Yeni emlak vergisi beyannamesinin hazırlanmasında dikkat edilecek hususlar

Hatırlanacağı gibi geçen haftaki yazımızda, Emlak Vergisi Kanununda, 4369 sayılı Kanunla 1998 yazında yapılan değişikliklerle yol açılan adaletsizlik ve sorunlara kısmen de olsa değinmiş ve 1999 yazında yapılan 4444 sayılı Kanunla yapılan değişikliklerle bu adaletsizlikleri giderebilmek amacıyla mükelleflere yeniden beyanname verme olanağı sağlandığından söz etmiştik. Kısaca özetlersek; 4444 sayılı Kanununun düzenlemesine göre, 1 Kasım 1999 tarihinden başlayarak 31 Aralık 1999 tarihine kadar (bu tarih dahil) sürecek olan özel beyan döneminde; - 1998 yılı genel beyan dönemi nedeniyle (normal süresinde veya ek sürede) beyanname vermiş olan mükellefler ile, - 1998 yılında yeni bina inşa edilmesi veya sair şekilde gayrimenkul iktisap edilmesi gibi vergi değerini tadil eden sebepler dolayısıyla Emlak Vergisi Kanununun 33. maddesi gereğince beyanname vermiş olan mükellefler, diledikleri takdirde yeniden beyanda bulunabileceklerdir. Beyanlarını yenileyen mükelleflerin beyan edecekleri vergi değerleri, 2000 yılı ve müteakip yıllara ilişkin vregilendirmelerde dikkate alınacaktır. Bu nedenle mükelleflerin yeni beyanları dikkate alınarak 1999 yılı ve önceki yıllar için herhangi bir düzeltme yapılmayacaktır. Öte yandan, beyanlarını yenileyen mükelleflerin verecekleri bu beyannameler, beyan ettikleri gayrimenkullerin vergi değerlerinin değiştirilmesine yönelik olduğundan, tekrar bu beyannameler üzerinden 1.000.000 liralık eğitime katkı payı alınmayacaktır.

Beyan edilebilecek yeni değerin hesaplanması

Ancak Kanun, yeniden verilecek beyannamelerde gayrimenkullerin beyan edilecek yeni değerlerine bir alt sınır çizmiştir. Bu da belli bir hesaplama tekniğini gerektirmektedir. Yeniden beyanname verecek mükelleflerin yapacakları işlemler şunlardır. Bina, arsa ve arazi vergisi mükelleflerinden, beyanlarını yenilemek isteyenler bu beyanlarını, 1 Kasım 1999 - 31 aralık 1999 tarihleri arasında verecekleri emlak vergisi beyannemeleri ile yapacaklardır. Ancak, bu şekilde beyanını yenileyen mükelleflerin verecekleri beyannemelerde, beyannamenin ön yüzünde bulunan ödenecek vergi tutarına ilişkin kısımda bir hesaplama yapmayacaklar ve bir değer yazmayacaklardır. Verilecek emlak vergisi beyannmelerinde, sahip olunan bina, arsa ve arazilerin rayiç bedeli, diğer bir ifade ile normal alım satım bedeli beyan edilecektir. Ancak, beyan edilecek rayiç değerler, bina, arsa veya arazinin 1998 yılı genel beyan dönemine ilişkin olarak asgari ölçüde tespit edilen değerinin, 1998 yılı için belirlenmiş bulunan yeniden değerleme oranında (% 77.8) artırılması suretiyle bulunacak değerden düşük olamayacaktır. Yeniden verilecek beyannamelerde beyan edilecek değerin belirtilen şekilde hesaplanacak değerden düşük bulunması halinde, mükellefin beyanı idarece asgari ölçüler dikkate alınarak hesaplanan 1998 yılı değerinin % 77.8 oranında artırılması suretiyle hesaplanan tutara yükseltilecektir. Bu hesaplama tarzını daha anlaşılabilir kılmak amacıyla köşemize iki ayrı örnek ekledik.

Muafiyet ve istisna tutarının dikkate alınması

Beyanını yenileyen mükelleflerin 2000 yılı emlak vergisi matrahları, beyan ettikleri değerler esas alınarak belirleneceğinden, mükelleflerin 2000 ve müteakip yıllarda yararlanmaları gereken muafiyet veya istisnanın bulunması halinde bu tutar, muafiyet ve istisna tutarı hesaplanarak beyan edilen yeni rayiç değerden yine indirilebilecektir.

1998 yılında ortaya çıkan ve vergi değerini tadil eden nedenlerle emlak vergisi beyannamesi veren mükelleflerin beyanlarını yenilemeleri.

