Çocuklarda diyabet alarmı! 12 yılda yüzde 90 arttı: Türkiye Avrupa birincisi

Türkiye'de diyabet görülme sıklığı giderek artarken, hastalık artık çocukları da tehdit ediyor. Araştırmalar, çocukluk çağı tip 1 diyabet vakalarının tüm yaş gruplarında yükseldiğini ortaya koyuyor. Türkiye, yetişkinlerde diyabet sıklığı bakımından Avrupa'da ilk sırada yer alırken, hastalığın en az görüldüğü bölge ise Karadeniz oldu. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Göksun Ayvaz, diyabet tablosundaki endişe verici artışa dikkat çekerek obezite, hareketsiz hayat ve sağlıksız beslenmenin önemli risk faktörleri olduğunu vurguladı.

Kaydet

Ziyneti Kocabıyık-Dünya genelinde milyonlarca kişiyi etkileyen diyabet, Türkiye'de de giderek büyüyen bir halk sağlığı sorununa dönüşüyor. Üstelik tehlike yalnızca yetişkinlerle sınırlı değil. Çocukluk çağında da diyabet vakalarının artması, hastalığın gelecekte oluşturabileceği sağlık yüküne ilişkin endişeleri artırıyor.

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Göksun Ayvaz'ın paylaştığı verilere göre, Türkiye'de diyabetli kişi sayısı 1997-1998 yıllarında yapılan TURDEP-I araştırmasından bu yana dikkat çekici biçimde yükseldi. Araştırmada 20 yaş üzerindeki nüfusta diyabet sıklığı yüzde 7,2 olarak belirlenirken, 2010 yılında gerçekleştirilen TURDEP-II çalışmasında bu oran yüzde 13,7'ye çıktı. Böylece diyabet sıklığında yalnızca 12 yılda yüzde 90 artış kaydedildi. Üstelik ikinci araştırmada hastalığın 1998 yılına kıyasla yaklaşık 5 yıl daha erken yaşlarda başladığı da ortaya konuldu.

Çocuklarda diyabet alarmı! 12 yılda yüzde 90 arttı: Türkiye Avrupa birincisi

ÇOCUKLARDA DİYABET ARTIŞI DİKKAT ÇEKİYOR

Diyabetin daha erken yaşlarda görülmeye başlaması, çocukluk çağına ilişkin verilerle de kendini gösteriyor. 2013-2015 dönemini kapsayan çok merkezli bir araştırmada, 5-14 yaş grubundaki her 100 bin çocuktan 11'inde yeni tip 1 diyabet geliştiği belirlendi. 2025 yılında yayımlanan bir bildiride ise 2012 ve 2024 yılları karşılaştırıldığında çocukluk çağı tip 1 diyabet görülme sıklığının tüm yaş gruplarında arttığı bildirildi. En belirgin artışın ise 15-18 yaş grubunda yaşanması dikkat çekti.

Çocuklarda görülen bu artış, diyabetin artık yalnızca ileri yaşlarda ortaya çıkan bir hastalık olarak değerlendirilemeyeceğini gösteriyor. Özellikle ergenlik dönemindeki yükseliş, çocukluk ve gençlik çağında hastalığın yakından takip edilmesinin önemini ortaya koyuyor.

TÜRKİYE AVRUPA'DA İLK SIRADA

Türkiye'deki yetişkin nüfusa ilişkin veriler de tablonun ciddiyetini gözler önüne seriyor. Prof. Dr. Ayvaz'ın aktardığı Uluslararası Diyabet Federasyonu'nun 2025 yılı verilerine göre, Türkiye'de 20-79 yaş grubundaki diyabet sıklığı yüzde 16,5 seviyesinde. Bu oran yaklaşık 9,6 milyon kişinin diyabetli olduğu anlamına geliyor. Ancak bu kişilerin yalnızca yüzde 55'inin tanı aldığı, yüzde 45'inin ise hastalığı bulunmasına rağmen henüz diyabet tanısı konulmadığı tahmin ediliyor.

Türkiye, 20-79 yaş grubundaki diyabetli kişi sayısı ve hastalık sıklığı bakımından Avrupa'da ilk, dünyada ise 10'uncu sırada yer alıyor. 2010-2021 dönemine ilişkin hesaplamalar da artışın boyutunu ortaya koyuyor. Bu dönemde diyabetli kişi sayısının 2,4 milyon, prediyabetli kişi sayısının ise 3,3 milyon arttığı tahmin ediliyor. Böylece diyabet ve prediyabet grubundaki toplam artış 5,7 milyona ulaşıyor.

EN AZ DİYABET KARADENİZ'DE GÖRÜLÜYOR

Türkiye'de diyabetin bölgelere göre dağılımı incelendiğinde ise dikkat çekici bir farklılık ortaya çıkıyor. Hastalığın en sık görüldüğü bölge Doğu ve Güneydoğu Anadolu olurken, en düşük sıklık Karadeniz'de saptanıyor. TURDEP-II araştırmasına göre Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da diyabet prevalansı yüzde 18,2 olarak belirlenirken, Kuzey Anadolu olarak tanımlanan Karadeniz'de bu oran yüzde 14,5'te kaldı.
Başka bir araştırmada da İç Anadolu ve Ege bölgelerinde diyabet sıklığının yüksek olduğu, Kuzey Anadolu'nun ise en düşük prevalansa sahip bölge olduğu görüldü. Böylece Karadeniz, farklı araştırmalarda da diyabetin daha az görüldüğü bölgeler arasında öne çıktı.

EN ÖNEMLİ RİSK FAKTÖRÜ OBEZİTE

Diyabet vakalarındaki artışın en önemli nedenlerinden birinin obezite olduğunu belirten Prof. Dr. Ayvaz, özellikle karın içi yağlanmanın insülin direncini ve metabolik bozuklukları artırdığına dikkat çekti. Toplumda fazla kiloluluk ve obezitenin yaygınlaşmasının diyabet artışıyla paralel ilerlediğini belirten Ayvaz, hareketsiz hayat tarzı, rafine karbonhidrat ağırlıklı beslenme, gereğinden fazla enerji içeren gıdaların tüketimi ve uyku düzensizliklerinin de hastalık riskini artırdığını ifade etti.

Tanı olanaklarının gelişmesi, toplumdaki farkındalığın artması ve diyabetli hastaların daha uzun yaşamasının da kayıtlı hasta sayısındaki yükselişe katkıda bulunduğunu belirten Ayvaz, özellikle obezite salgınının kontrol altına alınamamasının gelecekteki diyabet yükünü büyütebileceği uyarısında bulundu.

2050'DE 14,1 MİLYONA ÇIKABİLİR

Türkiye'de diyabetin önümüzdeki 20-25 yıl boyunca sağlık sisteminin en önemli kronik hastalık yüklerinden biri olmaya devam etmesi bekleniyor. Mevcut projeksiyonlara göre Türkiye'de diyabetli yetişkin sayısının 2050 yılına kadar 9,6 milyondan 14,1 milyona yükselmesi öngörülüyor. Dünya genelinde ise diyabetli yetişkin sayısının aynı dönemde 589 milyondan 853 milyona çıkacağı tahmin ediliyor.
Özellikle genç yaşlarda tip 2 diyabetin artması, nüfusun yaşlanması ve obezitenin yaygınlaşması bu yükü daha da ağırlaştırabilir. Prof. Dr. Ayvaz, etkili koruyucu sağlık politikalarının hayata geçirilmesiyle hem Türkiye'de hem de dünyada diyabet artış hızının azaltılabileceğine dikkat çekiyor.