Merhamet deryası bir Sultan...

Ülkesinin başına gelenleri düşündükçe çene kasları geriliyor, çehresi kararıyordu Sultan Abdülhamid Han''ın. "Beni ''evhamlı'' sanıyorlardı. Hayır! Ben, sadece ''gafil'' değildim o kadar. Yarısı gayrimüslim diye bir kasabaya Hıristiyan kaymakam ve memurların seçilmesini adaletin icabı görenler, koskoca Hindistan''ın İngiltere parlamentosunda neden temsil edilmediğini düşünemeyecek kadar ahmaktılar. Bu zararlı fikirleri gazetelerde yazmak, memleketi karıştırmak istiyorlardı; bırakmıyordum. O zaman ''zalim'' diye saldırıyorlardı. Sebeplerini ve sonuçlarını bilmeden Fransız İhtilâli''ne özeniyor ve halkı ayaklandırmayı vatanseverlik sanıyorlardı. Ülkemin düşmanları gibi davranıyor, bana ''Kızıl Sultan'' diyorlardı...

Ah Talat Bey ah!.. Telgraf memurluğundan, Dâhiliye Nazırlığına yükselen Talat Bey, İttihat ve Terakkî Partisinin başı olarak Meclise tamamen hakimdi. Pek çok milletvekili ve senatörün tereddüt içinde bulunmasına rağmen Meclisi tehdit ederek "hal" kararı aldırmıştı. Ona da katlanırdı ama İttihatçılar, kararı kendisine bildirmek üzere seçtikleri dört kişilik heyete Yahudi ve Ermeni sokmasalardı...

Evet, Beylerbeyi Sarayı''nda geçen son 5 yılda felâket haberleri birbirini kovalamıştı. Memleket, idamlar, suikastlar ülkesi olmuştu. Her vilâyette zalimler türemiş, can, mal ve namus emniyeti kalmamıştı. Halk onun zamanındaki huzur ve refaha hasretti... Hasretti ama iş işten geçmişti... Hapis tutulduğu her gün ve her gece 76 yıllık ömrünün ve 33 yıllık saltanatının muhasebesini yapmıştı... En belirgin kusuru, -eğer kusur ise- düşmanlarına bile merhamet etmesi ve kan dökmeme konusunda, tutku derecesindeki duyarlılığı idi...

"Benliğinizden olmayın!" Önce cep saatine baktı, sonra seccadesini serdi. 465 yıldır Payitahtın semalarında yankılanan ezanlar bir kez daha gecenin sessizliğini deldi. Yorgun Sultanın elâ gözleri geçmişten, geleceğe yöneldi. Sanki sessiz çığlığını duyar gibiydim: -Biz, bize ihanet edenleri bile bağışladık... Sakın düşmanların parlak sözlerine kapılıp benliğinizden olmayın. Onlara aldanmayın! ..... - Olur efendim, peki efendim, baş üstüne efendim! Duanızı bu nankör evlâtlarınızdan esirgemeyiniz efendim!..