GTA oynamak insanları şiddete yöneltiyor mu? 20 yıllık bilimsel araştırmaların sonuçları ortaya çıktı
Dünyanın en popüler video oyunu serilerinden Grand Theft Auto'nun (GTA) şiddeti artırıp artırmadığı sorusu, 20 yılı aşkın süredir bilim dünyasında araştırılıyor. Psikoloji ve nörobilim alanındaki onlarca çalışmayı inceleyen PsyPost, dikkat çekici sonuçları derledi. Araştırmalarda oyunların kısa süreli öfke ve saldırgan düşüncelere yol açabildiği görülürken, GTA oynamanın kalıcı saldırganlık oluşturduğuna veya gerçek hayattaki şiddet suçlarını artırdığına ilişkin güçlü bir kanıt bulunamadı.
Video oyunlarının insan davranışları üzerindeki etkileri yıllardır tartışma konusu olmaya devam ediyor. Özellikle suç, silahlı çatışma ve şiddet içeren sahneleriyle tanınan Grand Theft Auto (GTA) serisi, bu tartışmaların merkezinde yer alıyor.
Psikoloji ve nörobilim alanındaki araştırmaları ele alan PsyPost, 20 Kasım 2026 tarihinde yayımladığı kapsamlı incelemede GTA'nın insan psikolojisi, empati, saldırganlık ve gerçek hayattaki suç oranları üzerindeki etkilerini değerlendirdi.
Farklı ülkelerde yürütülen deneyler, beyin görüntüleme çalışmaları ve suç istatistikleri, oyunların etkisinin sanıldığı kadar basit olmadığını ortaya koydu.
İKİ AY BOYUNCA GTA OYNAYANLAR İNCELENDİ
Dikkat çeken araştırmalardan biri, Almanya'da 2019 yılında Molecular Psychiatry dergisinde yayımlandı.
Bilim insanları, daha önce düzenli video oyunu oynamayan yetişkinlerden oluşan bir grubu üçe ayırdı. Katılımcıların bir bölümü iki ay boyunca günde yaklaşık 30 dakika GTA 5 oynarken, diğerleri The Sims 3 oynadı veya hiç oyun oynamadı.
Çalışmayı tamamlayan 77 kişinin saldırganlık, empati, dürtüsellik, ruh sağlığı ve davranışları çeşitli testlerle değerlendirildi.
Araştırmada GTA oynayanlarda diğer gruplara kıyasla kalıcı saldırganlık artışını destekleyen istatistiksel bir sonuç elde edilmedi.
Bilim insanları, oyunun uzun vadede zararlı psikolojik değişikliklere neden olduğu yönündeki iddiaları destekleyen kanıt bulamadı.
BEYİN TARAMALARINDA EMPATİ KAYBI GÖRÜLMEDİ
GTA'nın insanları başkalarının acılarına karşı duyarsızlaştırıp duyarsızlaştırmadığı da araştırıldı.
Viyana Üniversitesi öncülüğünde gerçekleştirilen ve 2023 yılında eLife dergisinde yayımlanan çalışmada, 89 genç yetişkin erkek iki farklı gruba ayrıldı.
Bir gruptaki katılımcılar GTA 5'in şiddet içeren değiştirilmiş sürümünü oynarken, diğer grup aynı oyunun şiddet içermeyen versiyonunda fotoğraf çekme görevlerini yerine getirdi.
İki hafta süren deney boyunca şiddet içeren oyunu oynayan katılımcılar ortalama 2 bin 845 sanal karakter öldürdü.
Deney öncesinde ve sonrasında gerçekleştirilen beyin görüntülemeleri ile davranış testlerinde, şiddet içerikli oyun oynayanların empati düzeylerinde belirgin bir azalma tespit edilmedi.
2024 yılında Kanada'da 46 yetişkin üzerinde gerçekleştirilen bir başka araştırmada da GTA 5'in şiddet içeren görevlerini oynamanın empatiyle bağlantılı temel beyin bölgelerinde anlamlı bir değişime yol açtığına dair kanıt bulunamadı.
ŞİDDET İÇEREN OYUNLAR SUÇ ORANLARINI ARTIRIYOR MU?
Araştırmaların en dikkat çekici sonuçlarından biri gerçek hayattaki suç oranlarıyla ilgili oldu.
ABD'de 2015 yılında yayımlanan bir araştırmada bilim insanları, video oyunu satışlarını, popüler şiddet oyunlarının piyasaya çıkış tarihlerini ve FBI'ın cinayet ile ağır saldırı istatistiklerini karşılaştırdı.
