Ürkütülen %76’yı aşkın emekli ordusu 'hayalet' gibi çalışıyor!

Medeniyetin köşe taşlarından biri olan sosyal güvenlik, alın terinin ve uzun yıllar süren emeğin karşılığıdır. Kişiye yaklaşan devasa emekli ordusu, bugün Türkiye gündeminin odağındadır.

Sistemin özü primli esasa dayanırken; yılından itibaren sosyal güvenlik literatürüne sokulan "kök maaş" uydurması, sosyal sigorta mekanizmasını kökünden sarsmıştır.

"Emek, en yüce değerdir; lakin karşılığı verilmediğinde huzur da sükût eder." Çok çalışmanın, uzun yıllar emek vermenin ve yüksek ücret üzerinden prim ödemenin hiçbir kıymet-i harbiyesi kalmamış; az çalışıp az prim ödeyenlerin ödüllendirildiği bu garip yapı, milyonları hayal kırıklığına uğratmıştır. Dahası, yılında denenen ve çalışan-çalışmayan emekli ayrımını körükleyen hatalı yaklaşımlar, gelen büyük tepkiler üzerine ertelense de; önümüzdeki yılbaşında yapılacak ilave iyileştirmelerde yeniden gündeme gelmesi kaygıları katbekat artırmaktadır.

Çeyrek asrı aşkın SGK’nın Başmüfettişlik denetim tecrübem, sosyal güvenlik ve çalışma hayatına ilişkin 50’den fazla kitap ve diğer akademik çalışmalarımla sabittir ki; hatalı adımlar çalışanı ve emekliyi sistem dışına itmektedir.

Kayıt dışılıkla mücadelede son otuz yılda yakalanan büyük başarıyı, sistemin mecrası dışında zorlamalarla emeklilerin sırtına yüklemek asla kabul edilemez. Bu çarpık düzeni tüm veçheleriyle masaya yatırarak gerçeğin ışığını arıyoruz.

2025 Ağustos ve 2026 Ağustos Karşılaştırması

Net İstihdam Artışı: Türkiye genelinde Sosyal Güvenlik Destek Primine (SGDP) tabi olarak çalışmaya devam eden emekli sayısı, bir yıllık süre zarfında 35.097 kişi artarak 2.199.236 kişiye ulaşmıştır. Bu da %1,62'lik kararlı bir büyüme oranına işaret etmektedir.

Cinsiyet Bazında Dağılım:

• Erkek çalışanlar: 26.197 kişilik net artışla 1.916.592 kişiye yükselmiştir (Yıllık artış: %1,38).
• Kadın çalışanlar: 8.900 kişilik net artışla 282.644 kişiye yükselmiştir Yıllık artış: %3,25.

Kadın İstihdamındaki Hız: Kadın emeklilerin çalışma hayatında kalma veya yeniden iş gücüne katılma oranı (%3,25), erkeklerin artış hızından (%1,38) oransal olarak iki kat daha fazladır.

EMEKLİ İSTİHDAM DURUMU:

• Toplam Emekli Sayısı: 12.335.597 kişi
• Kayıtlı Çalışan Emekli (SGDP'li): 2.199.236 kişi (%17,83)
• Çalışmayan veya Kayıt Dışı Çalışan Emekli: 10.136.361 kişi (%82,17) kişi görünüyor.

Bunlar içinden kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanlar ile şirket ortakları ya da iş sahiplerinin tamamının faaliyetini sürdürdüğünü varsaysak bile sadece çalışan statüsünde olanları ele alsak toplam sayı: 9.424.789 kişiye düşmektedir.

• Toplam “Çalışan” Statüsündeki Emekli Sayısı: 9.424.789 kişi
• Resmî Kayıtlı Çalışan Emekli (SGDP'li): 2.199.236 kişi
• Resmî Kayıtlı Çalışan Emekli Oranı: %23,34
• Çalışmayan veya Kayıt Dışı Çalışan Emekli Sayısı: 7.225.553 kişi
• Çalışmayan veya Kayıt Dışı Çalışan Emekli Oranı: %76,66

KAÇAK ÇALIŞAN EMEKLİ SAYISI

Türkiye'de güncel verilere bakıldığında, genel iş gücü piyasasında kayıt dışı istihdam oranı %24,4 civarındadır. Ancak emekliler hâlihazırda bir düzenli gelire ve sağlık güvencesine sahip oldukları için, işverenler için de kendileri için de kayıt dışı çalışmaya (veya çalıştırılmaya) çok daha yatkındırlar.

Elde kalan 7.225.553 kişilik yasal kaydı olmayan (4/a SGDP'li olmayan ve 4/b'li olarak da kendi adına çalışmayan) emekli havuzuna yönelik, kayıt dışılık eğilimlerine göre 3 farklı projeksiyon hesabımız şu şekildedir:

Kayıt Dışı Çalışan Emekli Sayısı Projeksiyon Tablosu

• İyimser Senaryo (%24,4):

Emekli nüfusunun kaçak çalışma eğilimini, ülkemizin genel iş gücü ortalaması bazında ele aldığımızda dahi yaklaşık 1,76 milyon gizli çalışan emekli olduğu görülür.

• Dengeli / Gerçekçi Senaryo (%35,0)

Müfettişlik mesleki tecrübelerimle kaçak sigortalılığın (özelikle tarım, inşaat ve diğer geçici işlerde) yapısal olarak kronikleştiği işlerde kaçak sigortalılığın çok fazla olduğunu söyleyebilirim. Bu gruptaki kayıt dışılık eğilimini %35 kabul ettiğimizde, yaklaşık 2,53 milyon emekli kayıt dışı çalışmaktadır.

• Yüksek Riskli Senaryo (%50,0+):

Özellikle hayat maliyetinin çok arttığı ekonomik kriz dönemlerde emeklilerin “nasıl olsa emekli olmuşum SGK’ya vereceğin primi bana ver” talepleri ile işverenlerin prim ve diğer maliyetlerden kaçınması isteği birleştiğinde oran %50'lileri rahat aşabilir. Bu en kötü senaryoda ise 3,6 milyondan fazla emekli güvencesiz ve tamamen kayıt dışı şekilde piyasada aktif olarak yer almaktadır.

HASILIKELAM: "Görünen köy kılavuz istemez; fakat gizlenen hakikat, adalet terazisini zedeler." Hangi senaryoyu referans alırsak alalım, SGK verilerindeki 2.199.236 kayıtlı çalışan emekli verisi buz dağının sadece görünen kısmıdır. Kaçak sigortalı çalışanlarla birlikte aslında Ülkemizde 'de yaklaşık 4 ila 5,5 milyon arasında emekli geçim derdiyle ekonomik üretimde yer almaya devam etmektedir.

Emekliler arasında sosyal sigorta tekniği mecrasında adaletin sağlanmadığı yerde huzur, emeklinin hakkı katlandığı külfete göre verilmediği yerde ise serzenişler bitmez.

İsa Karakaş'ın önceki yazıları...