Avusturya''yı tarihe gömen zafer!..

Ve o muharebe günü gelir dayanır... İki ordu Haçova''da yerlerini alırlar ve cenk başlar. Zırhlı düşman süvarileri direkt merkeze yüklenirler. Çelikten dalgalar saflarımızı kâğıt gibi ezerler. Öyle ki Padişah otağına girmek üzeredirler. Sultan Mehmed, Resulullah Efendimizin hırkasına bürünür ve imdadı ilahi için yalvarır. Bu arada sağ cenah tamamen dağılır ve Haçlılar ordugahı yağmalamaya başlarlar. Hatta cephane sandıklarının üstüne çıkarlar. Padişah bitkindir... Hoca Saadettin''e döner. "Peki Hocam" der, "Şimdi ne yapsak gerek?" Sesinde teessür vardır... Belki de biraz teessüf.

"Bu cenk halidir!.."

Mübarek eriyip giden safları görmez bile. Bir bildiği olan insanların rahatlığı ile "Bu cenk halidir" der, "Siz gönlünüzü hoş tutun, Zafer ehl-i İslâmındır!"

Ama manzara hiç de öyle görünmez. Haçlılar çadırlara girerler ve askerimizde panik başlar. Hoca Saadettin kargaşanın ortasına koşar. Geri hizmetlere bakan aşçı, yamak, deveci, katırcı takımını toplar ve Haçlılara tava, kepçe, kamçı, değnek öyle bir saldırırlar ki, bir anda cengin seyri değişir. Nitekim Çağalazade komutasındaki süvariler pusudan çıkar, hücuma geçerler. Osmanlı''nın sağ kolunu bozan düşmanı bataklıklara sokarak helak ederler...

Ne Mohaç ne Çaldıran! Haçlılar bu savaşta tam 50.000 seçme askerlerini kaybeder. Silahları ve hazineleri Osmanlının eline geçer. Tarihçi Hammer sebep ve neticelerini ortaya dökerek der ki: "Bu zafer Osmanlı için öyle kıymetlidir ki, ne Mohaç, ne de Çaldıran onunla mukayese edilemez. Öyle ki Avusturya diye bir devlet kalmaz, imparator yıllarca asker bulamaz..."

Hoca Saadettin sefer dönüşü kendini kitaplarına ve sevenlerine verir. Ulemanın kutbu haline gelir ve ilerde her biri birer "Hoca Saadettin" olacak onlarca talebe yetiştirir. Hoca Efendi benzeri az bulunan bir tarihçidir. "Tac üt Tevarih" adlı eseri bir hazinedir...

Yaşadığı gibi ölür... Üçüncü Mehmed Han, Hocasının himmetini unutamaz. Bostanzade Mehmed Efendi''nin vefatı üzerine onu Şeyhülislâm yapar. Hoca Saadettin insanlarla iç içedir. Türkçe sorana Türkçe, Arabî sorana Arabî cevap verir. Mübarek, güleryüzlü ve latifelidir. İnsanları eğlendirerek eğitir. Hoca Saadettin, Âlemlerin Efendisi gibi, o hikmetli eşiğe takılır. Tam 63 yaşında vefat eder. O sıra Ayasofya Camii''nde bir hatim cemiyetindedir. Mübarek yaşadığı gibi ölür... Allahü teala devlet adamlarımıza; böyle tecrübeli, ufku geniş yardımcılar nasip etsin!..