“Genetik Makas” Türk kızının elinde! Kısırlık tedavisinde çığır açacak araştırma
“Genetik Makas” Türk kızının elinde! Kısırlık tedavisinde çığır açacak araştırma
Yale Üniversitesinde genetik hastalıklar üzerine çalışan Dr. Gizem Nur Şahin, kısırlık tedavilerinde çığır açmaya hazırlanıyor. “Genetik Makas” yöntemiyle embriyolardaki hasarı onaran Dr. Şahin, çalışmanın dünyada bebek hayali kuran çiftlere umut olacağını söyledi.
Türk kızı Dr. Gizem Nur Şahin, Yale Üniversitesinde genetik hastalıklar sebebiyle anne baba olamayan çiftlerin evlat hasretini dindirmek için çalışıyor. Nobel ödüllü CRISPR teknolojisini embriyolar üzerinde uygulamaya çalışan Gizem Nur Şahin, kısırlık tedavilerinde çığır açmaya hazırlanıyor.
Gizem Nur Şahin
CRISPR NEDİR?
CRISPR teknolojisi, en basit tanımıyla biyolojik bir “bul-değiştir” (find-and-replace) aracıdır. Bilgisayarda bir metni düzenlerken yanlış yazılmış bir kelimeyi aratıp doğrusuyla nasıl değiştiriyorsak, bilim insanları da CRISPR sayesinde canlıların DNA’sındaki hatalı kodları aynı şekilde düzeltebiliyor. Tıp genetiğinde mesela Orak Hücre Anemisi gibi kalıtsal kan hastalıklarının tedavi edilmeye başlandığı bu yöntem, kanser hücrelerini yok etmek amacıyla bağışıklık sistemini eğitmek için de kullanılıyor.
DSÖ’den kısırlık uyarısı: Her 6 yetişkinden 1'inde görülüyor
AİLELERE ÇARE OLACAK
İstanbul Üniversitesindeki temel bilimler eğitiminin ardından Koç Üniversitesinde doktorasını onur derecesiyle tamamlayan ve 2022 yılında Amerika’nın en saygın kurumu Yale Üniversitesi Tıp Fakültesine davet edilen Dr. Gizem Nur Şahin, Prof. Dr. Emre Seli’nin laboratuvarında genetik hastalıkların düzeltilmesi üzerinde çalışıyor. Şahin, geliştirdiği yapay embriyo modelleri üzerinde CRISPR yani “Genetik Makas” teknolojisini uyguluyor. Dünyada bu kadar hassas ve stratejik bir konuda çalışan parmakla gösterilecek sayıdaki araştırmacıdan biri olan Dr. Şahin, genetik bozukluğu bulunan embriyoları hücresel düzeyde iyileştirerek çaresiz kalan anne ve baba adaylarına şifa dağıtmayı hedefliyor.
TARAMANIN ÇOK İLERİSİNDE
Günümüzde tüp bebek tedavilerinde genetik tarama (PGT) yapılarak yalnızca sağlıklı embriyoların seçilip anneye transfer edildiğini ancak CRISPR yönteminin genetik taramanın ötesine geçtiğinin altını çizen Dr. Şahin şunları söylüyor:
Şu anda tüp bebekte genetik tanı yapıyoruz. Bir annede veya babada gen bozukluğu varsa sağlıklı embriyoyu seçip transfer ediyoruz. Ama bazen hiç sağlıklı embriyo çıkmıyor. Bu durumlarda biz CRISPR yani ‘bul ve değiştir’ sistemini kullanarak bu embriyoları düzeltelim ve transfere hazır, sağlıklı embriyolar hâline getirelim diye çalışıyoruz. Benim mantığım süper insanlar oluşturulmasına zemin hazırlamak değil; etik kuralların içerisinde, genetik hastalıklardan muzdarip olmuş ve bebek sahibi olmaya korkan aileye sağlıklı bir evlat verilmesine yardımcı olmak. Yaptığımız bütün çalışmalar hem ülkemiz hem de dünya çapında bu çaresizliği yaşayan çiftlere umut olacaktır.
Yapay zekâ kısırlığa da çare oluyor! Geleceğin bebeklerini robotlar seçecek
TÜRK İMZASI
Tıp dünyasında hematoloji gibi farklı alanlarda FDA onayı alarak hastaları iyileştirmeye başlayan bu “Genetik Makas” sisteminin, tüp bebek tedavilerinde de güvenle uygulanabilmesi için çalışmalar bütün hızıyla sürüyor. Dünyanın en gelişmiş laboratuvarlarında sınırlı sayıda bilim insanının yürütebildiği bu teknolojik devrimin merkezinde genç bir Türk kadınının bulunması, Türk tıp tarihine altın harflerle yazılacak bir gurur tablosu oluşturuyor. Genç araştırmacının yaktığı bu umut meşalesi, gelecekte kucağı boş kalan hiçbir anne ve babanın kalmamasının en büyük teminatı olmaya aday görünüyor.
Prof. Dr. Emre Seli ve Dr. Gizem Nur Şahin ile 5. TÜBİD Kongresi’nde konuştuk.
PROF. DR. EMRE SELİ İLE ÇALIŞIYOR
Projeyi Yale Üniversitesi Üreme Endokrinolojisi Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Emre Seli ile birlikte yürüten Gizem Nur Şahin, teknolojiyi en basit hâliyle şöyle anlatıyor: Bir insanın, hayvanın veya bitkinin bütün özelliklerini içeren devasa bir yemek kitabı hayal edin. Bu kitaba DNA diyoruz. Kitaptaki her bir tarif bir gendir. Mesela; göz rengi tarifi, boy uzunluğu tarifi. Bazen bu kitaptaki bir tarifte harf hatası olur ve yemek bozuk çıkar. İşte bu hatalar genetik hastalıklara (kanser, Akdeniz anemisi, körlük gibi) yol açar. CRISPR, bu devasa kitap içinde tam olarak hatalı harfin olduğu sayfayı bulan ve orayı kusursuzca kesip yerine sağlıklı genetik kodu yerleştirerek düzelten akıllı bir makas ve yapıştırıcı sistemidir.
Sude Nur Yıldırım
YOLLARI YALE’DE KESİŞTİ
İki Türk kızı tıpta ses getirecek çalışmalar yapıyor
Bir başka başarılı Türk bilim kadını Sude Yıldırım da en öldürücü kanser türlerinden biri olan pankreas kanseri ile ilgili çalışmalar yapıyor. Lise ikinci sınıfta hazırladığı proje ile TÜBİTAK Türkiye 2’ncisi olarak bilim dünyasına adım atan Sude Nur Yıldırım, Acıbadem Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümünden mezun olduktan sonra Münih Teknik Üniversitesi ile yüksek lisans yapmaya başladı. Yale Üniversitesinde pankreas kanseri ile ilgili çalışan Sude Nur Yıldırım’ın en büyük desteği Gizem Nur Şahin oldu. İki genç Türk kadını olarak dünyanın en saygın üniversitesinin laboratuvarında omuz omuza çalışan Sude Nur ile Gizem Nur, önümüzdeki günlerde yeniden ABD’de buluşacak. 23 yaşında pankreas kanseri tedavilerini geliştirmek için Harvard Üniversitesine kabul edilen Sude Nur Yıldırım, onkoloji alanına yeni bir Türk imzası atmaya hazırlanıyor.
