Gençlerimiz, hattâ aydınlarımız, Türk milliyetçiliği hakkında az şey biliyorlar. Daha vahîmi, bildiklerinin bir kısmı eskimiş, değişmiş, eksik, yanlış, hattâ gerçeğin tersidir.
Türk milliyetçiliği üzerindeki ideoloji kitabı, Ziya Gökalp''in Türkçülüğün Esasları adlı küçük hacimdeki eseridir. 1924 öncesi dünyasını ve Türkiye''nin o dönemdeki ihtiyaçlarını ifade eder. Milliyetçiliği kendi anlayış tarzına Türkçülük demiştir. Bu eserdeki ve Gökalp''in daha önceki kitaplarındaki teklifler, hayranı olan Atatürk''ün inkılaplarında birinci kaynaktır.
Gökalp, Türk kültürünün hiçbir alanında uzman değildir. Sosyolog, fikir adamı, politikacıdır. Diyarbakır ve 3 yıl Selânik''te yaşadıktan sonra İstanbul''a 37 yaşında geldi. Milletvekili, İttihat ve Terakki Partisi Genel Sekreteri, ilk sosyoloji ordinaryüs profesörü, iktidar partisinin ideologu ve fikir babası oldu. Cumhuriyet döneminde de etkileri devam etti. Çok verimli bir yazar ve şairdi.
Gökalp''in Türk dili, İstanbul şivesi, Türk dünyasının kültür birliği, çağdaşlaşma, Türkleşme gibi konulardaki görüşleri bugün de geçerlidir, her zaman geçerli kalacaktır. Ancak tekliflerinin bazıları asrımızın başları için bile yanlıştı. Bazıları ise bir zamanlar doğru sayılsa bile, günümüzde çağın gerisinde kaldı. Gökalp''in, yüzde doksanı köylü bir Türkiye''nin adamı olduğu hatırlanmalıdır. Bugünki hedefimiz ise, bütün refâh toplumlarında olduğu gibi, köy nüfusunu yüzde onlara indirmektir.
Gökalp''in fikirlerini Nihal Atsız, Türkçülük terimini de muhafaza ederek, sonraki nesillere ulaştırdı. Atsız, Türk ve Osmanlı tarih, dil ve edebiyatının birinci derecede uzmanı, büyük bir yazar ve fikir adamı idi. Gökalp''in en büyük hatası olan Selçuklu-Osmanlı zeminini pas geçerek Türk''ü doğrudan Orta Asya''ya bağlamasını, bir dereceye kadar tadil etti.
Diğer bir büyük fikir adamımız, Muharrem Ergin, Türk milliyetçiliğine 1960 sonrasının şartları içinde daha pratik ve pragmatist yaklaştı.
Türkeş''in Dokuz Işık''ı dahil, Türk milliyetçiliği akımına daha epey yenilik getirenler vardır. Fakat 21. asırda Türk milliyetçiliğinin ne olup ne olmayacağı, hâlâ meçhuller içindedir.

