A.Ş.''lerde imtiyazlı paylar ve sermaye artırımı

Anonim şirketlerde payların sahiplerine sağladığı haklar ve getirdiği yükümlülükler, kural olarak eşit olmak zorundadır. Payların eşitliği olarak nitelendirilen bu kuralın istisnasını ise, sahiplerine diğer paydaşlara nazaran daha üstün haklar sağlayan imtiyazlı paylar oluşturmaktadır. Bir şirketin imtiyazlı pay oluşturabilmesi, ana sözleşmesinde konunun düzenlenmesi ile mümkündür. Paylara tanınacak imtiyaz, daha fazla kâr payı alma, daha fazla tasfiye bakiyesinden pay alma, genel kurulda fazla oy hakkına sahip olma, yönetim kuruluna seçilme, rüçhan haklarını kullanma, pay sahiplerinin paylarını satışta öncelikle satın alma hakkı gibi pek çok konuda olabilir. İmtiyaz, genellikle bir grup paya tanınır ve bu grup paylar ayrı bir harf grubu ile veya tertip numarası ile vurgulanır. Örneğin, yönetim kuruluna seçilecek üyelerden biri A grubu pay sahipleri arasından belirlenir kuralı, A grubu pay sahipleri açısından bir imtiyazdır. Paya imtiyaz tanınabilmesinin payın hamiline veya nama yazılı olması ile bir ilgisi yoktur.

Ticaret Kanunumuz, şirketin ana sözleşmesinde yapılacak ve imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edecek nitelikteki değişikliklerin, genel kurul tarafından kabulünden sonra, ayrıca imtiyazlı pay sahiplerinin kendi aralarında oluşturacağı bir özel kurulda da kabulünü öngörmüştür (md. 389). Şirketin sermayesinin artırılması yolunda genel kurulun alacağı her kararın da, imtiyazlı pay sahipleri kurulunda görüşülerek ayrıca kabul edilmesi zorunludur (md. 391).

İmtiyazlı payların tamanının bir tek kişide toplanması, bir başka anlatımla, bir kurul oluşturmanın imkansız olduğu durumda ise, bu pay sahibinin genel kurul kararından sonra yazılı muvafakatinin alınması gerekir. İmtiyazlı pay sahibinin muvafakatinin veya imtiyazlı pay sahipleri kurulu kararının genel kurul kararı ile birlikte tescil edilmesi zorunludur.

İmtiyazlı pay sahiplerinin katılması ile oluşan bu kurul, vereceği kararla, şirket ana sözleşmesinin değiştirilmesini veya sermayenin artırılmasını engelleyebilir. Zira bu kurulun kararları, genel kurulun söz konusu yöndeki kararlarının tescil edilerek infaz edilebilmesinin ön koşulunu oluşturmaktadır. Özel kurulun olumsuz yönde karar vermesi halinde, ne ana sözleşme değiştirilebilir, ne de sermaye artırılabilir.

İmtiyazlı pay sahiplerinin hepsi, genel kurul toplantısında ana sözleşme değişikliğine ve/veya sermaye artırımına olumlu oy vermiş olsalar dahi, imtiyazlı paylar özel kurulunun ayrıca toplanarak karar alması zorunludur. Zira özel kurul, imtiyazlı pay sahiplerinin durumu kendi çıkarları açısından tekrar değerlendirip, tartışarak karar verecekleri bir kuruldur.

Kanunumuz imtiyazlı pay sahipleri özel kurulu için, ayrı bir düzenleme getirmemiştir. Bu boşluk genel kurula ilişkin hükümlerin, kıyas yolu ile özel kurula da uygulanması ile giderilir. Bu nedenle, özel kurulun toplantıya çağrı usulü, toplantı ve karar nisapları, başkanlık divanının teşkili, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Komiserinin hazır bulunması ve benzeri diğer konular genel kurul ile aynılık gösterir.

Özel Kurul Kararları aleyhine de, genel kurul kararları aleyhine olduğu gibi iptal davası açılabilir. Özellikle ana sözleşme değişikliği veya sermaye artırımının şirket menfaatleri ile çelişecek şekilde özel kurul tarafından engellenmesi halinde, özel kurul kararının iyi niyet kurallarına aykırılığı mahkemede ileri sürülebilir.

Özel kurul kararının alınmamış olması, genel kurul kararının infazını engeller. Bir başka anlatımla, bu kurulun olumlu bir kararı olmadan ana sözleşme değişikliği veya sermaye artırımı Ticaret Siciline tescil ettirilemez. Eğer tescil yapılmışsa mahkemeden terkini veya Ticaret Sicil Memurundan iptali talep edilebilir.

Uygulamada ise, ana sözleşmeleri ile imtiyazlı paylar ihdas etmiş şirketlerin, ana sözleşme tadillerinde ve/veya sermaye artırımlarında, çok defa özel kurulla ilgili usul ve hükümlere riayet etmedikleri görülmektedir. İleride herhangi bir ihtilafa yol açılmaması için, özel kurul ile ilgili konularda da, genel kurul toplantılarında olduğu gibi titizlikle hareket edilmesi gerekmektedir.