Beyliği Sultanlığa çeviren Padişah

Osmanlı devlet teşkilâtı ilk defâ Orhan Gâzi zamânında teşkil olundu. İlk devlet teşkilâtında Anadolu Selçukluları ile İlhanlıların teşkilâtları örnek alınarak bir hükûmet mekanizması kuruldu. Bunun esâsı Beylik merkezindeki dîvândı. Bu dîvâna devlet reisi olan pâdişâh başkanlık ettiği gibi îcâbında pâdişâh adına vezir de başkanlık yapabilirdi. Osmanlı Devletinin ilk veziri Orhan Gâzinin tâyin ettiği Hacı Kemâleddîn oğlu Alâeddîn Paşa idi. Vezirler "Paşa" unvânını taşırlardı. Devletin askerî ve idârî bütün işlerinde pâdişâha yardımcı olurlardı...

İlk Osmanlı medresesi Orhan Gâzi devrinde fethedilen beldeler, ilmî, mîmârî ve sosyal tesislerle süslendi. İznik fethedilince, manastırını medreseye çevirterek ilk Osmanlı medresesini kurdu. Yine İznik''te yaptırmış olduğu imâretin açılışında kendi eliyle fakirlere ve gâzilere aş dağıttı. Ahâlisinden müslim ve gayri müslim hiç kimsenin aç ve açıkta kalmamasına gayret etti. Bursa''da, câmi, imâret, tabhâne, yol, köprü ve hamamlar yaptırdı. Hanımı Nilüfer Hâtun da; İznik''te bir imâret, Nilüfer Çayı üzerinde köprü ve çeşme gibi pekçok hayrât inşâ ettirdi.

İlk Osmanlı medresesi olan İznik Medresesinin müderrisliğine; zâhirî ve bâtınî ilimlerde derin âlim Dâvûd-i Kayserî tâyin edildi...

Orhan Gâzi, yeni fethedilen yerlerin İslâm beldesi olmasında, fetih öncesi hazırlıkların yapılmasında, cihâd esnâsında askerin şevke getirilmesinde büyük emekleri geçen âlimler ve dervişlere de hürmet edip onların barınmaları ve hizmetlerini kolayca îfâ edebilmeleri için, tekke ve zâviyeler yaptırdı. Bu dervişlerden Geyikli Baba ve Derviş Murâd meşhurdur...

"Sen daha da büyült!" Orhan Gâzi, cihaddan vazgeçmez ve emri altındakileri devamlı Allahü tealanın dinini yaymaya teşvik ederdi. Oğlu Şehzade Murad''a "Oğul! Cennetmekân babam Osman Gazi Han bir avuç toprağı beylik yaptı. Biz Allah''ın izniyle Beyliği Sultanlığa çevirdik. Sen daha da büyüğünü yapacaksın! Osmanlı''ya iki kıta üzerinde hükmetmek yetmez. Zira İslamiyet''i yaymak azmi iki kıtaya sığmayacak yüce bir azimdir" diyerek son vasiyetini yapmıştır... Orhan Bey 1360''ta 79 yaşında vefat etti. Türbesi Bursa''da babası Osman Gazi''nin türbesiyle yan yanadır. Ruhu şâd olsun.