Yüzyıla damgasını vuran kültür ve sanat etkinliklerini ele alırken, edebiyat hayatımızı şekillendiren ve geçmişten geleceğe önemli eserler bırakan meşhur kalemlere dikkat çekmeden edemedim. Dünya ve Türk edebiyatından örneklerle ele aldığım bu değerlendirmede kısa biyografi ve birkaç eser isminden öteye gidemedim ancak, bugünlerde, artık klasikleşmiş olan isimlerin eserlerini okumak isteyenler için bir kılavuz olabilecek mini-biyografi çalışmasının faydalı olacağını düşündüm. İşte size bir demet...
Peyami Safa (1889-1961): Türk edebiyatının usta kalemlerinden. 140''a yakın kitapta imzası olan yazar, ilk eseri Sözde Kızlar ile dikkat çekti. 1921''de kaleme aldığı 9. Hariciye Koğuşu (1930''da yayımlandı) ile büyük ilgi gördü.
Thomas Stears Eliot (1888-1965): 1948 yılında Nobel Edebiyat Ödülü''nü alan T.S. Eliot, Waste Land''in şairi. Old Possum''s Book of Practical Cats şiirinin bir müzikal olarak sahnelenmesiyle tanındı.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu (1889-1974): Kiralık Konak, Yaban, Ankara gibi romanların yazarı. Cumhuriyet döneminin usta kalemlerinden olan Karaosmanoğlu, Türkiye''nin Batı''ya dönen yüzünü önemli tesbitlerle kaleme aldı.
Franz Kafka (1883-1924): Aslında bir sigorta şirketinde çalışıyordu. 1915''te yazdığı Metamorfoz''la adını duyuran Çek yazar, 1925''te Dava, bir yıl sonra da Şato romanıyla edebiyat çevrelerinin dikkatini çekti.
USTA KALEMLER
Halide Edip Adıvar (1884-1964): Cumhuriyet döneminin cesur kadın kalemi olarak biliniyor. Halide Edip, sadece edebî kimliğiyle değil, sosyal hayattaki tavrı ve katkılarıyla da ilgi çekti. Ateşten Gömlek, Sinekli Bakkal önemli eserlerinden...
James Joyce (1882-1941): Dublinliler''i yazdığında yıl 1914 idi. Henüz 40 yaşında onu şöhretle tanıştıran ve bugün de çok okunan Ulysses yayımlandı.
Reşat Nuri Güntekin (1889-1956): Cumhuriyet döneminin önemli yazarlarından. Yaprak Dökümü, 100 kere sahnelendi ve 32 yaşında kaleme aldığı Çalıkuşu romanı, bugün bile en çok okunan eserleri arasında...
Sergei Eisenstein (1898-1948): Bir sinema ustası. Hem yönetmen, hem de sinema tekniğine yaptığı teorik katkılarla tanınan Eisenstein, 1905''te başladığı ve Rus Devrimi''ni anlattığı Potemkin Zırhlısı''nı 1925 yılında tamamlayabildi. Ekim, Korkunç İvan gibi filmleri çeken bu çok yönlü sanat adamının sinema ile ilgili kitapları da bulunuyor.
Yahya Kemal Beyatlı (1884-1958): Servet-i Fünun''a alternatif şiiriyle farklı bir üslûp oluşturdu. Resmî görevleri ile de adından söz ettiren şair, İstanbul''u en iyi anlatan kalem olarak her dönem en çok okunan yazar/şairler arasında. Kendi Gök Kubbemiz, Eğil Dağlar, Aziz İstanbul önemli kitaplarından...
Bertold Brecht (1898-1956): Epik tiyatronun kurucusu olan Alman yazar, drama tarihinin tartışılmaz ustası. Siyasî kişiliğiyle de adından söz ettiren yazar, 1933''te Naziler''den kaçmıştı. Brecht''in Üç Kuruşluk Opera, Arslan Asker Şvayk, Cesaret Ana ve Oğulları isimli eserleri bulunuyor.
Necip Fazıl Kısakürek (1905-1983): Kaldırımlar''ın şairi siyasi tavrıyla da en çok konuşulan isim... Büyük Doğu fikrinin mimarı olan ve "üstad" unvanıyla taltif edilen Kısakürek hikâye, roman, senaryo, monografi, inceleme, tasavvuf ve tercüme eserler de verdi. Çile, Çöle İnen Nur, Örümcek Ağı, Reis Bey, Bir Adam Yaratmak, İdeolocya Örgüsü en çok okunan eserleri...
EDEBİYAT HARMANI
Knut Hamsun (1859-1952): Norveçli yazar Hamsun, Açlık romanıyla tanındı. Ferdin iç dünyasını anlatan yazar Pan, Göçebe önemli kitapları.
Mehmet Akif Ersoy (1873-1936): İstiklal Marşı''mızın şairi. İslamî bilimler ve müsbet bilimleri birarada alarak değişik bir şiir dili oluşturdu. Türk nazmına getirdiği canlılıkla tanınan şairin Safahat''ı bugün bile elden düşmüyor.
Albert Camus (1913-1960): Egzistansiyalizm (varoluşçuluk) akımının önemli temsilcisi. Cezayir doğumlu olan Fransız yazarın Yabancı, Veba, Denemeler isimli kitapları bulunuyor.
Cemil Meriç (1917-1987): Türk fikir hayatının önde gelen isimlerinden. İlk gençlik yıllarında şiir yazdı. Medeniyet, tarih, sosyoloji, edebiyat, felsefe üzerine yazılar kaleme aldı. Bu Ülke, Kırk Ambar, Işık Doğudan Gelir, Umrandan Uygarlığa, Jurnal okunması gereken eserleri arasında.
