Uzun yıllardan beri Türkiye’nin en büyük yarası sonunda kapanıyor. Yeni Hal Yasası taslağı ile, gıda tedarik zincirindeki mükerrer alım-satımları engellenerek tarladan rafa doğrudan bir köprü kuruluyor. 4 bakanlığın ortak çalışmasıyla hazırlanan ve 9 maddeye indirilen yeni kanun teklifi, bütçe görüşmelerinin ardından yılbaşından önce TBMM Başkanlığı'na sunulacak. Düzenlemeye son şekli verildi, ilgili taraflarla görüşüldü ve komisyondaki milletvekilleri taslak hakkında bilgilendirildi...
Peki neler yapılacak? Tedarik zincirindeki adımlar kısaltılıp fiyat istikrarı sağlanacak... Aynı hal içinde komisyoncular birbirine ürün satamayacak, tacirler kendi aralarında mal devredemeyecek ve aracı kuruluşlar birbiriyle doğrudan ticaret yapamayacak. Mevcut durumda alınan %8'lik komisyon oranları %4 seviyesine indiriliyor. Hal dışında tüccarlık yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilere Bakanlıktan yetki belgesi alma ve teminat verme şartı getiriliyor. Çiftçinin ve üretici birliklerinin haklarını korumak, piyasada doğrudan söz sahibi olmalarını sağlamak amacıyla radikal destekler sunuluyor. En önemli karar. Üretici birlikleri ve kooperatifler artık herhangi bir aracıya ihtiyaç duymadan ürünlerini doğrudan hallere ulaştırıp satışa sunabilecek Toptancı hallerinde ve semt pazarlarında üreticilere ayrılan satış yeri ve iş yeri kotası %20'den %30'a çıkarılıyor. Kendi halini kurmak isteyen üretici örgütlerine bedelsiz Hazine arazisi tahsis edilecek; vergi, stopaj ve hal rüsumu muafiyetleri uygulanacak. Tarımsal kooperatif sayısı iki katına çıkarılıyor.
Tedarik sürecindeki aracı maliyetlerinin düşmesi ve nakliye esnasındaki el değiştirmelerin azalmasıyla birlikte, tüketici taze sebze ve meyveye daha makul fiyatlarla ulaşacak. Zincir market raflarının büyük bir bölümünde yerli ürün bulundurulması zorunlu hâle getiriliyor. Yerli üretime öncelik veren marketlere sağlanan vergisel teşvikler fiyata indirim olarak yansıyacak. Tüm aktörler için ödeme süreleri netleştirilecek ve ürün bedellerinin bankalar üzerinden ödenmesi zorunlu kılınarak kayıt dışılığın fiyatları şişirmesi önlenecek. Normalin üzerinde fahiş komisyon uygulayan, şeffaflık kurallarına uymayan ve fiyatları suni olarak yükselten aracılara hapis cezası ve ağır idari para cezaları verilecek.
Ürünlerin tarladan koparıldığı andan market rafına gelene kadarki tüm ticari hareketleri, stok durumları ve fiyat geçişleri dijital bir takip sistemiyle anlık denetlenecek. Yol kenarlarına kurulacak denetim istasyonlarıyla kaçak ve kayıt dışı ürün taşımacılığı engellenecek. Stokçuluk veya fahiş fiyattan ceza alan aktörler 3 yıl boyunca hiçbir devlet desteğinden yararlanamayacak...
Sistem sayesinde kayıt dışı ticaret ve haksız fiyat artışlarının tamamen önüne geçilecek. İdari personelin veri aktarımı ve denetim süreçlerindeki yasal sorumlulukları ile yetkileri artırılarak sistemin suistimal edilmesi engellenecek. Zincir marketler, satışa sundukları sebze ve meyvelerin en az %20'sini doğrudan yerli üreticiden veya tarımsal kooperatiflerden/üretici örgütlerinden zorunlu olarak edecek. Komisyoncudan komisyoncuya satış yapılması engellenerek zincir marketlerin doğrudan üretici örgütlerine yönelmesi sağlanıyor...
Tarlada 8 lira olan bir ürünün markette 100 liraya kadar çıkmasının en büyük nedeni, hal içinde ürünün defalarca el değiştirerek her adımda fiyatlanmasıdır. Komisyoncular arası satış yasağı, bu suni fiyat şişmelerini (gıda enflasyonunu) kalıcı olarak dizginleyecek. Sektör analizlerine göre, Türkiye'de üretilen meyve ve sebzenin yalnızca %30'u hallere giriyor... Kalan %70 zincir marketlerin kendi büyük tedarik ağları üzerinden doğrudan perakendeye akıyor. İşte bu sistemin ortadan kalkması fiyatlarda büyük düşüşe yol açacak, çiftçi de vatandaş da bayram edecek...


