Bir millet iki devlet aynı arzu aynı niyet!

"Azeri" kelimesi Azerbaycan halkının farklı bir ırk olduğu algısını aşılıyor.

Uçağımız birazdan yere çakılacaktır" anonsuyla, yarı uykulu halimle, korku ve telaşla yerimden sıçradım. Sağa, sola bakınıp bendeki telaşın uçak içine nasıl yansıdığını izlerken; yanımdaki yol arkadaşım gülmekten kendini alamıyordu. Garipliğin bende olduğu hissiyle; biraz mahcup yerime oturdum. Uykum fazlasıyla açılmış idrakim yerine gelmişti. Evet, Azerbaycan lehçesinin bizi bazen güldüren, bazen şaşırtan bazen de gaflete düşüren oyunları, bu sefer beni korkutmuştu. Bakü, Avrasya Uluslar Arası Araştırmalar Vakfı'nın davetlisi olarak GAP gazeteciler birliği ile katıldığımız Azerbaycan gezimizin başlangıç noktasıydı. İçimde tarifi zor bir heyecan vardı. Oysa sayısız sefer yurt dışına çıkmış, merak ettiğim görmediğim ülkeler gezmiştim. Bu başkaydı. Çünkü, asırlardır zulme uğramış, atalarımın toprağı, kardeşlerimin ülkesindeydim. Çünkü: Kaybolma, anlaşamama korkusundan uzak, aynı dili konuşan güvenli, yürekten ve çıkarsızca kardeşlerimin bana kucak açacaklarının farkındaydım. Bakü'de sıcacık bir karşılanmayla 5 gece konaklayacağımız otele doğru yol almaya başladık. Şehrin düzenli temiz ve geniş caddeleri gözden kaçmayacak kadar dikkat çekiciydi. Havanın kararmaya başlamasıyla Bakü, birden ışıklar şehrine dönüştü. Gündüzden geceye geçişe inat bütün şehir göz kamaştırıcı bir şekilde aydınlatılmıştı. Şehrin devasa ışıkları Hazar denizi üzerinde renk oyunları yaparken, tarihi binaların üzerine süzülen; pırıltılı yansımalar mistik duygular uyandırıyordu. Bir an kendimizi masallar ülkesinde hissettik. Oteldeki yemekte 5 günlük gezimiz sürecinde bizi bir an yalnız bırakmayarak Azerbaycan'ı derinlemesine tanıtacak, donanımı, enerjisi ve inancıyla bizleri şaşırtacak olan o müstesna insanla tanıştık; Azerbaycan Milletvekili Ganire Paşhayeva… Pashayeva; pediatri mezunu bir tıp doktoru. Şu anda bağımsız milletvekilliği görevini yürütmekte, aynı zamanda şair ve yazar. Kendisinin üzerimde bıraktığı tesir, bana Azerbaycan'ın dünü ve bugününü bir defa daha yazmaya teşvik etti.

YEŞİLLER ARASINDAKİ MEZARLIK
Fahri Hiyaban mezarlığına vardığınızda yeşillikler arasına oturtulmuş devasa mezarlarla karşı karşıya kalıyorsunuz. Burada; Azerbaycan'ın ilk Cumhurbaşkanı Ebulfeyz Elçibey, eski Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev ve eşi, ünlü şair Bahtiyar Vahapzade gibi isimler yatıyor.


