Tanrı Dağlarının eteğinden Bişkek notları
Şanghay İşbirliği Örgütü’nün bu yılki zirvesi Bişkek’teydi…
Bu vesile ile 3. kez Kırgızistan’a gitmiş olduk…
Dolayısıyla da bazı gelişmelere tanıklık etme imkânı bulduk..
İlk gidişimiz 1991 yılındaydı, bağımsızlığın ilanı nedeniyle.
İki sene önce de Meclis Başkanı Mustafa Şentop ile idi…
Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi’nin (TÜRKPA) 11. Genel Kurul Toplantısına katılmak üzere.
Bu kez gidişimizin sebebi de;
Şanghay İşbirliği Örgütü’nün zirvesine katılan Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın daveti oldu...
***
Kırgızistan’ın yüzölçümü 200 bin kilometrekareye yakın.
Türk Cumhuriyetleri içinde 4. sırada yer alıyor.
Issık Gölü, Tanrı Dağları, kültürel/doğal güzellikleri ile İpek Yolu’nun geçtiği, göçebe ruhunun yansıdığı bozkırlarıyla…
7,5 milyon civarında bir nüfusa sahip…
Tanrı Dağlarının eteğinden Bişkek notları
En kalabalık şehri ise Başkent Bişkek…
1,5 milyondan fazla insan yaşıyor.
Her 5 kişiden biri Bişkek’te.
Bişkek, Sovyet rejiminden kalan evleriyle…
Yeni şehirleşme mimarisiyle iç içe bir şehir.
Çevresi uçsuz bucaksız tarım alanlarıyla dolu.
Tarım alanları demişken hemen vurgulayalım…
Ülkede organik tarım ağırlıkta…
Meyve ve sebzeler gönül rahatlığı ile yenilebiliyor.
Halkı komünist rejimden 25 yıl sonra, fakirlikten kurtulup, orta sınıfa doğru ilerleme eğiliminde…
Yeni yapılan gökdelen tipi binalar ateş pahasına satılıyor.
Düzenli bulvar, cadde ve sokaklarıyla…
Zirve nedeniyle şehirde:
NATO Zirvesinde uyguladığımız sistemin benzeri...
Sıkı güvenlik tedbirleri vardı, sessizlik hâkimdi.
Sokaklar adım başı polis kaynıyordu.
Çok az kafe ve market açıktı.
Dikkatimizi çekti:
Polislerin şapkası ise hâlâ Sovyetlerden kalma…
Tepesi geniş biçimde, kafalar içinde küçücük kalıyor.
Tanrı Dağlarının adını taşıyan Ala Too Meydanı…
Şehrin en büyük meydanı...
Meydanda yer alan;
Destan kahramanı Manas’ın heykeli, yanında semaya uzanan Kırgız bayrağı, şehre ayrı bir güzellik ve anlam katıyor.
Al renkli Kırgız Bayrağının özelliğinden de bahsedelim:
Güneşin ortasında çadır motifi ve etrafında 40 ok var.
Bu oklar ülkenin 40 boy tarafından kurulduğunu simgeliyor.
Kırgız kelimesi de:
Hem kırk boy/Oğuz hem de kırda gezenler anlamı taşıyor.
Halk arasında yaygın söylenti ise:
Efsaneye göre 40 kızdan türemiş Kırgızlar…
Bunu da etimolojik olarak belirtelim, istedik...
***
Tanrı Dağlarının eteğinden Bişkek notları
Ekonomisi çok ileri seviyede değil.
Petrol ve doğalgaz dışarıdan alınıyor.
Sanayi tesisleri ise emekleme aşamasında.
Türkiye ile ekonomik ilişkilerine gelince…
Ticaret hacmimiz:
İlk zamanlar 400 milyon dolar civarındaymış.
İvme katedilince 700 milyon dolara kadar yükselmiş…
Son dönemde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın talimatıyla bu rakam 2 milyar dolara kadar ulaşmış.
Daha da artması için çalışmalar sürdürülüyor...
Kırgızistan’da dijital parayla alışveriş revaçta.
Dilenciler bile… Dijital para ile sadaka topluyormuş.
Konakladığımız Sheraton Oteli’ni Aydın Mıstaçoğlu işletiyor.
DEİK eski Türkiye-Kırgızistan İş Konseyi Başkanı…
Oteli ve yan tesisleri kendileri inşa etmiş.
Aynı çatı altında Alışveriş Merkezi de bulunuyor.
Kırgızistan’da başka yatırımlar yapmayı da düşünüyor.
İşletmesinde 450 çalışanın tamamına yakını Kırgız’mış…
20 civarında Türk varmış…
Aydın Beyin dikkat çektiği bir hususu da aktaralım:
Bu ülkede daha rahat yatırım yapmak için…
Bürokrasinin azaltılması ve hızlandırılması gerekiyor.
Bürokratik işlemler çok uzun sürüyormuş.
Aydın Bey sene başında:
Türkiye-Çin İşbirliği Konseyi başkanlığını üstlenmiş.
Yatırımcılarımız için Çin’i büyük bir imkân olarak görüyor.
Bu fırsatın kaçırılmaması gerektiğini söylüyor.
***
Kırgızistan’da İslamiyet’i yaşayanların sayısı hızla yayılıyor.
Yeni yapılan her cami dolup taşıyor.
Sovyetlerin din düşmanlığı algısı çökmüş..
Bu konuda bir anekdot anlatalım sizlere:
Daha önceki ziyaretlerimde sormuştum:
“70 yıldan fazla altında ezildiğiniz komünizm ile ilgili ne düşünüyorsunuz” diye…
Şöyle cevap almıştım:
“Ruslar bize çok şey verdi. Yollarımızı, meydanlarımızı yaptı, iş verdi ama bizden de değerli iki şeyimizi aldı: Dinimizi ve Dilimizi…”
Çok şükür şimdi ülkede din de dil de yaygınlaşıyor…
Lakin hâkim dil yine Kiril alfabesiyle…
Bunun da gerekçesi bu dilin üstün bir dil olarak görülmesi…
İnşallah bu yanlıştan ilerleyen zamanda geri dönerler.
***
ŞİÖ zirvesine gelince:
Türkiye teşkilata üye değil ama ilişkilerimiz çok iyi seviyede…
30’a yakın ülkeyi kapsayan, 35 trilyon dolarlık bir ekonomiyi barındıran, 4 milyarlık bir nüfusu temsil eden ŞİÖ ülkeleriyle…
Ticaret hacmimiz 150 milyar doları yakaladı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan zirvede yaptığı konuşmada çok taraflılığı ve iş birliğini esas alan bu yaklaşımımızı uçak sohbetimizde şöyle dile getirdi:
“En batıdaki Asyalı ve en doğudaki Avrupalı ülke olarak bizimle aynı değerlere sahip her girişimin doğal parçası olmayı sürdüreceğiz. Bilhassa bölgemizde vuku bulan çeşitli çatışma ve krizlerin uluslararası hukuk temelinde diyalog ve diplomasiyle çözümüne yönelik ilkeli tutumumuzu devam ettireceğiz.”
