Vânî Mehmed Efendinin firaseti

Sultan Dördüncü Mehmed Han zamanında yaşayan meşhur dönme Sabetay Sevi, toplumu kurtarabilecek ilâhi bir güce sahip olduğunu söylemeye başladı ve 31 Mayıs 1665 tarihinde "Mesih" olduğunu ilân etti. Yahudi inancına göre Mesih (kurtarıcı), kendilerine bugünkü İsrail topraklarında bağımsız bir devlet kuracak ve dünyanın dört bir yanına dağılmış olan Yahudileri bir araya toplayacaktı.

Yaptıklarını inkâr etti Çeşitli beyannâmeler yayınlayarak Osmanlı Devletine karşı çıkan, bu beyannâmeleri bütün dünyâ Yahûdîlerine göndermeye çalışan Sabetay Sevi suçlu bulunarak mahkemeye çıkarıldı. Yargılandığı yüksek dîvânda Vânî Mehmed Efendi de üye olarak bulunuyordu. Bu mahkemede Sabetay Sevi kendisinin Mesih olmadığını ve yaptıklarını inkâr ve Müslüman olduğunu îlân etti. Aziz Mehmed Efendi ismini aldı. Onun Müslüman olmuş görünmesiyle ilgili olarak Vânî Mehmed Efendi şöyle buyurdu:

-Bu adamın Müslümanlığı, kalbî hisler ve ihlâs ile kabul ettiğine kâni değilim. Fakat dînimiz şüpheyi reddeder ve kişinin îmânı üzerinde hüküm ancak cenâb-ı Hakk''ındır. Bu îtibârla ihlâsla Müslüman olmasını niyâzdan başka şey yapamam...

Arnavutluk''ta öldü... Sabetay Sevi ve yandaşlarına, dinlerinden döndükleri için, ''dönme'' veya ''avdeti'' denilir. Fakat onlar, İslâmiyet''i kabul ettiklerini söylemelerine, görünüşte Müslüman gibi hareket etmelerine rağmen, gerçekte Musevîliğe inanmaktadırlar. Bu durum, yetkililerin gözünden kaçmaz. 1676 yılında Arnavutluk''a sürgüne gönderilirler ve Sabetay Sevi, aynı yıl Arnavutluk''ta ölür.