Sakın yemeyin! Kendi kendine yetişiyor... Yok olma tehlikesi altında

Sadece Kocaeli'nin Kartepe ilçesine özgü olan Keltepe çiğdemi, kritik tehdit altındaki endemik bitkiler arasında bulunuyor. Uzmanlar bitkinin gıda değeri olsa bile kesinlikle yenilmemesi konusunda uyarıda bulunurken, türün yok olma tehlikesi altında olduğunu belirtti.

Kartepe ilçesinde yalnızca Kuzuyayla bölgesinde yetişen ve 2019 yılında bilimsel olarak tanımlanan Crocus keltepensis (Keltepe çiğdemi) yalnızca bu bölgede görüldüğü için küresel düzeyde endemik bir tür olarak dikkatleri üzerine çekiyor. Doğal hayat alanı sınırlı olan bu çiğdem, sadece yılın belirli aylarında görülüyor.

"DÜNYANIN HİÇBİR YERİNDE GÖRÜLMEYEN BİTKİ TÜRÜ"

Kocaeli Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Hüseyin Doğan, Kocaeli'de 60'tan fazla endemik tür bulunduğunu ve bunlardan bazılarının yalnızca bu kentte görüldüğünü söyledi. Bitkilere örnekler veren Doğan, "Mesela 'Aubrieta ekimi' adını verdiğimiz takson, sadece bir noktada birkaç yerde biliniyor. Yine Crocus keltepensis de aynı şekilde sadece Kocaeli'de görülen, dünyanın başka hiçbir yerinde görülmeyen bir bitki türü olarak dikkatimizi çekiyor. " dedi.

---

"BU YIL BİRAZ GEÇ AÇTI"

Keltepe çiğdemine yönelik bilgiler veren Öğretim Üyesi Dr. Hüseyin Doğan, sözlerine şöyle devam etti:

"Bu bitki, şubat ayından itibaren yüzeye çıkar ve karları takip eder. Kar ne kadar erken erimeye başlarsa o kadar erken çıkmaya başlar. Bu yıl kar Kocaeli'de daha geç yağdı ve ciddi bir yağış aldı. O yüzden bu yıl biraz geç açtı. Özellikle yüksek rakımlarda, Kuzuyayla gibi alanlarda bulunuyor."

---

"LİTERATÜRE 2019 YILINDA KAZANDIRILDI"

Keltepe çiğdeminin 2019 yılında İstanbul Üniversitesi'nden Doç. Dr. Sırrı Yüzbaşıoğlu tarafından bilimsel literatüre kazandırıldığını söyleyen Doğan, "Bitkinin görüldüğü yer Kartepe. Kartepe eskiden Keltepe olarak bilindiği için bu ismi aldı. Mavi ağırlıklı, çakır mavisi dediğimiz maviye yakın bir rengi var" ifadelerini kullandı.

---

"BİTKİNİN SÖKÜLMESİ YASAK"

Doğan, Keltepe çiğdeminin neslinin tehdit altında olduğunu belirterek şunları söyledi:

"Bitkilerin yerinden edilmemesini sağlayabiliriz, kamuoyu o bitkiyi sahiplenebilir, koruyabilir. Aynı zamanda bu tür bölgeler turizm baskısı altında. Çeşitli tabelalarla ya da etrafının çevrilmesiyle korunma altına alınabilir. Sadece Kocaeli'de var. Eğer burada yok olursa dünyanın tamamında yok olmuş olacak anlamına geliyor. Crocus keltepensis kendi kendine yetişiyor. Yani insan etkisi olmadan yetişen bitkiler. Rakım değerleri simüle edilebilirse insan eliyle yetiştirilebilir. Bitkinin yerinden sökülmemesi gerekir. Bu aynı zamanda kanunla da yasaktır."

---

DÜNYADA 250, TÜRKİYE'DE 50 TÜR VAR

Dünyada 250'ye yakın "Crocus" ismi verilen çiğdem türü bulunduğunu, Türkiye'nin ise bu türlerin yaklaşık 50'sine ev sahipliği yaptığını belirten Doğan, "Türkiye'deki çiğdem türlerinin büyük bölümü endemik. Kocaeli'de 8 çiğdem türümüz var ve bu modele uygun olarak bunlardan 4 tanesi endemik. Bunlar Crocus keltepensis, Crocus bifloriformis, Crocus pestalozzae ve Crocus sakariensis. Çiğdem cinsi iki grup halinde çiçek açar. Bir grup güz aylarında çiçek açar, bir grup bahar aylarında çiçek açar. Bu hem güzün bittiğini haber veren hem de baharın geldiğini haber veren bir cinstir" dedi.

---

"KESİNLİKLE YENİLMEMELİ"

Bazı çiğdem türlerinin yenilebildiği bilgisini de veren Doğan "Özellikle Krokus flavusun, hatta Krokus chrysanthusun da yumrularının tüketildiğini, pilavlara eklendiğini biliyorum ama Keltepe çiğdemi için konuşacak olursak bunun yenilebilene dair henüz bir araştırma yapılmadı. Yenilebilir gıda değeri olsa bile kesinlikle yenilmemeli, kopartılmamalıdır. Bu bitkinin nesli kritik tehdit altında, o yüzden yerinde kalması, hatta popülasyonun artırılması birinci öncelik olmalı" uyarısını yaptı.