ATEŞ ÜLKESİ AZERBAYCAN
"Azerbaycan" kelimesinin anlamı konusunda birçok rivayet bulunmakta. Ahmet Caferoğlu'na göre "Atar"(ateş) ve "Patar"(Ülke) kelimelerinin birleşmesiyle "Azerbaycan" meydana gelmiş. Kaşgarlı Mahmud ise, Dîvân-ı Lugat'it Türk'te Azerbaycan adını "Azerbad" (Ateşin abad ettiği yer) şeklinde açıklamış. Bilindiği gibi Azerbaycan çok zengin petrol ve doğalgaz yataklarına sahip. Tektonik kasisler ve yer setindeki çökmeler zaman içerisinde metan gazının dışarı çıkmasına sebep olmuş: oksijenle karşılaşmasıyla yanar konumuna geçmiştir. Azerbaycan'da halen, durmaksızın yanan dağ ve toprak parçaları mevcut olup, özellikle akşamları görsel bir şölene dönüşen bu yerler, turistlerin de uğrak yeri olmaya devam etmektedir. Aynı zamanda Azerbaycan'a Odlar (ateşler) Diyarı da denilmektedir. Şunu da açıklamakta fayda görmekteyim ki toplumlar arasında yaşanan kavram kargaşasını ortadan kaldırmış olalım. Azerbaycan; Siyasi sınırları olan coğrafi bir bölgenin, bir ülkenin, bir devletin adıdır. Azerbaycan Türk'ü: Siyasi anlamda; dil birliği, kültür birliği, ekonomi birliği, toprak birliği ve ülkü birliği olan bir milletin adıdır. "Azeri" ve Azeri Türk'ü" doğru bir söylem değildir. Bundan amaç Azerbaycan'ın Türk kimliğini yok etmektir. "Azeri" kelimesi Azerbaycan halkının farklı bir ırk olduğu algısını oluşturma çabasıdır. Bu yüzdendir ki, Azerbaycanlılar, kendilerine "Azeri" değil, "Azerbaycan Türkü" diye hitap edilmesini istiyor.
Kurtlar olur çobanların koyunu
İtten öğrenirse, kendi soyunu
"Azerilik" komünizmin oyunu
Azeri değiliz, Türkoğlu Türk'üz
Bahtiyar Vahapzade
Azerbaycan Türkleri, Kafkasya bölgesinin en büyük Türk soyunu oluşturmakta. Ne acıdır ki bu tarihi süreç içerisinde büyük zulüm ve soykırımlara maruz kalmış, toprakları ellerinden alınarak halk göçlere zorlanmıştır. Birinci Dünya Savaşı'nın ardından bağımsız bir ülke olarak kurulan Azerbaycan, 2 yıl sonra Sovyet Rusya tarafından işgal edildi. 1918'de Ermeni ve Rus çetelerinin saldırısı neticesinde binlerce masum Azerbaycan Türkü katledildi. Sovyet boyunduruğunda geçen yılların ardından 1991'de yeniden özgürlüğünü kazanan Azerbaycan, Ermeni çetelerinin saldırısına uğradı. Azerbaycan'ın Karabağ bölgesi, kanlı saldırılar sonucu Ermenistan tarafından işgal edildi. Halen Ermeni işgalinin sürdüğü Karabağ, Azerbaycan toprakları üzerinde yerleşik durmakta.
ŞEHİTLİKLER ve KUBA
Ama güne Bakü'de merhaba demek ve Hazar'dan gelen tatlı kış esintisinde Azerbaycan'ı içime çekmek:geçmişi düşününce biraz buruk, bugünü düşününce heyecan verici. Güne erken başlıyoruz. Ganire Paşhayeva ve ekibinin "kardaşlığı", tenimizi okşayan kış rüzgârının aksine içimizi ısıtıyor. Bakü'ye Türk dünyasından gelen her soydaşın yaptığı gibi, ilk olarak Şehitler Hıyabanı'nı ziyaret ediyoruz. Burası 1918'e kadar, özgürlük mücadelesinde, 1918 sonrası vatanı savunma çabalarında şehit düşmüş Azerbaycanlı kahramanların ebedi istirahatgâhı. Ayrıca, 1918'de, Ermeni ve Rus çetelerinin Kuba ve çevresine saldırısını bertaraf etmek için, Türkiye'den gelen Nuri Paşa komutasındaki ordudan şehit olan kardeşlerimiz, yine bu hıyabanda yatıyor. Azerbaycan'da daha büyük bir soykırım yapmasını, Osmanlı askerleri engelliyor. Bu savaşta çok sayıda Osmanlı askeri de şehit düşüyor. Bakü'de Türk askerlerinin yattığı bölüm de, şehitler memleketlerine göre sıralanmıştı. Türkiye'nin her şehrinden yüzlerce şehit…
Fahri Hiyaban adlı mezarlığa vardığımızda yeşillikler arasına oturtulmuş devasa mezarlarla karşı karşıya kaldık. Kimler yoktu ki burada; Perestroika sonrası, Azerbaycan'ın ilk Cumhurbaşkanı Ebulfeyz Elçibey, Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev ve eşi Zarife Aliyeva, ünlü şair Bahtiyar Vahapzade, Azerbaycan'daki ilk Türkçe gazetenin yayımcısı Hasan Bey Zerdebi ve niceleri... Burası adeta yaşayan, nefes alan bir anıt mezarlık. Azerbaycan'a gelip de burayı ziyaret etmeden gitmek, ülkeyi tam görmemek, anlamamak olur.
SOYKIRIMIN BELGESİ: KUBA
Bakü'den yola çıkıp, iki saat süren yolculuğun ardından, mistik ve tarihi dokuyu gördüğümüzde Kuba şehrine geldiğimizi anlıyoruz. Burası 1918'de 16 binden fazla Azerbaycan Türkü'nün öldürüldüğü yer. Kazı çalışmaları esnasında tesadüfen ortaya çıkan yaklaşık 600 kişiye ait kemiklerin bulunduğu Soykırım Müzesi'ne ulaştığımızda, karşılaştığımız manzara adeta kanımızı donduruyor. Sözün bittiği, gerçeklerin konuştuğu yerdeyiz. Ermeniler tarafından İşkenceyle katledilen Kadın, çocuk, erkek, üst üstte istiflenmiş kemik yığını... Kimi ayaklarından çivilenmiş kimi başından, birçokları da yakılmış…1915'deki tehcir ve iç savaşın adını "soykırım" koyup, Ermeni soykırım çığırtkanlığı yapan batıya haykırmak istiyorum şimdi; Bu gördüklerimizi neyle açıklayacaksınız?
Toplu mezarın hemen yakınında fiziki olarak modern bir yapıya sahip soykırım müzesi yer alıyor. İçeriye girdiğinizde ise adeta tarihi bir yolculuğa çıkıyorsunuz Azerbaycan Türklerine yapılanları daha iyi anlamak için buraları mutlaka gezmek lazım. Kuba şehri tarihi dokusunun yanı sıra son derece modern yapılarıyla ve uluslar arası projelerle de dikkatleri çekiyor. Şehir, "Quba Rayon İcra Hakimiyyetinin Başçısı" yani Vali Mübariz Ağayev tarafından yönetiliyor. Vali beyin çalışma ve başarıları burasını aynı zaman da bir turizm cennetine dönüştürmüş.


HAZIRLAYAN: DEMET ŞİMŞEK
YARIN: MODERN AZERBAYCAN