Petrol zengini eyalet ayrılık yolunda: Ülke ikiye bölünüyor, referandum için geri sayım başladı!

Kanada’nın petrol ve doğal gaz zengini eyaleti Alberta, geleceğini ve ülkenin birliğini yakından ilgilendiren tarihi bir oylamaya hazırlanıyor. Ekim ayında sandık başına gidecek olan eyalet sakinleri, Kanada’nın bir parçası olarak kalmayı mı yoksa bağımsızlık yolunda bağlayıcı bir referandum sürecini başlatmayı mı istediklerini oylayacak.

Kuzey Amerika'nın en büyük enerji havzalarından biri kabul edilen Alberta'da, Ottawa yönetimiyle uzun süredir devam eden yetki ve gelir paylaşımı anlaşmazlığı yaşıyordu.

Eyaletin ekonomik potansiyelinin merkez tarafından sınırlandırıldığını düşünen seçmenler, sonbaharda gerçekleştirilecek kritik tercih öncesinde Kanada federasyonu içindeki konumlarını yeniden tanımlama fırsatı bulacak.

300 BİN İMZALI GİRİŞİM 

Ayrılık talebi, eyalet genelinde düzenlenen toplantıların ardından 300 binin üzerinde imza toplanmasıyla resmiyet kazandı. Ancak eyalet mahkemesi, İlk Uluslar (First Nations) adıyla bilinen yerli halklarla anayasal olarak yapılması gereken danışma sürecinin yürütülmediği gerekçesiyle kampanyayı durdurdu.

Eyalet Başbakanı Danielle Smith, mahkeme kararını temyize taşıdıklarını belirterek yüz binlerce vatandaşın iradesinin yok sayılamayacağını ve oylamanın yapılacağını duyurdu. Öte yandan eski Başbakan Yardımcısı Thomas Lukaszuk liderliğindeki "Sonsuza Dek Kanadalı" (Forever Canadian) grubu ise eyaletin Kanada'da kalması yönünde 400 binden fazla imza toplayarak ayrılık girişimine karşı direndi.

SEÇMENE İKİ SEÇENEKLİ SORU SUNULACAK

Sandıkta vatandaşlara doğrudan bir "kal" veya "ayrıl" seçeneği yerine iki aşamalı bir yapı sunulacak. Seçmenler şu iki maddeden birini tercih edecek:

1. Seçenek: Alberta, Kanada'nın bir eyaleti olarak kalmaya devam etmelidir.

2. Seçenek: Alberta Hükümeti, Alberta'nın Kanada'dan ayrılıp ayrılmaması konusunda bağlayıcı bir eyalet referandumu düzenlemek için Kanada Anayasası uyarınca gerekli hukuki süreci başlatmalıdır.

Söz konusu oylama tek başına anında bağımsızlık ilanı anlamına gelmiyor. Ancak ikinci seçeneğin öne çıkması durumunda, eyaletin ayrılma sürecine dair anayasal ve hukuki mekanizma resmi olarak devreye girecek.

ABD ETKİSİ Mİ?

Ayrılık hareketinin öncülerinden Mitch Sylvestre ve avukat Jeffrey Rath, Ottawa'daki federal yönetimin özellikle çevre ve enerji politikalarıyla eyalet ekonomisine zarar verdiğini savunmakta. Yıllardır süregelen "Batı Yabancılaşması" hissi, Alberta'nın ürettiği katma değerin karşılığını alamadığı düşüncesine dayanıyor. Bölgedeki bazı ayrılıkçı liderlerin ABD yönetimiyle muhtemel finansal destekleri görüştüğü iddiaları gündeme gelse de, hareket içindeki görüşler tam bağımsızlıktan Ottawa'ya karşı koz elde etmeye kadar farklılık gösteriyor.

Süreç yaklaşırken sahada kampanyalar da hız kazandı. "Let Alberta Decide" gibi ayrılıkçı gruplar kırsal alanlardaki güçlerini Edmonton ve Calgary gibi büyük kent merkezlerine taşımaya çalışırkeni birlik yanlısı gruplar Kanada kimliğini öne çıkaran bilgilendirme çalışmaları yürütüyor. Eyalet Başbakanı Smith, ekonomik kaygıları haklı bulmakla birlikte kendisinin "kalma" yönünde oy kullanacağını açıkladı. Kanada Başbakanı Mark Carney ve muhalefet lideri Pierre Poilievre de eyaletin ülke bütünlüğü içindeki kritik önemine vurgu yaparak birlik çağrısında bulundu.