Sermaye şirketlerinin hisselerinin devrinde vergi

Pekçok okuyucumuzdan gelen soruların içerisinde, birer sermaye şirketi olan anonim ve limited şirketlerin hisselerinin devrinin vergi karşısındaki durumu, sayıca önemli bir yer tutmaktadır. Bu konuya geçmişte, zaman zaman değinmiştik. Ancak bu defa anonim ve limited şirket hisse devirlerinin vergilendirilmesini, aşağıda toplu olarak ele almak istiyoruz. Konu sadece mevcut şirketlerde hissedar olanlarla ilgili değildir. Konu, aynı zamanda şirket kurarak ileride devretmeyi düşünenler açısından da, önemlidir. Zira sorun bu defa onlar için, hangi şirketi kurmak daha avantajlı noktasından önem taşımaktadır. Bu sorunun irdelemesini, önce anonim şirketler, sonra limited şirketler için yapacağız. Anonim şirketlerde hisseler açısından dört ihtimal sözkonusu olabilir. Bunlar sırasıyla, hisse senetlerinin bastırılmış olması hali, şirketin hisse senetlerinin bastırılmamış olmakla birlikte hissedarlara hisse senetlerini temsil etmek üzere ilmuhaber verilmiş olması hali ve şirketin ne hisse senedinin ne de ilmuhaberlerinin bulunması hali. Anonim Şirketlerde hisse senetleri, hamiline veya nama yazılı olarak bastırılabilir. Hangi tür hisse senedinin bastırılabileceği ise, Şirket ana sözleşmesi ile belirlenir. Ancak, hamiline yazılı hisse senedi bastırılabilmesi, hissedarların sermaye taahhüt borçlarının bulunmaması koşuluna bağlıdır. Hamiline yazılı hisse senetlerinin devri, teslim ile gerçekleşir. Hisse senedinin, alıcıya (veya temsilcisine) teslimi ile, mülkiyeti devredilmiş olur. Nama yazılı hisse senetlerinin devri ise, senedin arkasında alıcıya devredildiğine dair ciro ve teslim ile gerçekleşir. Ancak nama yazılı hisse senetlerinin devrinin şirkete karşı geçerli olabilmesi, bu devrin bir yazı ile şirket yönetim kuruluna bildirilmesi ve yönetim kurulunun da bu devri kabul ederek pay defterine yazması gerekir.

İlmuhaber İlmuhaberler ise, anonim şirketlerin henüz hisse senetlerini bastırmadıkları aşamada, hissedarlarına hisselerini temsil etmek üzere bastırıp verdikleri bir belgedir. İlmuhaberler de, aynı hisse senedi gibi, bir menkul kıymet türdür ve hisse senetleri gibi "nama" veya "hamiline" bastırılabilirler. Devir şekli açısından da, hisse senedi ile ilmuhaber arasında bir fark yoktur. Hisse senetlerinin edinme tarihinden itibaren üç ay içerisinde elden çıkartılmasından doğan kazançlar, değer artış kazancı olarak gelir vergisine tabidir. Bu süre geçtikten sonraki elden çıkartmalardan doğan kazançlar ise, gelir vergisinin konusuna girmez. Miras, vasiyet veya bağış gibi yollarla bedelsiz olarak elde edilen hisse senetlerinin elden çıkartılma kazançları ise gelir vergisinin konusuna girmemektedir. Bu şekildeki edinimler, veraset ve intikal vergisi ile vergilendirilmekte, elden çıkartmalar ise vergi dışı tutulmaktadır. Bu süre içerisinde elde edilen kazançlar ise, indirim oranı veya Toptan Eşya Fiyat Endeksi kullanılarak enflasyondan arındırılmasından kalan tutarın 3.5 milyar lirayı aşması halinde, yıllık beyanname ile aşan kısım beyan edilerek vergilendirilir.

Çıplak hisse Maliye Bakanlığı''nca, ilmuhaberlerin de, bir menkul kıymet olması ve hisse senedinin yerine çıkartılmış olması sebebiyle, vergilendirilmesi açısından hisse senetleri ile aynı konuma sahip olduğu açıklanmıştır. Buna karşılık, şirketin hisse senedi veya ilmuhaber bastırmamış olduğu hallerde ise, senede bağlanmamış hisselerden (kısaca çıplak hisselerden) söz edilir. Çıplak hissenin devri ise, süreye bağlı olmaksızın, gelir vergisine tabidir. Bir başka deyişle, üç aylık süre koşulu, burada artık geçerli değildir. Çıplak hisselerin elden çıkartılmasında da enflasyondan arındırma yapılabilir. Ancak çıplak payların elden çıkartılmasında, indirim oranı uygulanmaz, sadece, Toptan Eşya Fiyat Endeksine göre indirim yapılabilir. Çıplak hisselerin devrinden doğan kazançların vergilendirilmesinde, enflasyondan arındırmadan sonra kalan tutarın, 3.5 milyarı aşması halinde, aşan kısım yine yıllık beyanname yolu ile vergilendirilir. 3.5 milyar liralık sınır, hisse senedi ve ilmuhaber satış kazançları ile çıplak hisse devir kazançlarının vergilendirilmesinde ayrı ayrı uygulanır.

Hisse satışı Öte yandan kişi, yıl içerisinde birden fazla hisse senedi veya ilmuhaber yahut çıplak hisse satışı yapabilir ve bunların bir kısmından kazanç sağlamasına karşılık diğer bir kısmından zarar da edebilir. Eğer satışı yapılan hisse senetleri ve ilmuhaberler ise, vergilendirmede matrah, satış kazancından sözkonusu zarar düşülerek hesaplanır. Oysa aynı imkan, çıplak hisse satışı için söz konusu değildir. Satış kazancı, zararına satışlar nazara alınmaksızın vergilendirilir. Bu nedenle ve kısaca, anonim şirketlerin hisse senetlerini veya ilmuhaberlerini bir an önce bastırarak ortaklarına vermelidir. Bu suretle, ileride satış veya devir dolayısıyla karşılaşılabilecek bir vergi, şimdiden ortadan kaldırılmış olacaktır. Limited Şirketlerin hisseleri ise, bu şirketlerin menkul kıymet niteliğinde ilmuhaber veya hisse senetleri çıkarma imkanı bulunmadığından, aynı anonim şirketlerin çıplak hisselerinin vergilendirilmesinde olduğu gibi vergilendirilir. Dolayısıyla, sadece hisse devrinin vergilendirilmesi açısından yaklaşıldığında, anonim şirket limited şirketlere nazaran, avantajlı durumdadır.