Ernest Hemingway (1899-1961): ABD''li romancı. Türkiye''de muhabir olarak da çalışan yazar, eleştirel üslûbuyla şimşekleri üzerine çekti. 1953''te Pulitzer, 1954''te Nobel Edebiyat Ödülü''nü kazandı. Çanlar Kimin İçin Çalıyor?, İhtiyar Balıkçı, Silâhlara Veda önemli eserlerinden...
PSİKOLOJİK TAHLİL
Nurettin Topçu (1909-1975): "Anadolucu" hareketin fikriyatçısı olan Topçu, İslamî değerler ve Türkçülüğü telif eden yazı ve çalışmalarıyla isim yaptı. Fikir ve Sanatta Hareket Dergisi''ni yayımladı. İsyan Ahlâkı, Taşralı gibi eserleri yayımlandı ama yazıları daha çok Hareket Dergisi''nde çıktı.
Stefan Zweig (1881-1942): Zengin bir aileden gelen Zweig, psikolojik tahlil ustalarından. Çeviriler de yaptı. Dünün Dünyasında isimli kitapta kendi hayatını anlatan yazarın Meçhûl Kadının Mektupları, Üç Büyük Adam, Korku, Kendileriyle Savaşanlar isimli kitapları bulunuyor.
Nihad Sami Banarlı (1907-1974): Liseler için yazdığı edebiyat kitapları ve Resimli Türk Edebiyatı Tarihi isimli eseriyle tanınan Banarlı''nın okunması gereken eserleri arasında İstanbul''a Dair, İman ve Yaşama Üslûbu, Kültür Köprüsü, Devlet ve Devlet Terbiyesi, Türkçe''nin Sırları, Bir Mâbed Yıkıldı bulunuyor.
M.A. Şolohov (1905-1984): Savaş yazarı olarak tanınan Şolohov, Rusya Komünist Partisi''nin en ateşli üyesi idi. 1965''te Nobel Edebiyat Ödülü verildi. Uyandırılmış Toprak, Ve Durgun Akardı Don, Vatan İçin Dövüştüler, Aile Babası önemli eserleri arasında...
ELEŞTİRİ-YORUM
Kemal Tahir (1910-1971): Marksist fikri millî bir görüşle savunmasına rağmen çevresindeki insanlar tarafından acımasızca eleştirildi. Kurtuluş Savaşı''nı alışılagelmişin dışında ele alan Tahir, dostları tarafından bile dışlandı. Türk edebiyatına Devlet Ana, Yorgun Savaşçı, Esir Şehrin İnsanları, Kurt Kanunu, Karılar Koğuşu gibi eserleri kazandırdı.
J.Luis Borges (1899-1986): Arjantin''in gururu olan Borges, bütün dünyanın sevdiği bir şair. Ferdi duyguları fantastik ve mizaha yakın bir üslûpla kaleme aldı. Ölüm ve Pusula, Kum Kitabı, Borges ve Ben, Alçaklığın Evrensel Tarihi, Gölgeye Övgü okunması gereken eserleri...
Tarık Buğra (1918-1994): Hikâye ve romanlarıyla Türk edebiyatının önemli temsilcilerindendir. İlk eserlerinde Türk entellektüelinin bunalımlarını kaleme alan Buğra, vatan, millet, din unsurlarını millî bir çizgide işledi. Aynı zamanda gazeteci olan Tarık Buğra''nın kütüphanelerde bulunması gereken birkaç eserini şöyle sıralayabilirim: Yarın Diye Bir Şey Yoktur, İki Uyku Arasında, İbiş''in Rüyası, Küçük Ağa, Siyah Kehribar, Firavun İmanı, Gençliğim Eyvah, Dönemeçte...
HAFIZA Ali Şir Nevaî (3 Ocak 1501) Şeyh Galib (3 Ocak 1799) Süleyman Nazif (4 Ocak 1927) Arif Nihat Asya (5 Ocak 1975) İsmet Parmaksızoğlu
(7 Ocak 1984) İlhan Tarus (8 Ocak 1967) Osman Cemal Kaygılı
(9 Ocak 1945) Ahmed Hamdi Akseki
(9 Ocak 1951) Halide Edip Adıvar
(9 Ocak 1964) Cemal Süreya
(9 Ocak 1990)
GÖZE TAKILANLAR Yukarıda kısaca biyografilerini sunduğum yazarlara ek olarak, kayda almamız gerekenleri de şöyle sıralayabilirim: Ziya Gökalp, Namık Kemal, Nazım Hikmet, Rıfat Ilgaz, Ahmet Haşim, Behçet Necatigil, Cahit Sıtkı Tarancı, Ahmet Hamdi Tanpınar, Nihal Atsız, Muharrem Ergin, Sadri Ertem, Orhan Şaik Gökyay, Sait Faik Abasıyanık, Abdullah Cevdet, Ahmed Rasim, Yusuf Akçura, Arif Nihat Asya, Falih Rıfkı Atay, Münevver Ayaşlı, Samiha Ayverdi, Tahsin Banguoğlu, Fakir Baykurt, İbnülemin Mahmud Kemal İnal, Salâh Birsel, Cenap Şahabettin, Mehmet Çınarlı, Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu, Erol Güngör, Haldun Taner, Turgut Uyar, Reşat Ekrem Koçu, Cahit Külebi, Orhan Veli Kanık, Ziya Osman Saba, Tevfik Fikret, Abdülhak Hamid Tarhan, Ali Nihat Tarlan, Kemalettin Tuğcu v.b.
YORDAM Bir ülkede akıl ve sanattan çok, servete değer verilirse, bilinmelidir ki, orada keseler şişmiş, kafalar boşalmıştır.
Frederik
