Yıllık ücretli izin alacağı
M. Ali Doruk-İstanbul: 1992 yılından itibaren çalıştığım işyerinden hizmet akdimin sona erdirilmesi nedeniyle ayrıldım. Hizmet akdi işveren tarafından feshedildiği için kıdem ve ihbar tazminatım sorun çıkarılmadan ödendi. Ancak çalıştığım süre içinde son üç yıl hariç yıllık izinlerimi kullanmadım. Dolayısıyla yıllık izin ücretlerimi de almadım. İşyerine yapmış olduğum talebim zaman aşımı nedeniyle reddedildi. Yıllık izin ücretinin beş yıllık zaman aşımına tabi olduğu için ödenmeyeceği tarafıma bildirildi. Bu konuda işverenin verdiği cevap doğru mudur? Ne yapmamı önerirsiniz. Cevap: Anayasımızın 50. maddesinde çalışma şartları, çalışanların dinlenme hakkı düzenlenmiştir. Buna göre, dinlenme çalışanların hakkıdır. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez ve tek taraflı olarak bu haktan feragat edilemez. İş Kanunu''nda yıllık ücretli izin konusu ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Yıllık izin hakkının kazanılabilmesi için bir işyerinde en az bir yıl çalışılmış olması gerekmektedir. Yine İş Kanunu''nun 54. maddesine göre işveren yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini, ilgili işçinin izne başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek durumundadır. Yıllık ücretli iznini kullanmadan hizmet sözleşmesi sona ermiş ise, işçinin kullanmadığı yıllık izin ücretlerinin ödenmesi gerekmektedir. Yargıtay bir kararında, çalışırken izin ücretini talep etmediği gerekçesiyle izin ücretini talep eden işçinin bu talebini ret eden mahkeme kararını bozmuş ve izin ücretinin ödettirilmesi gerektiği sonucuna varmıştır. Hatta hizmet akdinin kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanmadan sona erdirilmesi halinde işçinin yıllık izin alacağı varsa bunun ödenmesi gerekmektedir.
Yıllık izin ücretinde zaman aşımı İş Kanunu''nda yıllık izin ücretinin istenmesinde uygulanacak zaman aşımı süresi düzenlenmemiştir. Bu sorunun çözümü için Borçlar Kanunu''na başvurulmaktadır. Borçlar Kanunu''ndaki genel zaman aşımı süresi 10 yıl olmakla birlikte özel hüküm bulunan bazı alacaklar için 5 yıllık zaman aşımı sözkonusudur. BK. 126. maddesinde "...başkalarının maiyetinde çalışan veya müstahdemi olan kimselerin, hizmetçilerin, yevmiyecilerin ve işçilerin ücretleri hakkındaki davaların 5 yılda zaman aşımına uğrayacağı" belirtilmiştir. Yıllık izin ücreti alacağı için bu 5 yıllık süre geçerlidir. Bu sürenin izin hakkının doğduğu tarihte değil hizmet akdinin sona erdiği tarihten itibaren işletilmesi gerekmektedir. Sizin durumunuza dönecek olursak verilerinize göre 5 yıllık izin hakkınızı kullanmamışsınız. İşverenin verdiği zaman aşımı süresine göre iki yılın zaten ödenmesi gerekmektedir. Geriye iki yıllık izin ücreti hakkınız kalıyor. Eğer 5 yıllık zaman aşımı süresi, izin hakkınızın doğduğu yıldan geçerli olursa ücret almanız mümkün olmayacaktır. Bize göre, hizmet sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren beş yılı zaman aşımı süresi olarak kabul etmek gerekmektedir. Ancak bu konuda farklı görüş ve yargı kararları vardır. İşvereninizi ikna etmede veya dava açmanıza yardımcı olmak için Yargıtay''ın 1998 yılında verdiği bir kararın özetini aşağıya alıyorum.
Emsal Yargıtay Kararı Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 03.11.1998 tarih ve 1998/1297 sayılı kararında "...Davacı işyerinde 1983 yılından beri çalıştığını, izinlerini kullanmadığını belirterek izin ücreti talebinde bulunmuştur. Mahkemece hizmet sözleşmesinin fesih tarihinden itibaren geriye doğru 5 yıllık süre içinde doğan izin ücreti alacağına hükmedilmiştir. İş Kanunu''nun 56. maddesine göre yıllık ücretli izin hakkı ücretinin talebi hizmet sözleşmesinin feshi ile doğar. Bu nedenle 5 yıllık zaman aşımı süresinin hizmet sözleşmesinin feshi tarihinden itibaren başlatılması gerekir. Davacı, yıllık ücretli izin alacağına ilişkin davasını fesih tarihinden itibaren 5 yıllık zaman aşımı süresi içinde açtığından anılan alacağının tümünün hüküm altına alınması gerekir" sonucuna varmış ve yerel mahkemenin kararını bozmuştur.
Sorular-cevaplar Behram Kılıç-Kartal: SSK hizmetinizin ne kadar olduğunu yazmadığınız için emeklilik tarihinizi hesap ederek sizi bilgilendirebilmemiz mümkün değildir. Ancak bildiğiniz gibi Bağ-Kur''dan emekli olmak için SSK hizmeti, askerlik borçlanması dahil toplam hizmet sürenizin en az 25 tam yıl olması gerekmektedir. Son sosyal güvenlik yasası ile hizmet sürelerine göre kademeli yaş haddi uygulaması getirilmiştir. Yasanın yürürlük tarihi olan 8 Eylül 1999 tarihine kadar hizmet sürenizi hesap ederek daha önce yayınladığımız yaş hadlerine göre durumunuzu değerlendirebilirsiniz.
H.Seven-Nevşehir: İlk sigorta başlangıcınıza göre yeni yasanın getirdiği yaş haddinden dolayı 54 yaşınızı ikmal edeceğiniz tarihte emekli olmaya hak kazanacaksınız. Asgari ücret üzerinden prim kesilmesi gerçekten emekli aylığınızın düşük olmasına neden olacaktır. Ancak bu sizin gibi milyonlarca çalışanın sorunudur ve çözümü için maalesef bir çaba yoktur. Gazetemizden emekli aylığı konusundaki sorularınızı İhlas Hayat Sigorta ile görüşerek çözebilirsiniz. Arkadaşlarımız sizi bilgilendireceklerdir.
Kiraz Uslu-Sarıyer: Bağ-Kur''dan emekli olabilmeniz için SSK hizmetiniz ile birlikte toplam hizmet sürenizi en az 15 yıla tamamlamanız gerekiyor. Böylece yaş haddinden kısmi aylık almaya hak kazanacaksınız. Bağ-Kur''a isteğe bağlı prim öderken eşinizin sigortasından dolayı SSK''nın sağlık hizmetlerinden yararlanabilirsiniz. Eşiniz vefat ederse iki kurumdan da emekli aylığı alabilirsiniz.
Yunus Tayran-Güngören: Verdiğiniz bilgilere göre 52 yaşınızı tamamlayacağınız tarihte emekli olabilirsiniz. Prim ödemenizi en az 6000 güne tamamlamanız gerekiyor. Ancak tekrar Bağ-Kur''a geçerseniz hizmet sürenizin en az 25 tam yıl (9000) gün olması gerekecektir.
