Staj ve çıraklıkta emeklilik adaletsizliği: Beyaz yakaya hak, mavi yakaya yasak!

SGK Başuzmanı İsa Karakaş, bugünkü köşesinde staj ve çıraklık dönemlerindeki emeklilik adaletsizliğini masaya yatırdı. 

Mevzuattaki çelişkilere dikkat çeken Karakaş, avukat ve doktor gibi beyaz yakalı meslek gruplarına tanınan borçlanma haklarının, sanayide ağır şartlar altında çalışan çırak ve stajyerlere kapatılmasının anayasal eşitlik ilkesine aykırı olduğunu vurguladı.

Karakaş, sahada yaptığı denetimlerde çırakların fabrikalarda ve atölyelerde adeta birer işçi gibi en ağır işlerde çalıştıklarına bizzat şahit olduğunu belirtti. 

Birçok işverenin bu gençleri "düşük maliyetli iş gücü" olarak gördüğünü ifade eden başuzman, mevcut sistemin en büyük adaletsizliğinin ise bu sürelerin emeklilik başlangıcı sayılmaması ve geçmişe dönük borçlanma imkanının verilmemesi olduğunu dile getirdi.

Karakaş'ın konuyla ilgili söyledikleri şu şekilde:

"Sosyal güvenlik sistemimizdeki en bariz adaletsizlik ise bu çırak ve stajyerlerin emeklilik sigorta kollarından mahrum bırakılarak istihdam edilmeleridir.

Sanayinin çarkları arasında ömür tüketen gençlerin bu çalışmaları, emeklilik başlangıcı sayılmadığı gibi borçlanma imkânından da mahrumdur. Oysa adalet, hak sahibine hakkını teslim etmeyi iktiza eder"

"BEYAZ YAKAYA HAK, MAVİ YAKAYA YASAK"

Mevzuattaki çifte standardı çarpıcı örneklerle gözler önüne seren Karakaş, stajyer avukatların, doktora yapanların ve tıpta uzmanlık eğitimi alan hekimlerin staj ve eğitim sürelerini SGK’ya müracaat ederek borçlanabildiklerini hatırlattı. 

Bürokrasinin çıraklar için öne sürdüğü "Ama onlar işçi statüsünde değil" mazeretinin mesnetsiz olduğunu söyleyen yazar, şu ifadeleri kullandı:

"“Her koyun kendi bacağından asılır” denilse de, aynı gökyüzü altında iki farklı hukuki statünün varlığı vicdanları yaralamaktadır. Sanayideki çırak borçlanma hakkından tamamen mahrumken, masabaşında staj yapan bazı meslek gruplarına kanunen çok geniş imkânlar tanınmıştır. Avukatlar, doktorlar ve hekimler bu hususta en şanslı zümreyi teşkil etmektedir.

Bu sebeple, gazetemize ve sosyal medya hesaplarımıza okuyucularımızdan gelen suallerin başında, stajyerlik dönemlerinin emeklilik hesabına dâhil edilip edilmeyeceği ve ne zaman erken emekli olunacağı hususu yer almaktadır.

Sosyal güvenlik sistemimizin nirengi noktalarından birini oluşturan bu eşitsizlik, her yeni yasal gelişmede vatandaşlarımız tarafından pürdikkat takip edilmektedir. Mevcut tabloda stajyerlerin erken emekliliğe kapı aralaması için iki temel formül bulunmaktadır:

• Staj başlangıcının doğrudan uzun vadeli sigorta kollarına başlangıç sayılması.
• Aynen askerlik borçlanmasında olduğu gibi geçmiş sürelere borçlanma hakkı verilmesi.

Ancak ne yazık ki Ankara nezdinde şu an için çırakları ve genel stajyerleri kapsayan bir yasal düzenleme çalışması bulunmamaktadır

Avukatlık mesleğini icra etmek üzere staj yapanlar, sosyal güvenlik açısından âdeta koruma kalkanı altına alınmıştır. Herhangi bir sigortalılığı bulunmaksızın ilk 6 ay mahkemelerde, kalan 6 ay ise bir avukatın yanında olmak üzere toplam 1 yıllık staj süresini tamamlayanlar büyük bir avantaja sahiptir.

"MASABAŞI STAJINDA BORÇLANMA KAPISI AÇIK"

Bu kişiler, onaylı baro belgesi ve borçlanma talep dilekçesi ile Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) müracaat ettikleri takdirde, bu süreleri borçlanabilmektedirler… Görüldüğü üzere, masabaşı stajında borçlanma kapısı ardına kadar açıktır.

Eğitim hayatını en üst seviyeye taşıyan bazı sigortalılar için de mevzuatımızda muafiyetler öngörülmüştür. Sigortalıların SGK’ya tabi olmaksızın, gerek yurt içinde gerekse ecnebi memleketlerinde geçirdikleri normal doktora veya tıpta uzmanlık öğrenim süreleri, talepleri hâlinde borçlanma kapsamında hizmetten sayılmaktadır.

Ayrıca tıp dünyasında hizmet vermiş olan hekimlerimize de geçmişteki fahri asistanlık sürelerini borçlanma imkânı tanınmıştır. Hekimler, fahri asistan olarak vazife yaptıkları tarihleri açıkça gösteren üniversite veya hastane belgelerinin aslını dilekçelerine ekleyerek SGK’ya başvurabilmektedir.

Görüldüğü üzere, sistem masabaşındaki belirli mesleklere ihsan kapılarını ardına kadar açmışken tulumuyla sanayide en ağır şartlarda çalışan çıraklara kapıları tamamen kapatmıştır…

"MAZERETLER YERSİZ"

Sanayide, sahada, atölyelerde ağır ve tehlikeli işlerde bilfiil ter dökmüş olan stajyer ve çıraklara da borçlanma hakkının tanınmaması, Anayasa’nın eşitlik ilkesine açıkça muhalefet teşkil etmektedir.

Bürokrasinin “Ama onlar işçi statüsünde değil” şeklindeki mazeretleri yersiz ve mesnetsizdir. Zira yukarıda zikrettiğimiz ve borçlanma hakkından sonuna kadar istifade eden stajyer avukatlar da işçi statüsünde değildir. 

Eğer avukata, doktora, fahri asistana bu hak tanınıyorsa; tulum giyip motor yağına bulanan, parmakları nasır tutan sanayi çırağına haydi haydi tanınmalıdır. Devletin babalık vasfı, evlatları arasında ayrım yapmamayı icap eder"

İsa Karakaş'ın önceki yazıları...