İncelemelerde şiddet içeren video oyunlarının satışlarıyla gerçek hayattaki şiddet suçlarının artışı arasında olumlu bir ilişki tespit edilmedi.
Bazı dönemlerde oyun satışlarının yükselmesiyle ağır saldırı oranlarının düşmesi arasında istatistiksel ilişki görüldü.
Ancak araştırmacılar, bu bulguların oyunların doğrudan suçları azalttığı anlamına gelmediğinin altını çizdi.
GTA 5'İN ÇIKIŞINDAN SONRA SUÇLARDA DÜŞÜŞ TESPİT EDİLDİ
Hollanda'da 2017 yılında European Journal of Criminology dergisinde yayımlanan başka bir araştırmada ise GTA 5'in piyasaya sürülmesinin ardından gençler arasındaki suç oranları incelendi.
Araştırmacılar, yüz binlerce kayıtlı suçu analiz ederek oyunun 2013 yılındaki çıkışıyla suç oranları arasındaki ilişkiyi değerlendirdi.
Sonuçlarda, GTA 5'in piyasaya çıkışının ardından 12-18 ve 18-25 yaş gruplarındaki erkeklerin kayıtlı suçlarında küçük fakat istatistiksel olarak anlamlı bir düşüşle ilişki bulundu.
Araştırmacılar, popüler oyunların bazı gençleri evde daha fazla vakit geçirmeye yönlendirebileceğini ve böylece suç işlenebilecek ortamlarda bulunma ihtimalini geçici olarak azaltabileceğini değerlendirdi.
Bununla birlikte söz konusu bulgular, GTA oynamanın suç oranlarını doğrudan düşürdüğünü kanıtlamıyor.
Türkiye'nin GTA 6 haritası: PS5 satışları fırladı, o iller zirvede yer aldı
KISA SÜRELİ ÖFKE ARTIŞI GÖRÜLEBİLİYOR
Araştırmaların tamamı video oyunlarının etkisiz olduğunu göstermiyor.
2016 yılında 194 üniversite öğrencisinin katıldığı bir deneyde, GTA 4'te şiddet içeren görevler oynayan kişilerin, aynı oyunda bowling oynayanlara kıyasla oyun sonrasında daha fazla öfke bildirdiği tespit edildi.
Öfke artışı, oyunu üç boyutlu ve daha sürükleyici bir ortamda deneyimleyen katılımcılarda daha belirgin oldu.
Ancak bilim insanları, kısa süreli öfke artışının kalıcı kişilik değişikliği veya gerçek hayatta şiddet davranışı anlamına gelmediğini vurguluyor.
GENÇLERDE RİSKLİ DAVRANIŞLARLA İLİŞKİ BULUNDU
Öte yandan bazı araştırmalar, özellikle yaş sınırı bulunan ve suç davranışlarını öne çıkaran oyunlarla gençlerin risk alma eğilimleri arasında ilişki bulunduğunu gösterdi.
ABD'de binlerce gencin yıllar boyunca takip edildiği çalışmalarda, bu tür oyunları daha fazla oynayan gençlerin ilerleyen yıllarda tehlikeli araç kullanma, sigara ve alkol tüketimi gibi riskli davranışları daha fazla bildirdiği görüldü.
Ancak araştırmacılar, oyunların bu davranışlara doğrudan neden olduğunu ortaya koyamadı.
Risk almaya zaten daha yatkın gençlerin bu tür oyunları daha fazla tercih ediyor olabileceği de değerlendirildi.
BİLİM İNSANLARI HANGİ KONUDA UYARIYOR?
PsyPost'un derlediği araştırmalara göre GTA gibi şiddet içeren oyunların etkileri, oyuncunun yaşı, kişilik özellikleri, aile ortamı ve gerçek hayattaki deneyimlerine bağlı olarak değişebiliyor.
Özellikle uzun süreli deneylerin büyük bölümünün yetişkinler üzerinde gerçekleştirilmiş olması, çocuklar ve daha hassas gruplar açısından kesin sonuçlara ulaşılmasını zorlaştırıyor.
Bilim insanları, oyunların kısa süreli duygusal tepkiler oluşturabildiğini ancak bunun uzun vadeli saldırganlık veya suç davranışlarına dönüştüğüne ilişkin yeterli nedensel kanıt bulunmadığını belirtiyor.
Araştırmaların genel sonucu, GTA oynamanın tek başına insanları şiddet suçlarına yönelttiğinin gösterilemediği, oyunların etkilerinin bireysel ve toplumsal koşullarla birlikte değerlendirilmesi gerektiği yönünde.


