Çin’de gerçekleşen görüşmelere ilişkin yapılan değerlendirmelerde, ısrarla İkinci Dünya Savaşı’nın ardından kurulan Yalta masasına atıfta bulunuluyor.
1945’te Yalta’da kurulan üçlü masada ABD, Sovyetler Birliği ve İngiltere vardı. O masada, Avrupa’nın geleceğinden Birleşmiş Milletler formatına, savaş sonrasında ortaya çıkan fiilî durumun tanınması ve kabul edilmesine kadar pek çok mesele ele alınmıştı.
Peki, bugün ortaya çıkan yeni görüntü bize ne anlatıyor?
Yeni sürecin mimarı kim?
Çin, yeni sürecin mimarı mı, yoksa ABD ile Çin arasındaki çıkmazı aşmaya yönelik arayışın aktörlerinden biri mi?
Dünya medyasında öne çıkan yorumlardan biri, bu sürecin “İkinci Yalta” olarak tanımlanması oldu.
Ancak Putin’in açıklamaları, bunun bir Yalta süreci olmadığı yönünde. Rusya lideri, Çin zirvesini yeni bir format olarak değerlendiriyor. Henüz somut bir sonuç ortaya çıkmadığını, ancak görüşmelerin devam etmesini ve tarafların birbiriyle konuşabilmesini başlı başına yeni bir realite olarak görüyor.
Oysa Putin, Ukrayna Savaşı’nın başlangıcından bu yana yeni bir Yalta sürecinden söz ediyor. Reel durumun kabul edilmesini ve bunun imzalarla güvence altına alınmasını istiyor. Çin zirvesi ise Rusya’nın bu beklentisini karşılamaktan henüz çok uzak. Dolayısıyla Batı medyasında öne çıkan “Yeni Yalta” yorumu, mevcut reel durumu yansıtmıyor...
İngiltere, Rusya ile hesaplaşmasını sona erdirmiş değil. Avrupa ise doğrudan savaşa girmekten kaçınırken çatışmanın Ukrayna üzerinden sürmesini istiyor.
Rusya’nın zayıflatılmasını ve müzakere masasında belirleyici bir taraf olarak yer almamasını hedefleyen Avrupa, Moskova’nın sunduğu tekliflere de kapalı duruyor.
Rusya'nın mesajı açık...
Rusya ise artık açık bir biçimde şu mesajı veriyor: Ukrayna meselesini Avrupa’nın güvenlik mimarisinden bağımsız değerlendirmek mümkün değil. Moskova, bu konuyu ABD ile konuşuyor.
Rusya, Avrupa’yı devre dışı bırakarak bir anlaşmayı ABD ile gerçekleştirmek istedikçe Avrupa cephesinden farklı sesler yükseliyor.
Peki Putin, bunu bilinçli bir strateji olarak yürütüyor olabilir mi? Evet, olabilir.
Burada esasen “Kim kimi yoracak?” mücadelesi devam ediyor.
Görünen o ki Çin zirvesi, bir paylaşım zirvesi değildi. Daha çok, henüz sınırları ve çerçevesi belirlenmemiş, tarafların karşılıklı çıkarlarını ve beklentilerini ortaya koymasına imkân tanıyan yeni bir diplomatik formattı. Bu format devam eder mi? Olabilir. Ancak küresel yeni dünya sisteminin şekillenmesinde şimdiden somut sonuçlar üreteceğini söylemek için henüz erken.
Yeniden “İkinci Yalta” başlığına dönersek; Rusya ile Avrupa arasındaki hesaplaşma sona ermeden, savaşın ortaya çıkardığı fiilî durum ve sınırların nasıl tanımlanacağı netleşmeden bu sürecin yeni bir Yalta düzenine dönüşmesi mümkün görünmüyor.
ABD, Çin ve Rusya…
Çin, ABD ile sıcak bir çatışma istemiyor. ABD ise küresel sistemdeki ağırlığını ve liderlik iddiasını korumak istiyorsa, Çin ile arasındaki hesaplaşmayı daha fazla erteleyemeyeceğinin farkında.
Dolayısıyla yeni küresel formatın belirlenmesi, Rusya kadar ABD için de hayati önem taşıyor.
ABD, rakibi Çin ile arasındaki hesabı nasıl kapatacak? Bu hesaplaşmadan kazanan taraf olarak çıkabilecek mi?
Bu soruların cevapları kadar, sahadaki fiilî güç dengeleri de muhtemel bir İkinci Yalta sürecinin çerçevesini ve taraflarını belirleyecek.


