20 yılda iki katına çıkacak! İstatistikler "kanserden korunmak için ne yapmalıyım" dedirtti

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Kanser Kontrol Programı Başkanı Andrewi "Bazı ülkelerde 20 yıl içinde kanser yükü iki katına çıkacak" uyarısı yaptı. Her beş kişiden birinin yakalandığı ve en çok can kaybına yol açan ikinci hastalık olan kanser sinsice ilerliyor. Kanser yaşı 60'lı yaşlardan 40'lı yaşlara düştü. Gelin "4 Şubat Dünya Kanser Günü"nde görmezden geldiğimiz kanser gerçeğine ve kanserden kurtulmak için tavsiye edilen yöntemlere bir göz atalım.

Sağlık Bakanlığı ve DSÖ'ye bağlı Uluslararası Kanser Araştırma Ajansının (IARC) kansere ilişkin verilerine göre kanser geleceğimizi tehdit eden en tehlikeli hastalıklardan biri.

DSÖ 2030 yılında dünyada 17 milyon kansere bağlı ölüm gerçekleşeceğini ve 27 milyon yeni kanser vakası görüleceğini tahmin ediyor. Yine 2030'da kanserle yaşayan hasta sayısının 75 milyona çıkması bekleniyor. 20 yılda ise bazı ülkelerde kanser vakalarının iki katına çıkacağı tahmin ediliyor.

Vücudun hemen hemen her organı veya dokusunda meydana gelebilen anormal hücrelerin kontrolsüz büyümesi ve diğer organlara yayılmasıyla başlayabilen kanser, en geniş hastalık grubu olarak hayatımızda yer alıyor.

CİNSİYETE GÖRE BELLİ KANSER TÜRLERİ DAHA YAYGIN

Erkeklerde sık karşılaşılan kanserler;

• Akciğer,
• Prostat,
• Kalın bağırsak,
• Rektum,
• Mide,
• Pankreas

Kadınlarda sıkça karşılaşılan kanser türleri:

• Meme,
• Akciğer,
• Kalın bağırsak,
• Rektum,
• Rahim ağzı (serviks),
• Yumurtalık (over),
• Mide,
• Pankreas,

Türkiye'de hem erkekler hem de kadınlarda en çok "deri kanseri" görülüyor.

Oluştuğu dokuya göre isimlendirilen kanserin 200'den fazla türü bulunuyor. "4 Şubat Dünya Kanser Günü" ile de bu kanser türleri hakkında farkındalık oluşturmak hedefleniyor.

KANSERDEN KURTULMAK İÇİN ANAHTAR KELİME: ERKEN TEŞHİS

Dünyada her beş kişiden birinin yakalandığı, en fazla can kaybına yol açan ikinci hastalık olan kanserde ölüm riskini azaltmak için belirtileri takip etmenin önem taşıdığı kaydediliyor.

Bu belirtilerin arasında ateş, halsizlik, ağrı, memede ve vücutta hissedilen kitleler, kanama, öksürük ve horlamanın yanı sıra ciltte, dışkılama ve idrar alışkanlığında, benlerde ve siğillerdeki değişiklikler de yer alıyor.

DSÖ Kanser Kontrol Programı Başkanı ve cerrahi onkoloji uzmanı doktor Andre Ilbawi, belirtilerin büyük ölçüde kanser türüne özgü olduğunu ve beklenmedik kilo kaybının yaygın görüldüğünü kaydederek "İnsanlar, açıklanamayan kilo kaybı yaşamaya başladığında bu, genellikle kanserin belli bir boyutta olduğu anlamına gelir." ifadesini kullandı.

KANSERİN SEBEPLERİ

Kanserin kesin sebebi bilinmemekle birlikte risk faktörleri, değiştirilemeyen (yaş, cinsiyet ve aile öyküsü) ve değiştirilebilir olmak üzere ikiye ayrılıyor.

Ilbawi, tütün ürünlerinin kullanımı, enfeksiyonlar, hava kirliliği ve kimyasallara maruz kalmanın değiştirilebilir risk faktörleri arasında yer aldığına işaret ederek "Alkol, fiziksel hareketsizlik ve kilo alımı, tüm kanser vakalarının yaklaşık yüzde 5'ine sebep olan ortak risk grubu." dedi.

Kanser vakalarının yaklaşık yüzde 5 ila 10'unda genetik risk faktörlerinin etkili olduğuna dikkati çeken Ilbawi, tütün kullanımının kanser nedeniyle can kayıplarının yüzde 20 veya yüzde 25'ine yol açtığını kaydetti.