1998 yılında ortaya çıkan ve Emlak Vergisi Kanununun 33''üncü maddesinde yer alan vergi değerini tadil eden sebepler dolayısıyla emlak vergisi beyannamesi vermiş bulunan mükellefler de istemeleri halinde, 1999 yılı için 1 kasım 1999-31 aralık 1999 tarihleri arasında yeniden beyanname verebileceklerdir. Aynı durum, arsa üzerine inşaat yapmak suretiyle iktisap olunan binalar için de geçerli bulunmaktadır. Bu mükelleflerin beyanlarını yenilemeleri halinde, yapacakları hesaplama, yukarıda yaptığımız açıklamalardaki gibi olacaktır. Ancak bu mükelleflerin beyan edeceği yeni değer, 1998 yılında vergi değerini tadil eden sebepler dolayısıyla verdikleri emlak vergisi beyannamesine esas olan değerden aşağı olamayacaktır. Örneğin, 1998 yılında 9 milyar liraya satın aldığı daire için bu değer üzerinden beyanname veren bir mükellefin, kasım veya Aralık 1999''da vereceği beyannamede göstereceği değer, asgari değerin %77,8 fazlası daha düşük çıksa dahi- 9 milyar liradan aşağı olamayacaktır.

Depremde yıkılan, yanan veya tamamen kullanılamaz hale gelen binalar

17 Ağustos 1999 tarihinde Marmara bölgesi ve civarında meydana gelen deprem nedeniyle yıkılan, yanan veya tamamen kullanılamaz hale gelen binalardan dolayı mükellefiyet, bu olayın meydana geldiği tarihi takip eden taksitten itibaren sona erecektir. Dolayısıyla, söz konusu binalardan dolayı daha önce bina vergisi mükellefiyeti bulunanlar, bu verginin 1999 yılı ikinci taksitini Kasım ayında ödemeyeceklerdir. Binaların yıkılması, yanması veya tamamen kullanılamaz hale gelmesi nedeniyle bu binaların bina vergisi mükellefiyeti sona erecektir. Ancak, bu binalar arsa vasfını kazanacaklardır. Bu durum, 33''üncü maddeye göre vergi değerini tadil eden sebeplerden olup mükellefler, arsaların bulunduğu belediyeye 1999 yılı sonuna kadar arsa beyannamesi vereceklerdir. Ancak, Emlak Vergisi Kanununun 19 uncu maddesine göre deprem sonucu yıkılan, yanan veya tamamen kullanılamaz hale gelen binaların arsalarına ait vergilerin, bu olayların meydana geldiği 1999 yılını takip eden bütçe yılından itibaren iki yıl süreyle (2000 ve 2001 yıllarında) ödenmesi söz konusu olmayacaktır.

ÖRNEK 1 Mükellef (A) 1998 yılı genel beyan döneminde asgari beyan değeri 4.830.439.500 lira olan konutunun emlak vergisi değerini 25 milyar lira beyan etmiştir. 1999 yılı matrahı ise beyan edilen değer dikkate alınarak (25 milyar + 25 milyar x %77.8=) 44.500.000.000 lira olarak hesaplanmış ve 1999 yılı vergisi de hesaplanan bu tutar üzerinden tahakkuk etmiştir. Beyanını yenilemek isteyen bu mükellefin vereceği beyannamede 1999 yılı için beyan edeceği konutun asgari değeri aşağıdaki gibi hesaplanacaktır. - Konutun 1998 yılı genel beyan döneminde asgari ölçülere göre hesaplanan değeri. 4.830.439.500 TL. - 1999 yılı için beyanı gereken asgari değer: 8.588.521.000 TL.

(4.830.439.500 TL. + 4.830.439.500 TL. x % 77.8=)

Bu mükellefin, sahibi bulunduğu konut için beyan edeceği değer 8.588.521.000. liradan az olamayacaktır.

ÖRNEK 2 Mükellef (B)''nin sahip olduğu ve yeniden beyan ettiği arsanın 1998 yılı genel beyan dönemine ilişkin asgari ölçülere göre bulunan değeri 2 milyar liradır. Bu mükellefin vereceği beyannamede 1999 yılı için beyan edeceği arsanın asgari değeri aşağıdaki gibi hesaplanacaktır. - 1998 yılı için asgari ölçülere göre hesaplanan arsa değeri: 2.000.000.000. TL. - 1999 yılı için beyanı gereken asgari değeri. 3.556.000.000. TL (2 milyar + 2 milyar x % 77.8=) Bu arsa için beyan edilecek değerde aynı şekilde 3.556.000.000 liradan az olamayacaktır.