Kaydet
|
Türkiye “emeklilikte kademe”yi tartışıyor -1-
Sosyal güvenlik sistemimizde adalet terazisi, milyonlarca vatandaşın yüreğinde sızlayan derin bir yarayla yeniden sorgulanıyor. 8 Eylül 1999 tarihinde yürürlüğe giren yasa, milyonlarca çalışan için devasa bir eşik oluşturdu.
Hükûmet bu meseleyi düzeltmek için 2023 yılının Mart ayında EYT düzenlemesini yürürlüğe koydu. Ancak bu düzenleme yapılırken konu tüm yönleriyle ve kapsamlı bir planlama yapılmadan hayata geçirildi. Ve arkasında ise çığ gibi büyüyen bir adaletsizlik bıraktı.
Kamuoyunda "emeklilikte kademe" olarak bilinen bu talep, feryad-ı figan eden milyonların sesidir. Meselenin özü gayet nettir.
8 Eylül 1999 sonrasında sigortalı olanlar soruyor:
"Sırf birkaç gün, birkaç ay veya bir yıl geç sigortalı olduk diye neden ömrümüzden 17 ila 20 yıl alınıyor?"
Bu soruya mantıklı bir cevap vermek imkânsızdır. Burada devasa bir adaletsizlik olduğu izahtan varestedir.
Gönül pencerelerimizi aralayan posta kutularımız, milyonların ortak çığlığıyla dolup taşıyor. Emeklilerden sonra çalışanların ve aziz vatandaşlarımızın dilinden düşmeyen en büyük talep, vicdanları yaralayan "emeklilikte kademe" meselesidir.
Yurdun dört bir yanından yükselen bu haklı feryatlar, bizleri sessiz kalmamaya mecbur kıldı. Sosyal güvenlik çatısı altında uzun yıllar kıdemli başmüfettişlik yapmış, komisyonların tozunu yutmuş değerli mesai (emekli) arkadaşlarımızla güç birliği yaptık. Ortaya koyduğumuz bu ilmi ve hakiki çalışmayı, titiz bir raporla ete kemiğe büründürdük.
Eyüp sabrıyla bekleyenlerin sesi olmak adına hazırladığımız bu kapsamlı raporu; hiçbir tereddüde yer bırakmayacak, herkesin zihninde berraklaşacak bir üslupla bölüm bölüm bu köşeden sizlerle paylaşıyoruz. Merak edilen tüm suallere cevaben, adaletin sesini hep birlikte yansıtacağız.
SİSTEMİN GETİRDİĞİ UÇURUMU GÖZLER ÖNÜNE SERELİM
8 Eylül 1999 ve öncesinde bir gün bile sigortası olan bir çalışan, yaş şartı aranmadan derhal emekli oldu. Ancak aynı kuşakta yer alan ve sırf 1 gün sonra, yani 9 Eylül 1999’da işe giren bir vatandaşımız büyük bir şok yaşadı.
Erkeklerde 17 yıl, kadınlarda ise 20 yıla varan bir gecikme ortaya çıktı.
"Bir gün geç kaldın, 20 yıl daha çalışacaksın" demek, hangi hakkaniyet ölçüsüne sığar? O dönemde SSK Başmüfettişi olarak sahada görev yapıyordum.
Kayıt dışı istihdamla mücadele denetimlerimizde gördük ki, çalışanların yarısından fazlası kaçak çalıştırılıyordu. İnsanlar patronlarının kaçak çalıştırması, staj ve çıraklık mağduriyeti, askerlik veya üniversite eğitimi nedeniyle sigorta girişlerini birkaç gün geç kaldı.
Sonuç mu? 8 Eylül 1999-30 Nisan 2008 döneminde sigortalı olanlar hiçbir kademe olmadan aynı kefeye konarak Kadınlar 58, erkekler ise 60 yaşını beklemeye mahkûm!
ADALETSİZ ÇELİŞKİLER
Aynı yaştaki iki vatandaşı yan yana getirelim.
EYT kapsamındaki kişi, yaş şartı olmadan 5.000-5975 gün primle emekli olabiliyor.
Sırf 1 gün sonra sigortası yapılan kişi ise 7.000, 8.000 hatta 9.000 gün prim ödemiş.
Buna rağmen 60 yaşını beklemek zorunda.
Çok prim ödeyen cezalandırılıyor, az prim ödeyen ödüllendiriliyor.
Bu durum, dayanışma ilkesine dayanan sosyal güvenlik sisteminin ruhuna mugayirdir.
Cinsiyete göre 17 ila 24 yıla varan bu devasa uçurumun acilen tanzim edilmesi elzemdir.
Adil bir kademelendirme sistemi kaçınılmaz bir ihtiyaçtır.
KİMLER KADEME KAPSAMINDA OLABİLİR?
Kademe bekleyen kitle tek bir gruptan oluşmuyor.
09.09.1999 ile 30.04.2008 tarihleri arasında sisteme giren tüm emekçileri kapsıyor.
Bu devasa kitle 6 ana grupta toplanmaktadır:
- SSK’lılar: İş Kanunu’na tabi çalışan işçiler.
- Bağ-Kur’lular: Esnaf, sanatkâr ve şirket ortakları.
- Emekli Sandığı: Memurlar ve kamu görevlileri.
- Tarım SSK: Tarım işçileri.
- Tarım Bağ-Kur: Çiftçiler ve köylüler.
- Özel Sandıklar: Banka ve TOBB sandığı mensupları.
Devamı sonraki yazılarımızda yer alacak.
Sosyal güvenlikle kalın…
