Hesap Uzmanları Kurulu

Günümüz vergi sisteminin ilk temelleri 1940''lı yılların başlarında atılmaya başlanmıştır. Zira o tarihlerde uygulanmakta olan kazanç vergisi, çağdaş gelişmelerden uzak kalmış ve artık günün ihtiyaçlarına cevap veremez hale gelmişti. Kazanç vergisinin öngördüğü beyannamelerin incelenmesi görevi, önceleri tahakkuk memurlarına verilmişti. Bu memurlar, vergi denetimini üstlenen ilk yasal görevliler olmuşlardır. Ancak bunların çoğu, mesleki bilgi ve ihtisası gerektiren böyle bir görevi yerine getirecek formasyona sahip değillerdi. Bu sebeple Cumhuriyetin ilk yıllarında vergi incelemelerinde ayrıca, serbest muhasebecilerden de yararlanılmıştır. Daha sonra 1934 yılında, Kazanç Vergisi Hesap Mütehassıslığı ve Muamele Vergisi Hesap Mütehassıslığı örgütlenmeleri yoluna gidilmiş, ayrıca 1940 yılında Hesap Mütehassıs Muavinliği ihdas edilmiştir.

1940''lı yılların başlarında sistemin artık iyice ihtiyaca cevap vermekten uzaklaşması sonucunda, Gelir Vergisi ve Kurumlar Vergisi Kanunları ile Vergi Usul Kanunu kabul edilmiştir. Ancak sistemin, büyük ölçüde karinelere ve dış belirtilere göre vergilendirmeye dayalı olmaktan çıkıp, beyana dayalı bir sisteme dönüşmesi, denetim sistem ve yapısının da bir reforma tabi tutulmasını gerekli kılmıştır. Bu yeni oluşum içerisinde, batıdaki benzerleri ölçüsünde bir denetimin yapılabilmesi için, inceleme tekniğine vakıf, tarafsız, dürüst, mesleki bilgi, ihtisas ve tecrübeye dayanan bir vergi incelemesi yapabilecek elemanlardan oluşan bir denetim teşkilatına ihtiyaç duyulmuştur. Bu ihtiyacın sonucunda da, 55 yıl öncesinin bu gününde, 29 Mayıs 1945 tarihinde 4709 sayılı özel bir Kanunla, Hesap Uzmanları Kurulu kurulmuştur.

Kurul''un doğuşunu, kurucusu ve aynı zamanda 1950 vergi reformunun mimarı Ali Alaybek, 1947 yılında yazdığı "Gelir Vergisi Davamız" adlı kitabında, "vergi demek, tetkik ve kontrol demektir" dedikten sonra, vergi incelemesi işlevinin iki cephesi bulunduğuna işaret etmekte ve bunların birincisinin inceleme elemanı yetiştirmek, ikincisinin de inceleme tekniği oluşturmak olduğunu belirterek inceleme elemanlarının niteliklerini "tetkik işinde çalışacak olan devlet memurunun diğer memleketlerdeki gibi mütebariz bir şahsiyet olması şarttır. Bu memur bitaraf ve geniş bir mesleki bilgiye sahip bir eksper olarak ve mükelleflerle olan münasebetlerinde ciddiyetle ve aynı zamanda nezaketle hareket edecektir" şeklinde belirtmektedir. "Vergi murakabesi diğer bir tabirle vergi revizyonu, sadece vergi kaçakçılığı yapanları bulup çıkarmaya yarayan, yani (dedektif) maksadı olan bir faaliyet değildir. Hadisenin böyle dar bir açıdan değerlendirilmesi, bugünün telakkilerine ve gereklerine uygun düşmez. Denetimin asıl gayesi, kaçakçılık arayıcılığından ziyade, kaçakçılığa engel olmaktır. Bu itibarla vergi denetiminin, daha ziyade, tenvir, ıslah ve terbiye edici tesirleri üzerinde durmak ve bu suretle bu işin uygulamadaki anlamını ve faydasını, bulunan matrah farklarının fazlalığında değil, bilakis vergi kaybının geneldeki azalmasında, vergilerin iyi ve doğru olarak uygulanmasında, randımanların artmasında, memlekette vergi ahlakının yükselmesinde aramak gerekir. İşte yeni hesap uzmanları teşkilatı kurulurken 25 yıllık tecrübeler de göz önünde tutulmuş ve vergi revizörleri, sadece bir matrah farkı arayıcısı olmaktan çıkarılmış ve vergi incelemesi işi yeni ve yapıcı bir zihniyetle organize edilmeye çalışılmıştır." Kurulun kuruluşundan bu yana geçen 55 yıllık sürece bakıldığında, rahmetli Alaybek''in 1947''de yazdığı bu satırlarla ifade olunan bu amaçların, fazlasıyla gerçekleştiğini görmekteyiz.

