A.Ş.''lerde yönetim kurulu üyelerinin seçimi
Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu''nun üyelerini seçme ve azil yetkisi, münhasıran genel kurula aitdir. Genel Kurul bu yetkisini bizzat kullanmak zorunda olup, başka bir organa devredemez.
Bu yazımızda, Yönetim Kurulu üyelerinin, genel kurul tarafından seçilmesini, uygulamada karşılaşılan bazı sorunlar açısından irdelemeye çalışacağız. Yönetim kuruluna seçilmede imtiyaz konusu ile boşalan üyeliğin yönetim kurulunca geçici atama yolu ile doldurulmasını konularını ise, köşemizin sınırları itibariyle başka yazılarımıza bırakıyoruz.
Ticaret Kanunu''muza göre, "Yönetim Kurulu pay sahibi ortaklardan teşekkül eder." Görüldüğü gibi Kanun, yönetim kurulu üyesinin bu sıfatı kazanmasını ve bu sıfatı ile işlev ifa etmesini, pay sahibi olma şartına bağlamıştır. Yönetim Kurulu üyesinin sahip olacağı payın miktar veya organının bir önemi yoktur. Yönetim kurulu üyeliğinin ifası için en az bir adet paya sahip olmak yeterli ve zorunludur. Ancak pay sahibi olma koşulu, yönetim kurulu üyesi sıfatını kazanabilme ise göreve başlayabilme açısından zorunludur. Yoksa, yönetim kurulu üyesi seçilebilme açısından pay sahibi olma koşulu sözkonusu değildir. Bir başka deyişle genel kurul, pay sahibi olmayan bir kişi de, yönetim kurulu üyesi olarak seçebilir. Ancak seçilen bu kişinin göreve başlayabilmesi için en az bir payı malik sıfatı ile edinmesi zorunludur.
Yönetim kuruluna seçilebilmek için, seçim esnasında pay sahibi olma gereğinin bulunmamasının bazı istisnaları vardır. Bunlardan birincisi, ilk yönetim kurulu üyeleri ile ilgilidir. Zira ilk yönetim kurulu üyeleri, ana sözleşme ile atanırlar. Ana sözleşme ile atanacak ilk yönetim kurulu üyelerinin pay sahipleri arasından seçilmesi zorunludur. Bu konudaki ikinci istisna ise, yalnızca paradan başka sermaye ile kurulan anonim ortaklıklarda paylar tescil tarihinden itibaren iki yıl süre ile ahara devir edilemeyeceğinden (TTK. md. 404), söz konusu süre zarfında, seçilecek üyelerin pay sahibi olmaları zorunludur. Çünkü bu süre zarfında pay sahibi olmadan seçilenlerin, herhangi bir payı devralmaları ve dolayısıyla görev yapabilmeleri mümkün değildir. Üçüncü istisna ise, pay sahipleri arasında tüzel kişi varsa, onun temsilcisinin seçimi halidir. Burada, tüzel kişiyi temsilen seçilen kişinin pay sahibi olması koşulu aranmaz.
Yönetim kurulu üyeleri, gerçek kişilerden oluşur. Bu nedenle, hissedarlar arasında bir tüzel kişinin bulunması halinde, tüzel kişinin yönetim kuruluna seçilmesi söz konusu olamaz. Ancak bu gerçek kişinin, tüzel kişinin temsilcisi olarak Yönetim kuruluna seçilmesi mümkündür. Bu durumda, tüzel kişiyi temsilen seçilen gerçek kişide, pay sahibi olma özellik ve sıfatı aranmaz. Pay sahibi tüzel kişi, sahibi bulunduğu payları, genel kurulda farklı temsilcilerle temsil ettirmek suretiyle birden fazla temsilcisini, yönetim kuruluna seçtiremez.
Tüzel kişi temsilcisi, bir defa yönetim kuruluna seçildikten sonra, tüzel kişi ile arasındaki ilişki istifa yahut çıkartma veya bir başka sebeple sona erse dahi, yönetim kurulu üyeliği devam eder. Ancak tüzel kişiyi temsilen yönetim kuruluna seçilen kişinin, tüzel kişi ile ilişkisi kesildiğinde, anonim şirketteki görevi de sona ersin isteniyorsa, şirket ana sözleşmesine bu yolda bir hüküm konulması gerekir.
Veli veya vasinin izni olsa dahi, küçükler veya kısıtlılar, Yönetim kuruluna seçilemezler. Kaldı ki, Ticaret Kanunu''nun 315/2 maddesinde, tam ehliyetli bir şahsın, sonradan herhangi bir sebeple, kısıtlı ehliyetli duruma düşmesi de, yönetim kurulu üyeliği görev ve sıfatının sona erme halleri arasında gösterilmiştir.
Ticaret Kanunumuz, Yönetim kuruluna seçilebilecek kişiler için, eğitim, uzmanlık veya ihtisas gibi herhangi bir koşul getirmemiştir. Buna karşılık, bazı ihtisas alanlarında kurulan anonim şirketlerin Yönetim kuruluna seçilebilmek, belli eğitim ve ihtisas şartına bağlanmıştır. Bu konuda, Bankalar Kanunu, Borsa Bankerliği Belgesi Verilmesi Hakkında Mülga Yönetmelik, Finansal Kiralama İşlemlerinde Bulunacak Şirketlerin Kuruluş Şube Açma ve Denetlemenmelerine Dair yönetmelik örnek olarak gösterilebilir.
Anonim ortaklığın ana sözleşmesi ile Yönetim Kurulu üyelerinde de bazı nitelik veya koşullar aranabilir. Örneğin ilaç üretimi ile uğraşan bir anonim şirketin ana sözleşmesine, yönetim kurulu üyelerinin öncelikle eczacı veya kimya mühendisi pay sahipleri arasından seçileceği yolunda bir hüküm konulması mümkündür.
