İsrail, Türkiye'ye saldırırsa ne olur?

İsrail, resmî olarak NATO üyesi değil. Ancak ABD tarafından tanımlanmış "NATO Üyesi Olmayan Ana Müttefik" statüsüne sahip. İsrail, Türkiye'ye saldırırsa ne olur? Diğer üye ülkeler yanımızda yer alıp savaşa katılır mı?

5. MADDE DEVREYE GİRER

NATO Antlaşması’nın 5. Maddesi, bir üye ülkeye yapılan silahlı saldırıyı bütün üyelere yapılmış sayar. İsrail’in Türkiye topraklarına doğrudan saldırması hâlinde Türkiye derhal Kuzey Atlantik Konseyi’ni toplayarak 5. Maddeyi işletebilir. Bu durumda teorik olarak ABD dahil bütün üyeler, Türkiye’yi savunmak, caydırıcılığı sağlamak için gerekli askerî ve lojistik adımları atmakla yükümlü olur.

ABD KİMİ DESTEKLEYECEK?

Böyle bir senaryoda en kritik unsur Amerika'nın takınacağı tavır. Washington; hem Türkiye ile NATO müttefikliği yürütüyor hem de İsrail’in en büyük askerî ve stratejik destekçisi konumunda bulunuyor. İsrail’in bir NATO üyesine saldırması, ABD iç siyasetinde ve dış politikasında benzeri görülmemiş bir krize sebep olabilir. Washington'un 5. Madde yükümlülüklerini göz ardı etmesi NATO’nun meşruiyetini tamamen sarsar ve diğer üyelerin (örneğin Doğu Avrupa ülkelerinin) güvenlik garantilerine olan inancını yıkar. Bu durumda Rusya için de yeni bir fırsat doğar.

YA KRİZ ÇÖZÜLÜR YA DA DÜNYA

Özetle; İsrail’in bir NATO üyesine saldırması, askerî dengelerin ötesinde NATO’nun kurumsal varlığını ve ABD’nin küresel ittifak mimarisini doğrudan tehdit eden bir jeopolitik kırılmaya yol açar. Dünya geri dönüşü olmayan bir yola girer. Beyaz Saray, Ankara ve Tel Aviv arasındaki krizi büyümeden sonlandırmaya muhtaç.

İSRAİL, TÜRKİYE'Yİ BAŞKA TOPRAKLARDA VURURSA NE OLUR?

Peki, İsrail doğrudan Türk toprakları yerine, üçüncü bir ülkenin topraklarında Türk askerî unsurlarına, diplomatik misyonlarına veya istihbarat personeline saldırması senaryosunda neler yaşanır? Uluslararası hukuka göre bir devletin başka bir ülkedeki askerî birliğine veya diplomatik varlığına yapılan silahlı saldırı, devletin kendisine yapılmış sayılır. Türkiye, saldırıya uğrayan unsurlarını korumak için orantılı askerî karşılık verme (meşru müdafaa) hakkını elde eder. Saldırının gerçekleştiği üçüncü ülke de kendi toprak egemenliğinin ihlal edildiğini belirterek uluslararası platformlarda ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde (BMGK) İsrail'e karşı adımlar atabilir.

5. MADDE MUAMMASI

Türkiye'nin Kuzey Afrika, Orta Doğu veya başka bir bölgedeki üssüne ya da birliğine yapılan saldırı otomatik olarak NATO'nun 5. Maddesini tetiklemez. Ancak Türkiye, NATO'nun 4. Maddesini işleterek müttefiklerini acil istişareye çağırabilir. Bu durumda, ABD ve diğer müttefikler tırmanmayı engellemek için yoğun bir diplomatik ve siyasi baskı mekanizması kurar. İsrail basınında çıkan haberlerde de Tel Aviv'in 5. Maddeyi detaylı şekilde incelediği görülüyor.

NATO'NUN 4. MADDESİ NEDİR?

Bu madde, üye ülkelerden birinin toprak bütünlüğü, bağımsızlığı ya da güvenliği tehdit altında olduğu zaman müttefikleri acil istişareye çağırmasını sağlayan danışma mekanizmasıdır. 5. Maddeden farklı olarak, kolektif bir askerî eylem zorunluluğu getirmez; ancak ittifakın ortak bir tepki vermesini ve durumu diplomatik/askerî boyutta değerlendirmesine imkân tanır.

4. MADDE NASIL İŞLER?

Bireysel risk altındaki herhangi bir üye ülke, resmî talepte bulunarak NATO Kuzey Atlantik Konseyi’ni (NAC) toplantıya çağırabilir. Tehdidin niteliği değerlendirilir, bilgi paylaşımı yapılır ve müttefiklerin ortak atabileceği adımlar (siyasi kınama, askerî caydırıcılık tedbirleri, hava savunma desteği vb.) kararlaştırılır. Genelde kriz yönetimi planlamalarının başlatılmasına, bölgesel devriye faaliyetlerinin artırılmasına veya askerî tahkimata zemin hazırlar.

EN ÇOK ÇAĞRI ANKARA'DAN

Türkiye, NATO tarihinde 4. Maddeyi en çok işleten ülkelerden biridir:

1 - 2003 yılında ABD-Irak Savaşı'nda Türkiye sınırına Patriot hava savunma sistemleri ve AWACS uçakları konuşlandırıldı.

2 - 2012'de başlayan Suriye iç savaşında Türk topçu birliğine ateş açıldı, RF-4E uçağı düşürüldü. NATO, rejimi kınadı ve yine Türkiye sınırına Patriot bataryaları sevk etti.

3 - 2015'teki Şanlıurfa Suruç patlaması ve terör saldırıları sebebiyle Ankara, tekrar NATO'yu harekete geçirdi. İttifak da Türkiye'ye desteğini açıkça ilan etti ve istihbarat paylaşımını artırdı.

4 - 2020'de Suriye'nin İdlib ilinde, rejim ve Rusya, Türk askerine hava saldırısı düzenledi. 34 askerimiz şehit oldu, 36'sı yaralandı. Acilen toplanan Konsey, Türkiye'nin hava savunmasının desteklenmesi kararlaştırıldı.