KANSERDE BİRİNCİL KORUMA

Kansere neden olan faktörlerden sakınmakta ve etkisini azaltmakta birincil koruma önemli yer tutuyor.

Kanserden korunmak için herkesçe yapılması gerekenler;

• Sağlıklı kilonun korunması,
• Yeterli ve dengeli beslenme,
• Tütün ve alkol ürünlerinden kaçmak,
• Yeterli düzeyde fiziki aktivite, egzersiz yapmak,
• Uyku kalitesi ve stres seviyesini kontrol etmek..

Birincil koruma kapsamında güneş ışınlarına, kimyasallara ve radyasyona sık maruz kalmamak, Hepatit B ve HPV (İnsan Papilloma Virüsü) aşılarını yaptırmak, şehirlerdeki hava kirliliğinden kaçınmak da öne çıkıyor.

Öte yandan, bebek emzirmenin anne ve bebek sağlığı üzerindeki birçok yararlı etkisinin yanında annelerdeki yumurtalık ve meme kanser riskini azalttığı biliniyor.

Ilbawi, birincil korumanın kanserin önlenmesinde ilk öncelikteki yöntemlerden olduğuna işaret ederek "Tahminen kanser vakalarının yaklaşık yüzde 40'ının birincil korunma yoluyla önlenebileceğini söyleyebiliriz." dedi.

İKİNCİL KORUMA KANSERİN ERKEN TEŞHİSİ

İkincil koruma, kanserden önce riski tespit edip iyileştirebilecek veya erken teşhis edebilecek yöntemlerden oluşuyor.

Ilbawi, HPV testinin, rahim ağzı kanseri taramasının, mamografinin, kolonoskopinin hatta genetik testlerin bile ikincil önleme programının parçası olduğunu belirterek "Erken teşhis, kanserden ölüm oranlarının azaltılmasına yardımcı olacak en yaygın yaklaşım. Bu nedenle herkesten yaygın kanser belirtilerinin farkında olmalarını istiyoruz." diye konuştu.

ÜÇÜNCÜL KORUMA UZUN VADELİ YIPRANMAYI AZALTIYOR

Üçüncül korumada kişi artık kansere yakalanmış olup kanserin veya hastalığın tedavisinin yol açtığı uzun vadeli yıpranmayı azaltmayı sağlıyor.

Kanser tedavisindeki en yaygın yöntemlerin arasında cerrahi, radyoterapi ve kemoterapinin yanı sıra hormon tedavisi, genetik ve hedefe yönelik tedaviler de kullanılabiliyor.

Ilbawi, üçüncül önlemenin teşhis sonrası kanserin tedavisini, rehabilitasyonu ve destekleyici bakımı içeren süreç olduğuna işaret etti.

Kanser tedavilerinde immünoterapi, cerrahi ve radyoterapide gelişme kaydedildiğini anlatan Ilbawi, "Kanserin türünü, yayılma oranını, kişiye özel profilini ve en iyi tedavi yöntemini söyleyebilmek en önemli yenilik oldu." ifadesini kullandı.

KANSER ORANLARINDA BÖLGE VE EKONOMİK SEVİYE GÖZE ÇARPIYOR

Küresel açıdan kanser oranının dağılımı, ülkelerin gelişmişlik düzeyiyle ilişkili olabiliyor.

Ilbawi, kanser oranının Avrupa, Kuzey Amerika ve Okyanusya'da en yüksek seviyedeyken Afrika'da ise en düşük düzeyde olduğuna dikkati çekti.

"Bir ülke ne kadar zenginse kanser yükü de o kadar yüksek oluyor." diyen Ilbawi, bunun sebebinin tütün ve alkol kullanımı, fiziksel hareketsizlik ve sağlıksız beslenme olduğunu vurguladı.

Ilbawi, yüksek gelirli ülkelerin enfeksiyondan kaynaklanan kanser açısından daha iyi durumda olduğunu söyleyerek enfeksiyonlara dayalı risk faktörlerinin son 10-20 yılda iyileştiğini ifade etti.

Kanser oranındaki artışa ilişkin Ilbawi, "Bu artış, kanseri önlemek ve yönetmek için en az hazırlıklı olan ve henüz güçlü kanser programlarına sahip olmayan ülkelerde en belirgin şekilde görülecek. Bazı ülkelerde önümüzdeki 20 yıl içinde kanser yükü iki katına çıkacak." dedi.

Ilbawi, kanserin önlenmesi ve mücadele için gerekli tedbirlerin alınmaması halinde ülkelerin sağlık altyapısı konusunda sıkıntı yaşayabileceği uyarısında bulunarak pahalı kanser tedavilerine erişim konusunda bazı eşitsizliklerin yaşandığına dikkati çekti.