Kurulun, sayıca her zaman yetersiz kalmış elemanları ile başardıklarına bakıldığında, son derece olumlu sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Dış denetim (mükellef denetimi) ağırlıklı çalışan Kurul, yaptığı incelemelerle vergi kayıp ve kaçaklarını büyük ölçüde tespit ve önleme başarısını göstermiştir. Kurul, 55 yıllık çalışma döneminde asli görevi olan vergi denetimini büyük işletme esasına göre üst seviyede ve Türkiye çapında planlayarak gerçekleştirmiştir.

Kurul, sadece denetimle yetinmemiş, aynı zamanda yaptığı toplantılar ve yayınlarla da eğitim hizmetine ağırlık vererek, kamuoyunda vergi bilincinin yerleşmesine de çalışmıştır. Kurulun 55 yılda yetiştirdiği elemanlardan Devlet, sadece denetim hizmetinde yararlanmakla kalmamıştır. Başta Sosyal Güvenlik Kurumları''nın Genel Müdürlükleri olmak üzere, pekçok Bakanlığın Müsteşarlık gibi en üst birimleri dahi Hesap Uzmanı bugün dahi, Devletin birçok kademesinde Hesap Uzmanı kökenli bürokratlar görev yapmaktadır. Ancak devletin yetiştirdiği Hesap Uzmanlarından en çok yararlanan, özel sektör olmuştur. Bunda suçlu ise, Devletin personel rejimi ve ücret politikasıdır.

Kurul ve Üyeleri, işlevlerini ifada başarılı olunca, Devlet sürekli yeni görevler vermiştir. Bunlara örnek olarak, Türk parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun, Yabancı sermayeyi Teşvik Kanunu, Bankalar Kanunu, Sigorta Murakabe Kannunu, Ödünç Para Verme İşleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, Sendikalar Kanunu, Kara Paranın Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun uyarınca yapılacak denetim işlevi de, Hesap Uzmanlarına yüklenmiştir. Özetle Hesap Uzmanları Kurulu ağırlıklı olarak ekonomik içerikli dış kamusal denetim fonksiyonunu üstlenmiş bulunmaktadır.

Kurul üyeleri sürdürdükleri denetimle bir yandan kamu finansmanının reel kaynaklardan sağlanmasına yardımcı olurken, diğer yandan da yapılan incelemelerden elde edilen sonuçlarla uygulanan ekonomik ve mali tedbirlerin etkinliklerinin ölçümlenmesine ve bu sonuçların idarece değerlendirilmesi suretiyle de alınacak genel ekonomik kararlarla ilgili verilerin toplanmasına yardımcı olmaktadır.

Kurul bu defa 55. yıl Kutlama etkinlikleri içerisinde, "Son Ekonomi Politikaları ve Bu Polikalar İçerisinde Verginin Yeri"ni Ankara''da düzenlediği bir Panel ile tartışmaya açıyor. Ülke için çok yararlı sonuçların ortaya rahatlıkla çıkabileceği bir tartışma ortamı sağlanıyor. Türkiye idaresindeki genel yıpranmalardan nasibini en az düzeyde alma başarısını da gösteren bu güzide kurulun, Genel İdare içerisindeki yapı ve öneminin özenle korunmasına, yine Türkiye için yarar vardır. Bu güzide Kurulun 55. yaşını, bir vergi uzmanı olarak biz de kutluyoruz.