve ücrete uygun iş bulunup kabul etmemesi, işsizlik ödeneği alırken gelir getirici bir işte çalışmaya başlayan veya sosyal güvenlik kurumlarından gelir ve aylık aldığı tespit edilmesi, haklı neden olmaksızın kurum tarafından yapılan çağrıları zamanında cevaplanmaması nedenleriyle işsizlik ödeneği kesilecektir. Ayrıca hastalık ve analık nedeniyle geçici iş göremezlik ödeneği alanların işsizlik sigortası ödeneği durdurulacaktır.

Fax: (0 212) 454 25 67

Kýsa kýsa Sedat YÝTÝM-Nazilli: Sakatlýðýnýz nedeniyle askerlik yapmamýþsýnýz. Bað-Kur yasasýna göre malulen emekli olabilmek için çalýþma gücünün en az üçte ikisinin yitirildiðinin saðlýk kurulu raporuyla tespit edilmesi gerekmektedir. Ancak bu sakatlýðýn ilk defa sigortaya girmeden önce meydana gelmemiþ olmasý gerekmektedir. Siz sigortalý olmadan önce sakat olduðunuz için Bað-Kur yasasýna göre malulen emekli olamazsýnýz. SSK’ya geçerek 3.5 yýl prim ödedikten sonra sakatlýk indirim belgesiyle yaþlýlýk sigortasýndan emekli olabilirsiniz. Veya Bað-Kur hizmetiniz 18 yýl olduðu için 7 yýl daha prim ödeyerek yaþlýlýk sigortasýndan emekli olabilirsiniz.

Derviþ Ali ÜNLÜ-Ýstanbul: Verilerinize göre 30 yýl sigortalýlýk süreniz var. 14 yýl Bað-Kur ve son olarak 17 ay normal ve 2 yýl isteðe baðlý sigortanýz olduðuna göre bir ay daha isteðe baðlý sigorta primi ödeyerek hemen emekli olabilirsiniz.

Zübeyde AYTAÇ-Üsküdar: Yeni sosyal güvenlik yasasýna göre kadýn sigortalýlar 15 yýl sigortalýlýk süresi, 3600 gün prim ödemesiyle 52 yaþýný tamamladýklarý tarihte emekli olabilmektedirler. Kadýn sigortalýlar için önceden yaþ haddi 50 idi. Ancak son yasa bu kuralý deðiþtirdi. Bað-Kur’da bile olasýnýz 52 yaþýnýzýn ikmalini bekleyeceksiniz.

Binnas ÜNVER-Konya: Verilerinize göre üç ay daha prim ödediðinizde toplam 3600 gün hizmetiniz olacak. Gün sayýnýz 3600 olduktan sonra prim ödemeyi durdurup 15 yýllýk sigortalýlýk sürenizin tamamlanmasýný bekleyebilirsiniz. Temmuz 2005 tarihinde emekli olmaya hak kazanacaksýnýz.

Mesut SERBES-Salihli: Askerlik borçlanmasý yaparsanýz 54 yaþýnýzý dolduracaðýnýz tarihte, yapmazsanýz 56 yaþýnýzý tamamlayacaðýnýz tarihte emekli olmaya hak kazanacaksýnýz. Sigorta baþlangýcýnýz 01.01.1986’dan askerlik borçlanmasý ile Haziran 1984 tarihine inecektir.

Aytekin CENGÝZ-Ýstanbul: Verilerinize göre yeni yasanýn yürürlük tarihinde 19 yýldan fazla sigortalýlýk süreniz olduðu için (8 Eylül 1980 tarihinden önce sigortanýzýn baþladýðý varsayýlmýþtýr) 50 yaþýnýzý ikmal edeceðiniz tarihte en az 5150 gün prim ödemesiyle emekli olabilirsiniz. Askerlik borçlanmasý ile gün sayýnýzý artýrabilirsiniz.