Vietnamlı mültecilerin kaderi

Yirmibeş yıl önce Saygon''un komünist kuvvetlerce zaptedilmesi Vietnamlılar için hürriyetin sonunu işaret ediyordu. Bazı Batı medyasının bir "Kurtuluş" olarak takdim ettikleri bu olay bir cehenneme dönüştü ve tarihte ilk kez yüzbinlerce büyük-küçük su üstünde kalabilen her şeyle milyonlarca Vietnamlı ülkelerinden kaçıp hayatlarını kurtarmaya baktılar. Bunlardan 80.000''i bir yerlere varabildiler ama onlardan binlerce fazlası fırtınaların, komünistlerin ve korsanların kurbanları oldular. Bunlara benim de 1963''te hukuk müşaviri olarak Cenevre''deki çalıştığım Birleşmiş Milletler Yüksek Komiserliği (HCR) yardıma çalıştı. Deniz yolu ile hürriyeti arayan bu Vietnamlılar''a "Gemi halkı" (Boat People) ismi verildi. Bu tabir ilk önce 25 Ağustos 1976''da New York Times gazetesi muhabirlerinden Henry Kamm tarafından kullanıldı. Vietnamlılar''ın deniz yolu ile kurtulmaya çalışmaları çok daha önce hava yolu ile kurtulma imkânı bittiğinde başlamıştı. Saygon 30 Nisan 1975''te komünistlerce alındı. 2 Mayıs 1975''te deniz binlerce gemi, daha doğrusu üstünde yüzebilen ve insan taşıyabilen araçla doldu. Vietnam''ı deniz yolu ile ABD deniz kuvvetlerinin yardımı olmaksızın ilk terkeden grubun bir tanesinde 100 Vietnamlı, 20 Amerikalı ve ABD Saygon Başkonsolosu Mac Namara vardı. Bunlar Mekong nehrini iki küçük gemi ve bir ufak yelkenli ile denize döküldüğü yere kadar geçtiler. 6 saat tehlikeli anlar yaşadılar. İki roket saldırısına uğradılar, birçok ölü ve yaralı verdiler. Aynı gün bir ABD savaş gemisi Mobile, Saygon nehrinin ağzında iken 20 balıkçı teknesi ile eski bir nakliye gemisinin mültecilerle dolu olarak geldiğini gördü. 1 Mayıs''ta 7''nci ABD filosu kıyıdan 35 mil uzakta demir attı. Kamboçya''dan ve Vietnam''dan 25 mil uzaklıktaki Phu Quoc adasından 30.000 mülteciyi taşıyan birçok gemi sökün etti.

Bunlar Güney Vietnam Başbakanı General Duar Van Minh (Şişman Minh)''in başkent Saygon''un düşmesinden iki gün önce buraya çıkarmaya karar verdiği 50.000 mülteciden bazıları idi. 2 Mayıs Cuma günü Amiral gemisi Blue Ridge ve 46 diğer gemi muhasarası altındaki Saygon''dan kaçabilen 250.000 kişiyi nakletti. Blue Redge''e çıkabilen gazeteciler tarihin ilk gemi halkının 100.000 kişi olduğunu tahmin etmiştir. 2 Mayıs Cuma ve 3 Mayıs Cumartesi Vietnam''ın komşuları bu mültecileri kabule başladılar. 8 bin tonluk Dong Hat gemisi Singapur''a 822 mülteci boşalttı. Ertesi gün de Clare Maersk adlı Danimarka gemisi bin tanesi çocuk 4.500 mülteciyi boşaltıyordu. Bu mültecilerin şansı vardı zira bindikleri eski yolcu gemisi Trong Xuan tam batıyordu ki, Danimarka gemisi gözükmüştü. Mayıs''ın ilk günlerinde ülkelerinden kaçan Vietnamlılar''ın sayısı 200.000''i bulmuştu. Bunlardan 130.000''i Filipinler''e ve Ve Guan adasına uğradıktan sonra ABD''ye varmışlardı. Diğer hem Vietnam hem Fransız vatandaşı olanlar Fransa''ya gittiler. 1975-1977 arası mültecilerin adedi durmadan arttı. HCR tarafından Tayland, Malezya, Filipinler ve Endonezya''da açılan kamplar yeni gelenlerle doluyor ve Batılı devletler bunlardan bazılarına sığınma hakkı tanıyorlardı. 1976''nın başında Vietnam''da durum ağırlaştı. Komünistler barışma vaatlerini unuttular, yeniden eğitim kampları tutuklularla dolup taşıyordu. Güney Vietnam demir pençe altında inim inim inliyordu. Binlerce Vietnamlı "yeni ekonomik bölgeler" denilen yerlere sürüldüler, burada hayatlarını zor kazanıyorlardı. Tarım reformu köylülerin ellerinden topraklarını aldı. Ya hapis veya ölüm yerine yurt dışına kaçmaya çalıştılar. Vietnamlılar''dan 1957''de 10.000 (boat people) Tayland ve Malezya''ya gelebildi.

Batılılar sığınma talebinde bulunanların yarısına bu hakkı tanıdılar. 1978''de 80.000 boat people, on kadar Doğu veya Güneydoğu Asya kıyılarına geldiler, 70.000 kişi de Tayland''a geldi. Bu sırada Çin-Vietnam savaşı başladı. Vietnamlılar sistematik olarak Vietnam''da doğan Çinliler''i (Hoa) sınır dışı etmeye, mallarını müsadereye başladılar. Bunlar da gemilerle kaçmaya çalıştılar. İçinde 2.500 Çinli mülteci bulunan ve Malezya''da Klong limanında gemiyi batırma tehdidinde bulunan Hai Hong gemisinin macerasını hepimiz hatırlıyoruz. Bunları gizlice Hanoi yolluyordu, hem de altınlarını alarak. Çinli veya Vietnamlı artık makamlara para vererek kaçıyordu. Çok kez de bunlar dolandırılıyorlar, parayı ödüyor fakat gemiyi göremiyorlardı. Tayland ve Malezya birden artık Mülteci kabul etmeyeceklerini ilân ettiler. Mülteci sayısı azalıyor, 1979''da 301.000 olan sayı 1984''te 24.500''e 1986''da 19.500''e düşüyor. Hanoi mültecilerinin Saygon''dan uçakla ayrılmalarına izin veriyor. İltica edenler artıyor. 1988''de 45.500, 1989''da 71.300''e çıkıyor. Bu sırada "Land People" kara ahalisi denen yeni bir mülteci grubu ortaya çıkıyor. Bunlar Kamboçya''yı, yaya olarak karadan geçip gemiye binerek Tayland''a varıyorlardı. Hong Kong''a 34.000 gemi halkı geliyor, hükümet bunları hapishanelere sokunca ayaklanmalar, intiharlar başlıyor. Kabul eden devletler bir karar alıyorlar. 13 Mart 1989''dan önce gelenleri kabul, sonra gelenleri reddediyorlar. İşte anavatanlarından kaçıp korsanlardan, fırtınalardan kurtulabilen binlerce Vietnamlı''nın korkunç akıbeti ve hikayelerinden bazıları. Bunlardan bir kısmı Vietnam''a geri döndüler. UNHCR''nin verdiği yardımla iş kurdular, ev satın aldılar. Kuzey Vietnamlılar''dan bazıları ise daha iyi bir hayat umudu ile Çin''e iltica ettiler.